Nghe chuyện “ông Nam Hải” trên đảo Lý Sơn
"Đạo" của ngư dân
Chuyến tàu tốc hành vừa cập cầu cảng Lý Sơn, chúng tôi được một chiến sĩ Bộ đội Biên phòng giới thiệu rằng, muốn biết văn hóa của ngư dân trên đảo, phải tìm đến nhà ông Phù Ngã (64 tuổi) - Tân chủ vạn Vĩnh Thạnh - đại diện cho 7 sở ngư dân đang thờ phụng bộ xương cá voi tại Lăng Tân. Kỳ lạ thay, ở cái huyện đảo rộng khoảng 10 cây số vuông với hơn 20.000 dân này, hỏi đến ông Phù Ngã thì ai cũng biết.
Khi tôi thưa chuyện, ông Ngã cười rồi bảo: "Trên đảo này ai cũng thờ Đồng Đình Đại Vương, mà tôi là người đại diện cho họ để lo việc cúng tế thì làm sao mà không biết được. Ở Lý Sơn, đứa trẻ vừa lọt lòng, trong những câu chuyện cổ tích mà cha mẹ chúng kể lại thì đã có nhiều chuyện nhắc đến các vị Nam Hải, nhất là Đồng Đình Đại Vương".
Ông Ngã cũng không biết là Đồng Đình Đại Vương vào "tu" trên đảo mình khi nào mà chỉ nghe người già kể lại là ngài đã "lụy" vào đây từ hơn hai hay ba trăm năm trước. Ông Ngã nói: "Tôi chỉ nghe cha và ông nội kể lại rằng, ngày ông "lụy" vào đây, hàng trăm người dân trên đảo tập trung "rước" (khiêng) nhưng ông không đi. Rồi khi đúng Ngọ (12 giờ trưa), rước thì ông lại lên và đến địa điểm xây Lăng Tân bây giờ và nhất quyết không đi đâu nữa. Từ đó, người dân xây đền thờ ông gọi là Lăng Tân hay Sở Đại Vương. Riêng bộ hài cốt của ông thì đến nay vẫn giữ được và đây là bộ xương cá voi to nhất trên đảo này".
Ông Ngã kể lại: "Người đi biển mỗi khi gặp bão tố mà cầu khấn thì nhất định được các ông Nam Hải che chở, đưa vào đất liền an toàn. Cách đây 3 năm, ông Nguyễn Đượm và ông Lê Khá (ở xã An Vĩnh) chở cát từ đất liền ra đảo xây nhà thì bất ngờ tàu gặp nạn trôi lênh đênh trên biển từ sớm mai đến chiều. Hai người cầu khẩn sự giúp đỡ và ông đã hiển linh, dìu 2 người trên lưng tiến vào đảo Cù Lao Chàm (Quảng
 |
|
Bàn thờ Nam Hải Đồng Đình Đại Vương tại Lăng Tân. |
Theo ông Ngã thì không thể kể hết những trường hợp ngư dân trên đảo gặp nạn ngoài khơi được các “ông Nam Hải” cứu mạng từ trước đến nay. Tục lệ của dân trên đảo Lý Sơn, người nào phát hiện có ông Nam Hải "lụy" vào trước tiên thì người đó sẽ là chủ tang, lo việc tang lễ giống như người con trai trưởng lo tang lễ cho bố mẹ mình. Trong ngày lễ tang của các ông Nam Hải được ngư dân xem là đại lễ, tất cả mọi người đều tham dự. Lý Sơn là đất lành nên các ngài Nam Hải thường chọn nơi đây để an nghỉ và ngư dân trên đảo cũng nhờ thế mà hưởng phúc.
Thăm Đồng Đình Đại Vương
Tại Lăng Tân, ngư dân thờ 3 vị Nam Hải là Đông Đình Đại Vương và Đức ngư nhị vị tôn thần. Ngoài ra, trên đảo còn có Lăng Chánh, Lăng Thứ và chục lăng lớn, nhỏ khác cũng thờ các vị Nam Hải. Hằng năm, vào mùa xuân thì các ngư dân thường tổ chức lễ hội Cầu Ngư để cầu mong một năm đi biển được bình yên.
Khi chúng tôi xin vào viếng Đồng Đình Đại Vương, ông Ngã tỏ ra lưỡng lự: "Không phải lúc nào và ai cũng diện kiến ông được đâu. Mỗi năm chỉ mở cửa nơi ông an nghỉ một lần vào mùa xuân để ông Thủ tự Sở Đại Vương quét bụi và dân làng có dịp thờ cúng mà thôi. Những trường hợp bất thường thì phải mua trầu, rượu, trái cây cúng để xin, nếu ông đồng ý thì mới được vào". Nói xong, ông Ngã bảo con gái mua các thứ cần thiết để cúng, còn mình thì gọi điện thoại cho Thủ tự Sở Đại Vương - ông Nguyễn Văn Hỏi (78 tuổi) - xin ý kiến.
Chúng tôi vừa đến cổng Lăng Tân, Thủ tự Sở Đại Vương chặn trước cổng và xem lại giấy tờ tùy thân của từng người rồi dặn rằng: "Chúng tôi phải "cáo" các Ngài và xin xăm, nếu Ngài cho thì các anh được vào, nếu không thì đành chịu. Trong quá trình chúng tôi tiến hành lễ thì nhất định không được chụp ảnh hay đụng vào bất kỳ đồ vật nào trong lăng. Khi ông Tân chủ vạn bái xong các anh được phép đứng bên ngoài chụp ảnh. Còn chuyện vào thăm nơi ông nghỉ thì chờ chúng tôi xin xăm thế nào rồi hãy tính".
Nói xong, hai ông mở cửa, bước vào trong lăng và chuẩn bị hương đèn, dâng lễ vật lên bàn thờ. Trước khi cúng, ông Ngã hỏi tên và tuổi của chúng tôi để trình lên Đồng Đình Đại Vương.
Khi xin được xăm, ông Ngã và ông Hỏi đốt đèn, mở cánh cửa gian phòng chứa hài cốt Đồng Đình Đại Vương cho chúng tôi vào thăm. Bộ xương cá voi lớn được phủ một tấm vải đỏ chứa đầy cả căn phòng. Ông Hỏi nhè nhẹ dỡ miếng vải đỏ và giới thiệu từng bộ phận trong hài cốt Đồng Đình Đại Vương cho chúng tôi được rõ. Ông Hỏi cho biết: "Lăng Tân hiện có 3 bộ hài cốt của các “ông Nam Hải”, một của Đồng Đình Đại Vương và một của ông Tả Đức Ngư, ông Hữu Đức Ngư chỉ được thờ ở đây còn bộ cốt của ông thì chúng tôi không biết ở đâu".
 |
|
Hài cốt ngài Thiếu tá bên cạnh hài cốt Đồng Đình Đại Vương tại Lăng Tân |
Chỉ vào một cái quan tài nhỏ nằm bên bộ xương cá voi khổng lồ, ông Hỏi nói tiếp: "Bộ hài cốt còn lại nằm trong cái "chăn" này. Sau khi Đồng Đình Đại Vương "lụy" vào đây được 2 hay 3 năm gì đó thì “ông Nam Hải” này cũng "lụy" theo vào đây để được hầu hạ bên cạnh Đồng Đình Đại Vương. Nhỏ thế nhưng cũng giữ đến chức Thiếu tá rồi đó"... Xong việc, ông Ngã hướng dẫn chúng tôi vái tạ ơn các ngài Nam Hải và trải chiếu dưới nền để cùng hưởng "lộc" của ông.
Ông Mai Giang - Trưởng phòng Văn hóa - Thể thao và Du lịch huyện đảo Lý Sơn, cho biết: “Lý Sơn hiện có 3 di tích cấp quốc gia, 6 di tích cấp tỉnh. Trong năm 2009 này, chúng tôi đang tiếp tục lập hồ sơ đề nghị cấp trên công nhận thêm 4 di tích cấp tỉnh nữa, trong đó có Lăng Tân. Di tích Lăng Tân và bộ xương cá voi tại xã An Vĩnh cùng với nét văn hóa tín ngưỡng dân gian xung quanh nó rất cần được phục dựng để giới thiệu với du khách. Chúng tôi đã tiến hành đo kích cỡ của một số xương trên bộ xương cá voi này thì mỗi chiếc xương sườn dài đến 3m, mỗi đốt sống sụn giữa cơ thể to đến 40cm... Ước lượng khi còn sống, cá voi này nặng từ 40 đến 50 tấn...".
Huyện đảo Lý Sơn có gần 100 di tích với một quần thể các đền, chùa, lăng, miếu, mộ gió của các chiến binh Hoàng Sa... Trải qua hàng trăm năm với bao biến cố của lịch sử nhưng những di tích này vẫn còn nguyên vẹn, ít bị xâm hại như chùa Hang, chùa Đục, đình làng Lý Hải, quần thể di tích Âm Linh Tự, nghĩa trang lính Hoàng Sa,... đang trở thành những điểm du lịch, tham quan ưa chuộng của du khách gần xa.
Rồi đây, khi di tích Lăng Tân được công nhận, hài cốt Đồng Đình Đại Vương được phục dựng, những truyền thuyết, những câu chuyện về các “ông Nam Hải” sẽ theo chân du khách đi khắp bốn phương. Người dân trên đất Lý Sơn anh hùng sẽ có thêm một niềm tự hào về quê hương xứ sở của mình
