Những thách thức "cố hữu" của đất nước mặt trời mọc

Từ cuộc bầu cử "biết trước kết quả"

Mặc dù kết quả chính thức được công bố ngày 31/8, nhưng theo những thông báo mới nhất (kết quả sơ bộ), Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) đối lập đã giành được hơn 2/3, trong khi Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền chỉ thu được hơn 100 trong tổng số 480 ghế tại Hạ viện. Đây được coi là kết quả được biết trước bởi giới truyền thông đã đề cập tới vấn đề này nhiều ngày nay. Vì đang kiểm soát Thượng viện nên việc đắc cử trong cuộc bầu cử Hạ viện hôm 30/8 sẽ giúp DPJ thuận lợi trong việc thực thi những kế hoạch cải cách được đưa ra trong cương lĩnh tranh cử vừa qua.

Theo thống kê sơ bộ, có khoảng 70% cử tri đi bỏ phiếu, cao hơn mức 67,5% năm 2005 và điều này chứng tỏ mối quan ngại của người dân đối với tương lai đất nước. Có lẽ đã khá lâu mới có một cuộc bầu cử gay cấn và quyết liệt nên cuộc tổng tuyển cử lần thứ 45 tại Nhật Bản đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Không những đây là lần đầu tiên số cử tri tham gia bỏ phiếu sớm cao nhất, mà còn là cuộc bầu cử được dư luận đánh giá có thể tạo ra sự thay đổi mang tính lịch sử trên chính trường Nhật Bản.

Giới bình luận cho rằng, DPJ đã giành thắng lợi trước LDP bởi họ biết xoáy vào những vấn đề đang được cử tri quan tâm như chế độ hưu trí, bảo hiểm y tế, khoảng cách giàu nghèo, nạn thất nghiệp, cải thiện sức mua của người dân, bớt lệ thuộc vào xuất khẩu, quan tâm nhiều hơn tới tiêu thụ trong nước… Đa số cử tri muốn tạo ra một thay đổi trong đời sống xã hội, cũng như trong ban lãnh đạo mới.

Dư luận cho rằng, mối quan tâm hiện nay của đa số cử tri chính là cuộc khủng hoảng kinh tế, chính sách an sinh xã hội đối với một quốc gia đang có dân số phát triển theo xu hướng vừa giảm vừa lão hóa.

Chủ tịch Yukio Hatoyama (trái) và Thủ tướng Taro Aso (phải).

Giới quan sát cho rằng, tỉ lệ thất nghiệp tăng cao, giảm phát mạnh thêm và giảm sút chi tiêu của người dân là 3 "tử huyệt" khiến LDP thất cử trước DPJ. Ngoài ra, cũng phải kể tới sự yếu kém, cũng như sai lầm "cố hữu" của LDP trong suốt thời gian qua.

Trong thời gian qua, sự bất ổn và mâu thuẫn trong nội bộ LDP đã khiến cho đảng cầm quyền liên tiếp mất điểm trước người dân. Nhiều người thẳng thắn tuyên bố, tuy không hoàn toàn tin tưởng vào khả năng cầm quyền của DPJ, nhưng họ đã "quá mệt mỏi" trước khả năng điều hành đất nước của LDP.

Nhiều người cho rằng, tuy đã làm được khá nhiều việc, nhưng chỉ riêng trong 3 năm qua, LDP thay tới 3 Thủ tướng thì đó chính là dấu hiệu của sự "mất cân đối", nên cần phải có sự thay đổi.

Đến những thách thức không nhỏ

Mặc dù DPJ đắc cử, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc LDP "bó tay chịu trói" trước thất bại được coi là lớn nhất trong lịch sử cầm quyền của họ. Giới chuyên môn cảnh báo, trước mắt DPJ chưa thể quay lưng lại với những nhà kỹ trị, cũng như nhanh chóng vực dậy nền kinh tế đang bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Tuy thất cử, nhưng những ảnh hưởng của LDP trong nhiều tầng lớp xã hội, nhất là giới chủ và doanh nghiệp vẫn còn rất sâu sắc. Đây là điểm không dễ "đột phá" của DPJ, nhất là trong thời điểm hiện tại.

Tuy không hoàn toàn kiểm soát Hạ viện trong suốt 54 năm qua, nhưng LDP đã tạo được dấu ấn nhất định trong đời sống kinh tế, xã hội cũng như tiềm thức của người dân Nhật Bản. Song điều này không đồng nghĩa với việc LDP sẽ tiếp tục nắm quyền lãnh đạo sau một loạt thất bại của họ trên chính trường và DPJ đã biết tận dụng tối đa vấn đề này để giành thắng lợi áp đảo trong bầu cử Hạ viện.

Mặc dù tạo được "cơn địa chấn" trên chính trường, nhưng những thách thức "cố hữu" của Nhật Bản đang chờ đón DPJ cũng như liên minh cầm quyền mới. Chủ tịch DPJ Yukio Hatoyama có thể trở thành tân Thủ tướng.

Ông Yukio Hatoyama từng khẳng định, DPJ sẽ tạo ra một chính phủ dân chủ đầu tiên mà ở đó người dân sẽ tham gia vào các vấn đề chính sách. DPJ cũng cam kết, sẽ thiết lập thế đứng ngoại giao độc lập hơn với Mỹ, cải thiện quan hệ với châu Á, nhất là đối với Trung Quốc và Ấn Độ.

DPJ nhấn mạnh tới việc thay đổi trọng tâm ưu tiên của tân chính phủ - từ hậu thuẫn các tập đoàn lớn sang trợ giúp người tiêu dùng và người lao động. Đây được coi là sự thay đổi lớn nhất so với "truyền thống" mà LDP đang duy trì.

Trong cương lĩnh tranh cử, LDP vẫn chủ trương sử dụng sự hỗ trợ của chính phủ đối với giới doanh nghiệp để từ đó thúc đẩy kinh tế phát triển. Một trong những yếu kém của DPJ là chưa có kinh nghiệm tham chính, điều hành chính phủ cũng như yếu kém trong vấn đề an ninh, ngoại giao…

Tân nội các và Thủ tướng phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp, khoản nợ quốc gia khổng lồ (gần gấp đôi GDP), cũng như giảm phát đang gia tăng ngày càng nghiêm trọng ở Nhật Bản