Tấm ảnh và một người lính Mỹ

KỲ I: SỰ HY SINH CỦA ANH BỘ ĐỘI GIẢI PHÓNG

1. Khi ngồi trên chiếc máy bay Boeing 747, phía dưới là những cánh rừng già nhiệt đới xanh mút tầm mắt, Rich Luttrell cảm thấy việc đi tìm người con gái trong tấm ảnh là việc khó khăn nhất của đời ông. Tấm ảnh đã theo ông suốt 33 năm kể từ ngày ông chạm trán trực diện với một chiến sĩ Quân giải phóng, và ông đã bắn chết người lính ấy tại một khu rừng già ở Chu Lai, cách nước Mỹ nửa vòng trái đất. Trong đầu ông mãi vang lên câu hỏi: Người con gái trong ảnh là ai, bây giờ cô ấy bao nhiêu tuổi, làm gì? Cô ấy đã  biết cha mình chết hay chưa? Nếu gặp lại người đã bắn chết cha mình, thái độ của cô ấy sẽ như thế nào?

Rich Luttrell gia nhập Sư đoàn Kỵ binh bay 101 năm 1967, lúc ông mới chỉ là một thiếu niên 17 tuổi. Với ông, đó là cơ hội giúp ông thoát khỏi khu nhà rẻ tiền và cuộc sống nghèo khó tại bang Illinois. Nhận 2 bộ quân phục mới tinh, 2 đôi giày cùng một mớ quần áo lót, áo đi mưa, túi ngủ, chăn mền, balô, túi xách dã chiến, Rich bỗng thấy mình trở thành người lớn. Suốt quãng đời niên thiếu, chưa bao giờ Rich có nhiều quần áo như thế trong một lần. Và cũng như những thanh niên khác cùng vào lính với ông, ông được huấn luyện để sang Việt Nam, tham dự một cuộc chiến tranh mà ông chỉ hiểu mơ hồ về mục đích.

Những ngày ở quân trường trôi qua nhanh chóng. Sau đó là một chuyến bay dài từ trung tâm huấn luyện Arizona đến Guam, rồi từ Guam đến Đà Nẵng. Vài hôm sau, máy bay trực thăng bốc toàn bộ đơn vị ông, thả xuống một khu rừng già nằm ở đâu đó quanh Chu Lai. Nhảy ra khỏi trực thăng, hình ảnh đầu tiên mà Rich chứng kiến là những người lính thuộc một trung đội - nơi ông sẽ là thành viên - râu ria tua tủa, má hóp, mắt sâu hoắm, thâm quầng, hét lớn khi thấy ông đứng lớ ngớ: "Cúi thấp đầu xuống. Lính bắn tỉa Vi Xi (nghĩa là Việt Cộng gọi tắt) sẽ làm cho mày mất chỗ đội nón bây giờ". Rich khẽ kêu lên: "Lạy Chúa, con sẽ phải đương đầu với cái gì đây?".

Một năm trôi qua, Rich quen dần với những cuộc hành quân, những trận đụng độ mà kẻ thù như những bóng ma, lúc ẩn lúc hiện. Mặc dù được yểm trợ tối đa bằng không quân, pháo binh, xe tăng nhưng Rich vẫn thấy mình ở trong một hoàn cảnh mà không một trại huấn luyện nào cung cấp cho ông đủ kiến thức để  đối phó với những hiểm nguy đang chực chờ. Ở đây, thời tiết hoặc nắng gắt, hoặc mưa dầm, hoặc vừa mưa, vừa nắng. Làm nhiệm vụ trinh sát cơ động, ông cùng các đồng đội không có căn cứ nhất định - nghĩa là không có nhà, không có công sự phòng thủ, không giường chiếu, không có những bữa ăn nóng, không vòi tắm hay bồn tắm. Với chiếc balô trên lưng, Rich chỉ biết tiến tới, tiến tới và tiến tới.

Rất nhiều lần, khi phải vượt qua một đỉnh núi, hoặc mò mẫm tìm đường giữa đám dây leo, cành lá chằng chịt và hàng nghìn con vắt bé li ti lao tới như những mũi tên khi chúng đánh hơi thấy thân nhiệt con người, Rich đã chảy nước mắt. Ông kêu lên: "Lạy Chúa, xin dừng lại. Con không thể đi được nữa".

Rich Lutrell khi mới đến Việt Nam... và lúc quay lại Việt Nam năm 2008.

2. Và rồi một ngày - một ngày đặc biệt đã làm thay đổi tất cả. Hôm ấy, trời vẫn nóng như thường lệ. Rich với nhiệm vụ trinh sát mở đường, cầm khẩu M16 dò dẫm từng bước, xuyên qua từng bụi rậm mà không biết rằng những người lính giải phóng cũng đang ở gần ông. Rich kể lại: "Đột nhiên, mấy cành cây nhỏ trước mặt tôi động đậy. Nhẹ nhàng khom xuống, tôi thấy một anh bộ đội ngồi tựa gốc cây, khẩu AK ở ngay trên đùi. Đây là lần đầu tiên tôi thấy đối phương một cách rõ ràng. Người tôi như tê cứng. Tôi không biết tôi phải làm gì. Tôi và người lính ấy đều nằm trong tầm đạn của nhau. Cái chết chỉ cách nhau một nhịp tim đập".

Rich nhìn thẳng vào mặt người lính giải phóng. Ông kể lại: "Hai chúng tôi đối diện như thế một lúc lâu và trong tích tắc, tôi xiết cò khẩu M16. Người lính giải phóng đổ vật xuống đất rồi ngay sau đó là hàng loạt những tiếng súng bắn trả. Ông nói: "Nếu không kể những lần đụng độ với họ, tôi cứ chĩa súng về phía trước rồi bóp cò, bất kể trúng hay không nhưng lần này, tôi đã trực tiếp giết người".

Tuy nhiên, điều ám ảnh Rich không phải là cái chết của người lính Quân giải phóng vì theo ông: "Ngoài chiến trường, ngày nào chẳng có súng nổ, người chết. Tôi không bắn họ thì họ cũng bắn tôi", mà là một tấm ảnh do đồng đội ông tìm được trong chiếc ví của người lính kia. Rich, kể tiếp: "Đó là một tấm ảnh nhỏ, chỉ lớn hơn con tem một chút. Trong ảnh, người lính mà tôi vừa bắn chết đứng cạnh một cô bé có mái tóc dài. Tôi tự hỏi đó có phải là con gái của anh ta?".

Rich quyết định giữ tấm ảnh ấy. Ông ngồi xuống, nhìn kỹ mặt người chết rồi nhìn tấm ảnh. Phải chăng họ chụp tấm ảnh này ngay trước khi người lính lên đường vào chiến trường, để lại đứa con gái ở một miền quê xa xôi nào đó rồi bây giờ, anh ta không bao giờ còn trở về được nữa. Rich cảm thấy một nỗi đau giày xé tim mình nhưng chỉ trong vài phút, mệnh lệnh tiếp tục di chuyển khiến ông phải đứng lên sau khi đã cất tấm ảnh một cách cẩn thận vào trong ví. Ông nói: "Tôi không hiểu tại sao tôi lại làm điều này. Tôi đã suy nghĩ cả triệu lần. Phải chăng là khuôn mặt và đôi mắt rất buồn của cô bé?".

Thời gian dần trôi qua và Rich đã quen với việc giết người cũng như quen nhìn thấy người khác chết. Có những trận đánh, tiểu đội 12 người của ông ta chỉ sống sót 3 người. Một lần, khi viết thư chia buồn với gia đình một người bạn thân vừa tử trận, Rich lại tự hỏi không biết cô gái trong tấm ảnh có được ai báo tin là cha cô đã chết hay chưa.

Ông kể: "Khi chỉ còn 20 ngày nữa là hết thời hạn phục vụ ở Việt Nam, trong một cuộc hành quân, đơn vị tôi bị phục kích. Tôi được lệnh bò lên phía trước để  kéo xác một đồng đội vừa tử trận, nhưng mới chỉ bò được vài mét, tôi bị trúng đạn vào lưng. May mắn là viên đạn không chạm vào cột sống".

Sư đoàn 101 ở Chu Lai.

3. Rich hồi hương với một mớ huân chương, rồi kết hôn với Carole, cô bạn gái thời niên thiếu. Nhiều năm trôi qua, ông có 2 con gái, có một việc làm ổn định ở Sở Cựu chiến binh Illinois. Là một người chồng tốt, một người cha mẫu mực, Rich tập trung chăm lo cho gia đình và không bao giờ nhắc đến cuộc chiến Việt Nam. Carole, vợ ông, kể: "Chồng tôi không hề hé môi nửa lời về những gì anh ấy đã trải qua. Có vẻ như anh ấy muốn giữ kín sự riêng tư dù nhiều lần tôi đã gợi ý cho anh ấy kể lại. Những lần như thế, khuôn mặt anh ấy có vẻ không vui".

Rich nói: "Tôi có thể trốn tránh cuộc chiến nhưng không thể trốn tránh được cô gái nhỏ mà tôi luôn mang trong ví. Hình như có một ràng buộc vô hình giữa tôi và cô ấy. Tôi đã chứng kiến những cảnh kinh hoàng tại Việt Nam nhưng khuôn mặt của cô bé trong tấm ảnh cứ tiếp tục ám ảnh tôi. Tấm ảnh trọng lượng chưa tới một gam nhưng nó đè nặng tâm trí tôi một cách khủng khiếp".

Vào mùa Giáng sinh, hai con gái của Rich hay hỏi mẹ nên tặng quà gì cho cha, và ông vẫn thường nhận được chiếc ví da. Cứ mỗi lần mở ví để trả tiền mua một món hàng gì đó, Rich lại nhìn thấy tấm ảnh, nhìn thấy cô bé đã mất cha chỉ vì ông. Ông biết nếu không giữ tấm ảnh thì ông đã không có ý nghĩ tội lỗi này. Rich nói: "Rất nhiều lần, tôi hối tiếc là đã giữ nó. Nhưng tôi lại không đủ can đảm để bỏ nó đi vì như thế, tôi thấy tội lỗi sẽ nặng hơn nhiều".

Phải một thời gian dài, Carole vợ Rich Luttrell mới hiểu vì sao chồng mình lại luôn cất trong ví tấm ảnh đã ố màu. Rất thông cảm với chồng, nhưng bà thấy nếu muốn thoát khỏi quá khứ thì cách duy nhất là vứt tấm ảnh ấy đi. Một lần, bà hỏi chồng: "Tại sao anh lại giữ nó? Hãy để nó ra khỏi cuộc đời anh để anh có thể quên và tiếp tục sống".

Tuy nhiên, Rich không thể làm điều ấy được. Trong thâm tâm, ông biết ông phải có một hành động nào đó. Năm 1989, hơn 20 năm sau khi trở về  từ Việt Nam, ông cùng vợ xin nghỉ phép rồi đi thăm Bức tường kỷ niệm chiến binh Mỹ đã chết trong chiến tranh Việt Nam tại thủ đô Washington, thường được gọi là "bức tường đá đen". Tại đó, Rich quyết định đặt tấm ảnh tại bức tường. Ông nói: "Ngồi trong khách sạn với một tờ giấy và một cây viết, tôi muốn nói chuyện với người lính trong tấm ảnh".

Trong vài phút, Rich viết xong một lá thư ngắn: "Thưa ông, suốt 22 năm nay tôi giữ ảnh ông trong ví. Lúc ấy tôi mới 18 tuổi khi chúng ta nhìn thấy nhau trong khu rừng gần Chu Lai, Việt Nam. Xin tha thứ cho tôi đã giết ông. Đã nhiều lần trong những năm qua, tôi nhìn ảnh ông và cô bé gái mà tôi đoán là con ông và mỗi lần như thế, tim tôi thắt lại với nỗi đau tội lỗi. Xin ông tha thứ cho tôi".

Hôm sau, Rich đặt tấm ảnh và lá thư dưới chân bức tường khắc tên 58.000 binh sĩ Mỹ tử trận tại Việt Nam. Rich nói: "Nó giống như tôi đang đứng nghiêm chào vĩnh biệt lần cuối cùng. Người lính bộ đội chết vì đã chiến đấu cho niềm tin của ông ấy, và việc làm của tôi  là cách vinh danh, tôn kính ông.  Chúng tôi không còn là kẻ thù, mà là bạn. Tôi  chào vĩnh biệt một người bạn. Gánh nặng tôi mang nay không còn nữa".

Trở lại Illinois, vợ chồng Rich cùng hai con bắt đầu cuộc đời mới. Nhưng ông không biết rằng hàng ngày, hàng trăm người khi đến thăm đã bỏ lại nhiều kỷ vật tại bức tường đá đen này. Và mọi vật kỷ niệm, dù tầm thường hay đáng giá cũng đều được nhân viên quản lý thu thập, cất giữ - kể cả tấm ảnh nhỏ và lá thư xin lỗi của Rich Luttrell. Tấm ảnh ấy nằm trên một cái hộp, và nằm ngửa lên. Rất tình cờ, Duery Felton, một cựu chiến binh Mỹ khác, nhìn thấy. Ngay lập tức, Duery nhận ra có một cái gì đó, không bình thường.

Duery là nhân viên quản lý phòng sưu tập tại Bức tường kỷ niệm lính Mỹ chết trong chiến tranh Việt Nam. Khi nhìn thấy tấm ảnh, ông tự hỏi nó là gì rồi cầm lên xem. Đã  từng thu gom đủ thứ tại bức tường, từ cái bật lửa Zippo đến cái mũ sắt, vỏ đồ hộp loại khẩu phần dã chiến đến chiếc áo chống đạn nhưng chưa bao giờ Duetry nhìn thấy ảnh một người lính đối phương. Ông kinh ngạc vì hơn 20 năm, ông mới thấy lại bộ quân phục màu xanh cỏ úa của Quân giải phóng. Một câu hỏi hiện lên trong tâm trí ông "Cô bé ấy là ai? Là con hay là cháu của người lính Việt Cộng này?"

Rồi Duery đọc lá thư xin lỗi của Rich. Ông nhớ khi còn chiến đấu tại Việt Nam, ông đã từng khiêng xác đồng đội đựng trong những bao nylon hoặc bọc trong tấm vải che mưa nên ông hiểu thế nào là cái chết. Ông nói: "Có những việc ta chỉ làm trong một giây đồng hồ nhưng lại khiến ta ân hận đến suốt đời. Tôi biết chủ nhân lá thư ấy đã rất khó khăn khi phải viết nó ra trên giấy" trong lúc tại Rochester, bang Illinois, Rich không biết gì về việc làm của Duery. Ông vẫn tiếp tục cuộc sống bình lặng, chứng kiến hai cô con gái trưởng thành, lấy chồng rồi sinh con. Bây giờ, hai đứa cháu ngoại là niềm hạnh phúc lớn nhất của ông, còn cô bé trong tấm ảnh thì dường như đã ra khỏi ký ức.

(Còn tiếp)