Chuyện người theo dấu vết tội phạm xuyên biên giới

Đọc vị tội phạm trên không gian mạng

Trong căn phòng làm việc nhỏ của Đội Phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm xâm phạm sở hữu, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Cao Bằng, ánh đèn vẫn sáng đến khuya. Trước màn hình dày đặc dữ liệu, Đại úy Phạm Anh Trung lặng lẽ theo dõi từng dòng thông tin, lần từng dấu vết nhỏ nhất của các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng - nơi mà mọi thứ đều có thể bị che giấu sau những lớp vỏ ảo.

Ít ai biết rằng, phía sau những con số khô khan của các chuyên án hàng nghìn tỷ đồng là những ngày dài căng thẳng, những đêm trắng nối tiếp nhau. Đại úy Trung là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia từ những bước đầu tiên của các chuyên án lừa đảo xuyên biên giới của Công an tỉnh Cao Bằng. Khi thông tin ban đầu chỉ là vài lời trình báo rời rạc của bị hại, một số điện thoại lạ, một tài khoản ngân hàng, một đường link ứng dụng giả mạo, cho tới các ứng dụng trên mạng xã hội như Facebook, Telegram, Zalo, Viber... Tất cả rời rạc, đứt gãy - như những mảnh ghép chưa hình hài. Nhưng, với những người làm án, chính từ đó, hành trình “giải mã” bắt đầu.

Một chuyên án điển hình được xác lập đầu năm 2025, Công an tỉnh Cao Bằng phát hiện một tổ chức tội phạm do người nước ngoài cầm đầu, hoạt động tại Campuchia. Các đối tượng giả danh lực lượng chức năng, gọi điện yêu cầu người dân cài đặt ứng dụng “dịch vụ công” giả mạo chứa mã độc, từ đó chiếm quyền kiểm soát điện thoại và rút tiền trong tài khoản. Chỉ trong vài tháng, hàng trăm nạn nhân bị lừa, số tiền lên tới hơn 700 tỷ đồng.

Từ một manh mối tưởng chừng rất nhỏ, Đại úy Trung cùng cán bộ Phòng Cảnh sát hình sự kiên trì bám sát gần 1 năm, lặng lẽ lần theo dấu vết qua nhiều tỉnh, thành để thu thập từng mảnh chứng cứ. Tất cả thông tin sau đó được chắt lọc, phân tích kỹ lưỡng, từng chi tiết đều được soi chiếu, đánh giá tỉ mỉ nhằm dựng lên bức tranh toàn cảnh về vị trí, vai trò và nơi ẩn náu của các đối tượng đang hoạt động tại Campuchia, cũng như những kẻ đã trở về Việt Nam.

Trên cơ sở tài liệu thu thập được, lực lượng chức năng đã tham mưu lãnh đạo xây dựng kế hoạch điều tra bài bản, đồng thời triển khai nhiều tổ công tác đồng loạt tỏa đi khắp các tỉnh, thành. Trong nhiều ngày liên tiếp, các mũi trinh sát phối hợp chặt chẽ với công an địa phương để xác minh, ghi lời khai bị hại; triệu tập, đấu tranh và bắt giữ các đối tượng trong nước. Song song với đó, công tác trinh sát cũng được đẩy mạnh nhằm nắm chắc vị trí, quy luật hoạt động của các đối tượng tại khu Tam Thái Tử (Campuchia), từng bước siết chặt vòng vây, chuẩn bị cho đòn quyết định.

Khi thời cơ chín muồi, các mũi công tác đồng loạt triển khai, phối hợp lực lượng chức năng Campuchia triệt phá toàn bộ đường dây tại thành phố Bavet. Kết quả, 50 đối tượng bị khởi tố, một mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia bị bóc gỡ. “Có những vụ, dấu vết gần như không rõ ràng. Nhưng, mình không thể bỏ qua bất cứ chi tiết nào, dù là nhỏ nhất”, Đại úy Trung chia sẻ.

Theo Đại úy Phạm Anh Trung, không gian mạng không có ranh giới và đó cũng là thách thức lớn nhất. Các đối tượng hoạt động ở nước ngoài, tổ chức chặt chẽ, phân vai khép kín, dùng mã số thay tên thật, liên tục thay đổi địa điểm, phương thức liên lạc. Có những “công ty lừa đảo” mà chính các thành viên cũng không biết danh tính của nhau. “Khó nhất là khi đối tượng ở ngoài lãnh thổ. Mỗi bước thu thập chứng cứ đều phải tuân thủ quy định pháp lý quốc tế, đòi hỏi sự phối hợp rất chặt chẽ”, Đại úy Trung nói.

Áp lực không chỉ đến từ sự tinh vi của tội phạm, mà còn từ thời gian. Mỗi ngày chậm trễ, có thể sẽ có thêm người dân trở thành nạn nhân. Có những bị hại sau khi bị lừa rơi vào tâm lý hoang mang, thậm chí không hợp tác vì mất niềm tin hoặc giấu gia đình. Việc thuyết phục, thu thập lời khai vì thế càng trở nên khó khăn hơn. Thế nhưng, điều đó không khiến anh và đồng đội chùn bước.

Từ những mảnh ghép rời rạc, một “bức tranh” hoàn chỉnh dần hiện ra. Khi “cất lưới”, hàng loạt đường dây bị triệt phá, hàng nghìn tỷ đồng được làm rõ. Mới đây nhất, 2 nhóm tội phạm quy mô lớn bị bóc gỡ, 63 đối tượng bị khởi tố, hàng trăm thiết bị điện tử bị thu giữ. Các đối tượng lập website giả mạo, giả danh doanh nghiệp để lừa đảo, chiếm đoạt hơn 2.300 tỷ đồng.

3 chuyên án lớn lần lượt được bóc gỡ, hàng ngàn tỷ đồng bị chiếm đoạt được làm rõ, những kẻ đứng sau bị đưa ra ánh sáng. Nhưng, với Đại úy Phạm Anh Trung, những con số ấy chưa bao giờ là điều quan trọng nhất. “Điều tôi trăn trở là làm sao để người dân không còn trở thành nạn nhân”, anh nói, giọng chùng xuống. Bởi, phía sau mỗi vụ án không chỉ là thiệt hại vật chất, mà còn là những mái ấm bị đảo lộn, những khoản tiền chắt chiu cả đời bỗng chốc tan biến.

“Bộ não” thầm lặng phía sau chuyên án nghìn tỷ

Đằng sau những cuộc truy bắt là một “mặt trận” khác, nơi dữ liệu trở thành manh mối và những dòng tin nhắn trở thành chứng cứ. Ở đó có Thiếu tá Lưu Nguyên Thiện người được đồng đội gọi là “người giải mã trong bóng tối”.

Không được đào tạo bài bản về công nghệ từ đầu, anh đến với lĩnh vực này bằng niềm đam mê và sự tự học. “Vướng đâu học đấy, vừa làm vừa mày mò”, Thiếu tá Lưu Nguyên Thiện nói. Từ những vụ cờ bạc trực tuyến ban đầu, anh dần hiểu được cách vận hành, thủ đoạn và cả logic của tội phạm mạng.

Mỗi chuyên án là một thử thách mới, nơi không có khuôn mẫu sẵn. Anh chủ động học hỏi từ đồng nghiệp nhiều nơi, tự xây dựng cho mình một “bản đồ tư duy” về tội phạm mạng - nơi mỗi chiêu trò đều có logic, mỗi cú lừa đều được lập trình như một kịch bản.

“Chỉ khi mở các thiết bị điện tử, chúng tôi mới nhìn thấy toàn bộ hành trình lừa đảo - từ cách tiếp cận đến từng bước chiếm đoạt tiền”, Thiếu tá Lưu Nguyên Thiện chia sẻ.

Theo Thiếu tá Lưu Nguyên Thiện, những chiếc máy tính, điện thoại thu giữ được không chỉ là tang vật, mà là “kho dữ liệu sống”. Mỗi thiết bị chứa hàng chục, thậm chí hàng trăm tài khoản mạng xã hội. Mỗi tài khoản lại đang trò chuyện với hàng chục “con mồi” cùng lúc. Từng dòng tin nhắn, từng file dữ liệu trở thành mắt xích quan trọng để lần ra toàn bộ đường dây.

Có những ngày, anh cùng đồng đội làm việc xuyên đêm, chạy từng dữ liệu, đối chiếu từng thông tin. Hàng ngàn trang tài liệu, hình ảnh về các nạn nhân trên khắp cả nước được bóc tách, phân tích. “Có những đêm gần như thức trắng, chỉ để tìm một chi tiết rất nhỏ, nhưng lại là chìa khóa có thể mở ra cả chuyên án”, Thiếu tá Thiện kể lại.

Trong chuyên án lớn với số tiền lừa đảo lên tới hàng nghìn tỷ đồng, mỗi máy tính của các đối tượng có thể đăng nhập 20- 40 tài khoản, mỗi tài khoản cùng lúc “chăm sóc” hàng chục nạn nhân. Các đối tượng phân vai chặt chẽ, hoạt động khép kín như một “dây chuyền” lừa đảo chuyên nghiệp.

Giữa mê cung dữ liệu ấy, những người như Thiếu tá Lưu Nguyên Thiện chính là người lần ra lối đi. Không trực tiếp xuất hiện ở những thời khắc bắt giữ, nhưng họ là những người “giải mã” toàn bộ hệ thống tội phạm, biến những con số, dòng code, dữ liệu vô tri thành chứng cứ đanh thép trước pháp luật.

Ở một mặt trận khác, Thiếu tá Lý Quốc Thăng - Phó Đội trưởng Đội 2 - lại lặng lẽ bám địa bàn, lần theo từng dấu hiệu tội phạm từ cơ sở. Từ những biểu hiện bất thường nhỏ nhất, anh đã đề xuất xác lập chuyên án đánh bạc lớn, triệt phá đường dây với hàng chục bị can, số tiền giao dịch lên tới hàng chục tỷ đồng. Trong một vụ án giết người đặc biệt nghiêm trọng, anh cùng đồng đội nhanh chóng truy vết, làm rõ đối tượng, ổn định tình hình địa phương.

Nhưng, ám ảnh nhất với anh, có lẽ vẫn là những vụ án mua bán người. Trong dòng ký ức còn nguyên vẹn, anh kể về chuyên án mà mình trực tiếp tham gia điều tra, lần theo từng mắt xích của đường dây môi giới hôn nhân trá hình, giải cứu nạn nhân và đưa những kẻ đứng sau ra trước pháp luật. Mỗi bước đi là một cuộc chạy đua với thời gian, mỗi quyết định là hy vọng giành lại tương lai cho một phận đời mong manh.

Thiếu tá Lý Quốc Thăng chia sẻ, vụ việc bắt đầu từ nguồn tin của Biên phòng cửa khẩu Trà Lĩnh về dấu hiệu mua bán người dưới vỏ bọc môi giới hôn nhân. Nạn nhân là cháu Nguyễn Thị Kim Oanh (sinh năm 2011, Cần Thơ). Ngày 30/10/2023, Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng phối hợp với Công an tỉnh xác lập chuyên án để đấu tranh làm rõ.

Quá trình điều tra hé lộ một đường dây tinh vi: Nguyễn Thị Lài (sinh năm 1995), từ Trung Quốc trở về Việt Nam, đã móc nối với gia đình nạn nhân, tìm cách bán cháu Oanh sang Trung Quốc làm vợ cho một người đàn ông biệt danh “Mập”. Ban chuyên án nhanh chóng thu thập chứng cứ, truy bắt các đối tượng liên quan, trong đó có Triệu Thành Long (sinh năm 1994, quốc tịch Trung Quốc). Đến năm 2024, các đối tượng đã bị TAND tỉnh Cao Bằng xét xử về tội mua bán người dưới 16 tuổi.

“Điều ám ảnh tôi không chỉ nằm ở sự tàn nhẫn của tội phạm, mà còn ở chính sự thiếu hiểu biết của những người thân ruột thịt. Người mẹ chỉ học đến lớp 3, lớp 4, bà ngoại thì mù chữ - và chính họ, trong sự mù mờ nhận thức, đã tiếp tay đẩy đứa trẻ ra khỏi vòng tay gia đình, sang một nơi xa lạ. Khoảng trống hiểu biết ấy, tưởng như vô hình, lại có thể trở thành lằn ranh mong manh giữa bình yên và bi kịch. Những câu chuyện như vậy, với tôi, không dễ gì khép lại - chúng để lại nỗi trăn trở, xót xa rất lâu...”, Thiếu tá Lý Quốc Thăng nói.

Thượng tá Ma Vĩnh Long, Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Cao Bằng cho biết, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đặc biệt trên không gian mạng, thời gian qua diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp, để lại những thiệt hại nặng nề và gieo rắc tâm lý bất an trong nhân dân. Chỉ riêng năm 2024, toàn tỉnh đã ghi nhận hơn 40 vụ, với số tiền bị chiếm đoạt lên tới hàng tỷ đồng. Đáng chú ý, nhiều đường dây lừa đảo xuyên quốc gia do các đối tượng nước ngoài cầm đầu, hoạt động từ Campuchia, sử dụng công nghệ cao để chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng của người dân Việt Nam.

Trong cuộc chiến thầm lặng nhưng đầy cam go ấy, những người lính hình sự đã trở thành “lá chắn” vững vàng. Nhắc tới 3 cán bộ trực tiếp tham gia chuyên án, Thượng tá Ma Vĩnh Long ghi nhận và tự hào về những đóng góp bền bỉ, trách nhiệm và đầy bản lĩnh của các anh.

Đại úy Phạm Anh Trung, Thiếu tá Lý Quốc Thăng - trinh sát tuyến đầu - lặng lẽ lần theo từng dấu vết, miệt mài thu thập thông tin, xác minh nhân thân các đối tượng, kiên trì rà soát, kết nối từng bị hại. Chính từ những mảnh ghép tưởng chừng rời rạc ấy, bức tranh về phương thức, thủ đoạn của đường dây tội phạm dần được hé lộ.

Ở một mặt trận khác, Thiếu tá Lưu Nguyên Thiện, chuyên gia khai thác dữ liệu điện tử, như người giải mã những bí ẩn công nghệ. Sau mỗi cuộc bắt giữ, anh gần như không rời màn hình, thức trắng nhiều ngày đêm để truy vết, bóc tách dữ liệu từ các thiết bị, biến những dòng thông tin vô tri thành chứng cứ sắc bén phục vụ điều tra.

Điểm chung ở cả 3 cán bộ là tinh thần trách nhiệm, sự năng nổ và khả năng thích ứng nhanh với các loại tội phạm phi truyền thống. Suốt nhiều tháng ròng rã bám theo từng manh mối, họ đã kiên trì dựng lên toàn bộ “bộ khung” của tổ chức tội phạm, lần ra mắt xích quan trọng, từ đó đấu tranh, triệt phá thành công các chuyên án lớn. Đằng sau những chiến công ấy là mồ hôi, là những đêm trắng, là sự lặng thầm cống hiến, nhưng cũng chính là niềm tin được giữ vững cho người dân trước những hiểm họa ngày càng tinh vi trên không gian mạng.

Không ánh đèn, không tiếng súng, chỉ là những đêm trắng và những dấu vết mong manh được lần theo đến cùng. Giữa mê cung thật - giả của không gian mạng, những chiến sĩ Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Cao Bằng vẫn lặng lẽ học hỏi, thích nghi và vượt qua chính mình sau mỗi chuyên án, đồng thời giải mã tội phạm, giữ vững công lý, với một niềm tin bền bỉ: cái xấu sẽ không còn chỗ ẩn mình sau màn hình.