Kosovo tuyên bố độc lập: Dễ châm ngòi cho cuộc chiến mới

Nguyên nhân của những mâu thuẫn

3 ngày sau lời tuyên bố độc lập của Kosovo, quân đội NATO đã phải phong tỏa đường biên giới nối liền phía Bắc Kosovo với Serbia. Những đám đông người quá khích đã châm ngòi cho một cuộc bạo lực bằng các hành động đốt phá nhà cửa, đánh lộn nhau tại khu vực Jarinje và Banja - nơi lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ và cảnh sát Kosovo kiểm soát.

Thực tế là vậy, còn trên bàn thảo luận, vấn đề Kosovo đã trở thành chủ đề gây tranh cãi và chia rẽ trong nội bộ Liên hợp quốc (LHQ) và Liên minh châu Âu. Cuộc bỏ phiếu kín hồi giữa tháng 2 cho thấy chỉ có 1/3 thành viên LHQ đồng ý với việc Kosovo tách khỏi Serbia và tuyên bố độc lập. Còn tại EU, con số đồng ý và phản đối cũng xấp xỉ 50:50.

Nếu Anh, Pháp, Đức, Italia lên tiếng công nhận Kosovo là một nhà nước đầy đủ thì Tây Ban Nha, Slovakia, quốc đảo Síp lại có quan điểm hoàn toàn khác.

Với thái độ kiên quyết, chính phủ Nga lên tiếng phản đối động thái của Kosovo và khuyến cáo về khả năng xảy ra những rắc rối lớn hơn. Trước khi Ngoại trưởng Nga Sergei Lavro điện đàm với người đồng nhiệm Mỹ Condoleezza Rice,

Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố: "Nước Nga sẽ phản ứng một cách mạnh mẽ đối với cộng đồng quốc tế nếu như họ công nhận nền độc lập của Kosovo". Một bản tin của hãng Interfax phát đi cũng khẳng định chính quyền Moskva đã tính đến sự thay đổi chính sách đối với 2 nước cộng hòa đang muốn tách khỏi Gruzia là Afkhadia và South Ossettia sau hành động của chính quyền Kosovo.

Như vậy, có thể thấy, những gì mà Tổng thống Nga nói không phải là đùa. Kosovo cứ tuyên bố độc lập, Mỹ và EU cứ công nhận thì Nga sẽ có phản ứng. Giới phân tích cho rằng, đó có thể sẽ là khởi nguồn cho một thời kỳ băng giá mới trong quan hệ giữa các cường quốc, nói cách khác là một dạng thức của cuộc chiến tranh lạnh, trước hết về mặt ngoại giao, sau đó là đến chính sách năng lượng. Ban đầu, cuộc chiến sẽ diễn ra trên đất châu Âu nhưng nguy cơ lan rộng ra khắp thế giới là rất lớn.

Liệu pháp "Nghị quyết 1244"

Kosovo không chỉ là một vấn đề mà còn là một mối quan hệ chằng chịt và phức tạp giữa các quốc gia, các lực lượng chính trị và cường quốc. Tất cả đều thấy rõ: mọi cuộc thương lượng về vùng đất này giữa các bên đều bế tắc. Người Kosovo muốn độc lập và Quốc hội của họ ủng hộ điều đó. Nhưng Serbia chỉ muốn Kosovo là "vùng đất tự trị nhiều hơn là độc lập".

Đề xuất một sự "độc lập dưới sự bảo trợ của cộng đồng quốc tế", đi kèm với việc bảo vệ cộng đồng thiểu số người Serbia ở Kosovo không hề được Belgrade chấp thuận. Nga, Trung Quốc thuộc phía Đông bán cầu cùng nhiều nước khác từng ủng hộ Nghị quyết 1244 của Hội đồng Bảo an LHQ về việc đưa lực lượng gìn giữ hòa bình ở Kosovo có cùng quan điểm với Serbia. (Nghị quyết 1244 được LHQ thông qua sau chiến dịch NATO do Mỹ đứng đầu tiến hành không kích tỉnh Kosovo và toàn Nam Tư hồi năm 1999 để đẩy quân đội Serbia khỏi tỉnh này).

Còn Mỹ và hầu hết các nước EU lại sẵn sàng làm hài lòng 90% dân số Kosovo, tức là người Hồi giáo gốc Albania. Họ cho rằng Nghị quyết 1244 chỉ cho phép đặt Kosovo dưới sự ủy trị của LHQ đồng thời cho phép sự có mặt của quân đội quốc tế tại đó chứ không hề cấm tỉnh này trở thành quốc gia độc lập. Đương nhiên là Tổng thống Serbia Boris Tadic không bao giờ chấp nhận lập luận này.

Ngày 19/2, ông đã tới tận Hội đồng Bảo an LHQ ở New York để đọc bài phản đối việc Kosovo tuyên bố độc lập khỏi Serbia, khẳng định tuyên bố của Hội đồng lập pháp Kosovo về độc lập khỏi Serbia là vi phạm luật pháp quốc tế. Trong một động thái khác, Serbia cũng đã triệu hồi Đại sứ của mình tại Mỹ, Pháp và Thổ Nhĩ Kỳ về nước.

Phải nói rằng, những gì xảy ra trong một thế kỷ qua ở khu vực Balkan nói chung và Serbia - Kosovo nói riêng chỉ là hệ quả của một loạt những cuộc xung đột nhỏ lẻ trong quá khứ. Vì thế, nhiều người cho rằng việc Kosovo tuyên bố độc lập sẽ chấm dứt tiến trình tan rã Nam Tư bắt đầu từ những năm 1990, hình thành nên các nhà nước - dân tộc độc lập mới ở Balkan. Song thực tế chưa hẳn đã là như vậy.

Thậm chí ngược lại, việc Kosovo tuyên bố độc lập và thừa nhận nó lại là cú hích đẩy mạnh tiến trình vẽ lại bản đồ ở Balkan và thậm chí ở trên quy mô thế giới. Như vậy, nó sẽ là thách thức rất lớn đối với vai trò và ảnh hưởng của LHQ