Nữ nhà báo đứng sau bí mật của “người thổi còi” Edward Snowden

Hóa ra, ngoài nhà báo người Mỹ đang sống ở Brazil Glenn Greenwald còn một người nữa là nhà làm phim tài liệu Laura Poitras đã theo sát vụ việc ngay từ những ngày đầu. Và hơn thế nữa, như Edward Snowden đã nói, Laura Poitras chính là điểm tựa và là người khuyến khích, giúp cựu nhân viên CIA vượt qua mọi “giông bão” để công khai những gì anh đang nắm giữ.

Mật mã PGP

“Có ít nhất một nhà báo của tờ Washingtonpost đã không tin tôi khi tôi liên lạc với anh ấy. Còn Glenn Greenwald, anh ý suýt nữa thì mất vị trí là phóng viên độc quyền theo dõi những diễn biến trong vụ việc tôi tiết lộ tài liệu mật của NSA. Nguyên do là vì anh ý không thạo trong việc sử dụng các công nghệ hiện đại và không biết cách liên lạc bằng mật mã PGP. Chỉ có Laura Poitras là kiên trì hơn cả. Cô ý là người thứ hai tôi liên lạc nhưng lại là người có công lớn nhất trong vụ việc này”. Edward Snowden đã trả lời như vậy trong một cuộc phỏng vấn của tạp chí The New York Times hôm 13/8. Đây là lần đầu tiên anh trả lời báo chí sau khi được Nga chấp nhận cho tị nạn một năm.

Theo đó, vào tháng 12 năm ngoái, Edward Snowden đã tìm cách liên lạc với nhà báo Glenn Greenwood của tờ The Guardian thông qua tài khoản cá nhân trên trang web của báo. Khi đó, Edward Snowden đã yêu cầu liên lạc bằng mật mã PGP - một chương trình mà Glenn Greenwood hoàn toàn mù tịt. Chính vì thế, “người thổi còi” quyết định tìm thêm một nhân vật khác thay thế bởi anh muốn những gì mình tiết lộ phải được đảm bảo an toàn ngay từ đầu.   

Nhà sản xuất phim tài liệu Laura Poitras, người được Edward Snowden gọi là nhà báo dũng cảm và có kỹ năng cần thiết để xử lý trước những nguy hiểm.

Tháng 1 vừa qua, Edward Snowden gửi một bức thư nặc danh trong đó yêu cầu Laura Poitras làm một chương trình điều tra khá nhạy cảm. Hơn 2 năm trong nghề làm phim tài liệu và phóng sự điều tra, Laura Poitras từng nhận được nhiều bức thư lạ. Cô luôn trân trọng chúng và sẵn sàng trả lời một cách thẳng thắn. Lần này cũng vậy. Laura Poitras đã nói rõ quan điểm của mình và khẳng định sẵn sàng bảo vệ lẽ phải.

2 tiếng sau khi email được gửi, cô nhận được hồi đáp trong đó nói về một chương trình an ninh cần phải được công bố rộng rãi nhưng nguồn tin lại giữ bí mật. Hứa hẹn sẽ cung cấp thêm nhiều thông tin quan trọng khác, người lạ này còn yêu cầu cô chọn một cụm từ khóa dài để làm password tránh nguy cơ bị cơ quan tình báo theo dõi, phát hiện. Laura Poitras đã làm theo và nhận được một bức thư viết bằng mật mã PGP cho thấy, một số dữ liệu quan trọng trong chương trình nghe lén quy mô lớn PRISM của NSA và dòng chữ “Đó là những gì tôi có thể chứng minh”. Laura Poitras trả lời rằng cô từng nghe đồn về một chương trình như vậy nhưng không ngờ nó có quy mô lớn, bao trùm toàn cầu. Nhận thấy đây là một vấn đề nghiêm trọng, Laura Poitras vội vàng tắt đường truyền Internet, đọc lại bức thư một lần nữa rồi xóa bỏ nó.

Cuộc gặp ở New York

Trong suốt thời gian từ tháng 1 đến tháng 3, Laura Poitras vẫn giữ liên lạc với nhân vật bí ẩn nói trên. Họ đã trao đổi rất nhiều điều về cuộc sống, về những bộ phim tài liệu mà Laura Poitras đã làm, cả về 3 kịch bản vụ tấn công khủng bố 11/9/2001 của cô. Có đôi lần, Laura Poitras bày tỏ nghi ngờ rằng nhân vật bí ẩn nói trên là Julian Assange, ông chủ trang web WikiLeaks – người mà cô từng tiếp xúc. Nhưng không phải vậy. Câu trả lời luôn là một bí ẩn thôi thúc cô khám phá...

Về phần Edward Snowden, anh quyết tâm không để lộ tên tuổi của mình cho đến khi thực sự tin tưởng cô. Ngoài ra, anh thỉnh thoảng vẫn gửi tin nhắn cho Glenn Greenwald qua tài khoản trên tờ The Guardian. Cho đến cuối tháng 3, Laura Poitras đã có cuộc gặp với Glenn Greenwald tại một khách sạn ở New York. Hai người bắt đầu nói chuyện với nhau về cách thức liên lạc lạ lùng của một nhân vật bí ẩn. Laura Poitras đã kể tin nhắn nói đến những hoạt động do thám bất hợp pháp của chính phủ. Glenn Greenwald ngay lập tức hiểu ra vấn đề, tìm hiểu về phần mềm mật mã PGP và học cách nói chuyện với Edward Snowden.

Gleen Greenwald đang làm việc tại căn hộ ở Rio.

Kể từ đây, Edward Snowden đã tin tưởng Glenn Greenwald và cung cấp cho anh các thông tin độc quyền về PRISM và những chương trình do thám khác ở Anh, Pháp, Đức, Australia và Mỹ Latinh… Cho đến nay, theo như lời của Glenn Greenwald, cựu nhân viên CIA đã cung cấp cho anh và Laura Poitras khoảng 20.000 trang tài liệu mật và những tài liệu mà họ đã công bố chỉ là một phần nhỏ. Bản thân “người thổi còi” Edward Snowden cũng cho biết, anh đã tiết lộ các bí mật chương trình theo dõi của Mỹ cho các nhà báo không sợ Washington. Cựu nhân viên CIA nói rằng, anh chọn nhà sản xuất phim tài liệu Laura Poitras và nhà báo Glenn Greenwald vì họ là những người dũng cảm.

Edward Snowden nói: "Sau vụ 11/9, rất nhiều kênh truyền thông quan trọng ở Mỹ không còn thực hiện vai trò giám sát quyền lực, trong đó trách nhiệm của báo chí là chất vấn những biểu hiện thái quá của chính phủ. Lý do là vì họ sợ bị coi là không yêu nước và bị trừng phạt trên thị trường báo chí vốn đậm đặc chủ nghĩa dân tộc. Laura và Glenn nằm trong số ít các nhà báo không sợ hãi về các chủ đề gây tranh cãi, ngay cả khi phải đối mặt với các chỉ trích cá nhân, và kết quả là Laura trở thành mục tiêu đặc biệt của chương trình theo dõi mới tiết lộ gần đây".

Cũng theo lời của Edward Snowden, Laura Poitras đã "chứng minh được sự can đảm, kinh nghiệm và kỹ năng cần thiết để xử lý trước những nguy hiểm mà bất cứ nhà báo nào có thể gặp phải khi đưa tin về những bí mật của một chính phủ quyền lực bậc nhất thế giới. Và cô ấy có sự lựa chọn rất rõ ràng".