Bát nháo thật - giả... K5

Sâm K5 kỳ thực là sâm Ngọc Linh. Có người giải thích sở dĩ loại sâm quý này còn được gọi sâm K5 vì vào thời chiến, núi Ngọc Linh nằm trong vùng mật khu có tên gọi K5.

Về chuyện sâm K5 có nhiều tính dược và công năng chữa  trị siêu hạng, được đánh giá quý nhất trong các loại sâm có mặt trên thế giới, vượt mặt cả sâm Triều Tiên, sâm Hoa Kỳ… thì ai cũng biết. Nhưng ít ai biết được rằng loài thảo dược quý này đang bị giới con buôn, phường đầu nậu thao túng với đủ chiêu làm giá, giăng bẫy vô cùng tinh vi đến độ dù đã được cảnh báo, tay nhà giàu nào đó vẫn đinh ninh củ sâm trị giá hàng trăm triệu đồng của mình là sâm K5 thứ thiệt.

1.001 chuyện ly kỳ

Theo lộ trình buôn sâm K5 của ông Bảy M., ngoài 50 tuổi, một đầu nậu chuyên cung ứng hơn 20 loại thảo dược quý xuất thân từ núi rừng Tây Nguyên với mặt hàng chủ lực là sâm K5 đặng phục vụ cho cánh nhà giàu sợ bệnh tật và sợ chết ở Sài thành, chúng tôi có mặt tại huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum vào một ngày cuối tháng 7. Trong thời gian ở huyện biên giới này và huyện giáp ranh Đắk Tô, chúng tôi có dịp tiếp cận với một số cư dân sở tại là dân làm ăn có máu mặt để rồi ghi nhận được từ những người này nhiều chuyện ly kỳ về sâm K5.

Ông V., ngoài 50 tuổi, kinh doanh xe khách giường nằm chuyên tuyến Ngọc Hồi - TP HCM tiết lộ không chỉ tại Sài thành, nhiều bạn làm ăn cùng ngành với ông ở Đà Nẵng, Huế, Hải Phòng, Hà Nội… khi biết ông là "cư dân vùng sâm, tráng kiện nhờ sâm K5" đã nhờ ông mua tới tấp, giá cả không thành vấn đề, miễn là sâm K5 chất lượng: "Như tôi thì tôi uống cho khỏe, còn người ta thì kẻ mua để chữa bệnh ung thư này nọ, có người bảo trị chứng vô sinh, liệt dương, nói chung là với nhiều người, họ tin sâm K5 sẽ giúp mình cùng người thân, chiến hữu, cấp trên, ân nhân, đối tác được yếu thành mạnh, bệnh tật tiêu tan, chứng vô sinh, bất lực được cải thiện".

Hồi giờ nghe người ta nói nhiều về sâm K5 hay sâm Ngọc Linh nhưng chưa lần nào tôi có dịp tận mục sở thị củ sâm gắn với huyền thoại "cây thuốc giấu" của người Xơ-đăng trên đỉnh Ngọc Linh. Chỉ đến khi được ông V. nhiệt tình tiếp chuyện và hồ hởi khoe báu vật, tôi mới được tận tường củ sâm được đánh giá là "ông hoàng" hay "bà chúa" của các loài sâm có mặt không chỉ trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam, mà cả trên thế giới.

Bình rượu ngâm sâm Ngọc Linh của ông V. có "sức chứa" 3 lít, bên trong có củ sâm sần sùi, cong quẹo lập lờ trong màu rượu hồng hồng đỏ đỏ trông rất bắt mắt mà theo giải thích của ông V., đó là tinh chất quý giá của sâm K5: "Củ này nặng nửa ký, 18 năm tuổi, tôi mua lại từ một người Xơ-đăng cách đây 5 năm. Bây giờ thiên hạ vỗ ngực xưng tên nào là mới tìm được củ sâm K5 hàng chục tuổi, có tay chụp hình tung lên mạng bảo nhờ có nhân duyên mà đang giữ trong nhà bảo vật K5 đến 60-80 tuổi, toàn là nói phét. Cỡ như củ sâm chưa đến 20 năm tuổi này của tôi thì đã là quá đỉnh rồi, sâm ngoài 20 tuổi trở lên tôi đảm bảo tuyệt chủng từ nhiều năm trước".

- Cơ sở nào để nhận biết củ sâm này của anh 18 tuổi?

- Dễ thôi chú em, đặc điểm của sâm K5 là cứ mỗi chu kỳ một năm thì nó dài ra một mắt, lúc mua tôi đếm được 18 mắt thì luận ra tuổi của nó thôi.

Dứt lời, ông V. khẳng định ông dùng sâm K5 gần 20 năm nay nhưng củ sâm K5 "khủng" nhất về tuổi đời mà ông từng thấy chỉ "ngoài 30 mắt" tương đương với chừng ấy năm: "Tôi gặp củ sâm đó ngay tại rừng chứ không phải từ miệng mồm hay tại địa điểm nào đó với sự hiện diện của đám con buôn người đồng bằng" - ông V. hồi nhớ: "Bận đó tôi đang ở trung tâm huyện Tu Mơ Rông (cửa ngõ vào đỉnh Ngọc Linh) thì hay tin có tay đại gia ở Sài Gòn sau một thời gian cho người ăn dầm nằm dề ở vùng Ngok Linh (hay Ngọc Linh) đã bắt được thông tin từ một người Xơ-đăng là A Nhứk phát hiện được cây sâm K5 đoán định nhiều năm tuổi.

Sau khi thỏa thuận giá cả, khi anh chàng Xơ-đăng nọ đồng ý bán, tay đàn em thân tín tên Dũng điện thoại báo tin vui và mời sếp đến hiện trường để đích thân đào bụi sâm đa niên (cách nói của dân chơi sâm K5, ý nói nhiều năm tuổi - PV). Chuyện là tay đại gia Sài thành nọ là bạn làm ăn với tôi nên khi đến Kon Tum, qua liên lạc biết tôi đang ở Tu Mơ Rông (cách núi Ngok Linh khoảng 30km) nên rủ tôi đi cùng, nhờ vậy mà tôi mới được dịp tận mắt thấy củ sâm K5 ngoài 30 năm tuổi, chính xác là 36 năm tuổi".

Tôi hỏi chuyện giá cả của củ sâm 36 năm ấy, ông V. cho biết cả người bán lẫn người mua đều không tiết lộ, chỉ biết từ năm 1985 sâm K5 đã quá hiếm và để mua được củ sâm thật, dân cuồng sâm thứ thiệt có hiểu biết chỉ đồng ý mua ngay tại rừng, do đích thân mình đào chứ không mua qua mối trung gian nào khác. Điều này đồng nghĩa với việc dân tìm sâm K5 chuyên nghiệp khi phát hiện được sâm quý sẽ giữ nguyên hiện trường, cho người liên lạc với mối lái đưa khách đến tận rừng tuyển báu vật sơn lâm để minh thị "hàng thiệt".

Sâm quý… loạn từ A đến Z

"Khoan nói đến chuyện sâm trồng hay sâm tự nhiên, một củ sâm K5 giá trị phải đảm bảo yếu tố tươi nguyên và còn có cành lá để dễ nhận dạng. Chứ mấy cái củ khô khô cong cong nhìn thì giống K5 nhưng chẳng nghĩa lý gì cả. Thời bây giờ, sâm K5 giả… loạn".

Ông Năm B., chủ hàng loạt trang trại thường xuyên làm ăn tuyến Việt-Lào, có cùng đam mê "chơi sâm, dùng sâm, sống vui sống khỏe nhờ sâm K5" như ông V. góp chuyện về cây sâm quý ở núi rừng Ngok Linh bằng lưu ý ấy. Rồi ông kể cho tôi nghe hàng loạt chuyện dở khóc dở cười quanh củ sâm K5 mà theo ngôn từ của ông "quý nhất trong các loại sâm có mặt trên cõi trần này".

Chuyện ông B. kể gắn với hiện tượng có một dạo từ thường dân đến cán bộ quý nhau đãi nhau bữa rượu sâm, hay tặng cho nhau lát sâm K5 với lời dặn "nhậu say ngậm vào là tỉnh". Sau bỏ nhỏ "nhậu say rồi ngậm sâm thì quá phí hoài", ông Năm B. khép lại những bi hài quanh củ sâm K5 bằng câu chuyện cười ra nước mắt về một đại gia ở thành phố Pleiku khi mất để lại chục hũ rượu ngâm sâm K5 để rồi con cái, dâu rể, anh em, họ hàng… tranh giành ỏm tỏi!

Tìm hiểu về cây sâm K5 trên vùng đất sản sinh ra nó, chúng tôi còn tiếp cận được nhiều thông tin bi hài và cả ly kỳ quanh loài thảo dược quý hiếm và giá trị bậc nhất này. Nổi bật là thông tin đến nay chưa có ai lên được đỉnh Ngok Linh, rằng đã có nhiều đoàn chuyên gia trong và ngoài nước khi bay đến vùng núi này để thả người xuống thám hiểm thì không hiểu sao máy bay mất phương hướng phải hạ cánh khẩn cấp để tránh nguy.

Dân xứ núi cũng râm ran rằng các đoàn khảo sát, thám hiểm bằng đường bộ khi mới đến lưng chừng núi đã phải bỏ cuộc vì lạc vào ma trận, la bàn cứ quay như chong chóng, không xác định được hướng, sợ lạc phải bỏ mạng nơi rừng sâu nên những người dẫn đường là dân bản xứ hoảng sợ… hối đoàn xuống núi!

Một đồn mười, mười đồn trăm, những thông tin như thế càng làm gia tăng sự huyền bí của đỉnh Ngok Linh, càng làm tăng giá trị của những củ sâm K5 tự nhiên và đây chính là cơ hội vàng để phường con buôn trục lợi với đủ kiểu rao bán sâm K5 có nguồn gốc từ núi rừng chính hiệu.

Công bằng mà nói, có một số dân buôn sâm khi được hỏi về sâm K5 đã thẳng thắn bảo mình không bán thứ ấy và khuyên "không biết chớ rờ vào" nhưng cũng có lắm kẻ "chài" khách với đủ kiểu. Kẻ bảo mình có mối ân tình với già làng Xơ-đăng nên được chỉ dẫn “mỏ” sâm quý với lời thề mỗi năm chỉ được "khui" một củ, nếu phá lời thề sẽ bị "hổ vồ, trăn quấn, đá đè". Kẻ khác thì cam đoan củ sâm K5 rừng "trăm phần trăm" của mình là "hàng để dành" từ nhiều năm trước để phòng khi hữu sự, nay gia đình kẹt tiền nên phải bán.

Lại có con buôn sâm K5 ở hai huyện Ngọc Hồi, Đắk Tô mà chúng tôi tiếp xúc cho biết mình từng là dân ngậm ngải tìm trầm, hay là lính thời chế độ cũ từng đổ quân lên Ngok Linh nên biết, hay có trong tay củ sâm K5…

Nói tóm lại, ai cũng biết sâm K5 hay sâm Ngọc Linh là loài sâm đặc biệt quý hiếm nhưng từ mạng ảo đến đời thực, đâu đâu cũng thấy người ta rao bán hùng hồn rằng củ sâm của mình sinh trưởng tự nhiên hẳn hoi chứ chẳng phải sâm trồng. Đó là chưa kể tình trạng giá cả của sâm K5, phải nói là vô thiên lủng, người bảo 50 triệu đồng/kg, kẻ bảo "tự nhiên phải hai trăm" (200 triệu đồng/kg - PV). Rồi có người nhẹ giọng nói rằng "sâm tươi 40 triệu, khô giá gấp 3" (120 triệu đồng/kg). Nói chung quanh thị trường sâm K5, giá cả chẳng có mức chuẩn nào cả.

Các con buôn mà chúng tôi tiếp xúc tại Sài Gòn và ở tận Kon Tum đều cho rằng giá sâm chênh lệch tùy thuộc vào nhiều yếu tố: vào độ tuổi, vào chất lượng (sâm trồng và sâm tự nhiên), độ lớn nhỏ… và tùy vào đẳng cấp người mua. Nếu "thượng đế" không tiếc tiền, quyết mua cho bằng được sâm K5 để chữa bệnh, làm quà biếu, khoe khoang hay gì gì đó thì cứ nhìn mặt mà… hét giá!

Lời cảnh báo của người trong cuộc

Nếu nói về ma trận sâm K5 gắn với chuyện giá cả, thật giả, những lọc lừa, cạm bẫy… thì dân sở tại nói cả ngày vẫn không hết chuyện. Để rõ hơn về "ma trận K5", chúng tôi quyết định tìm đến xứ sở của cây sâm Ngọc Linh ở huyện Tu Mơ Rông - vùng đất biệt lập với thế giới bên ngoài. Từ thành phố Kon Tum, muốn đến được Tu Mơ Rông, chúng tôi phải chinh phục con đường liên tỉnh dài gần 100km với điểm nhấn là đèo Măng-Ri với độ dài chỉ 6km nhưng khiếp đảm vô cùng với nhiều khúc cua tử thần, nhiều đoạn gần như dựng đứng.

Qua quá trình bầm dập vì núi hiểm đèo cao lại thêm mưa rừng không ngớt, rồi chúng tôi cũng đến được nơi cần đến. Tại đây, qua trò chuyện, anh A Pen, công tác tại Hội Cựu chiến binh huyện cũng như ông A Phen - Chủ tịch Hội Người cao tuổi huyện Tu Mơ Rông đều khẳng định thị trường sâm Ngọc Linh hay sâm K5 rất lộn xộn với thật giả khôn lường. Ông A Phen tâm sự rằng, ông nay đã gần 70 tuổi, tiếng là ở sát vùng rừng Ngok Linh nhưng ông còn chưa từng gặp củ sâm Ngọc Linh thứ thiệt nên chẳng biết nhận dạng ra sao, huống hồ gì ai đó ở nơi thị thành làm sao mà biết được.

Ông Nguyễn Thanh Nam, Chủ tịch Hội Nông dân huyện Tu Mơ Rông cho biết sâm Ngọc Linh giả bây giờ tràng giang đại hải, đó là củ tam thất được nhập từ Trung Quốc và không phải cứ đến xứ sâm thì mua được sâm K5 chính hiệu, dẫu đó là sâm trồng. Cần nói rõ rằng theo y học cổ truyền, tam thất là cây thuốc quý nhưng giá trị chỉ vài triệu đồng một ký lô. Khi bị phù phép thành sâm Ngọc Linh, 1kg tam thất được bán với giá hàng chục triệu đồng, gặp con mồi xộp và thiếu hiểu hiết, đầu nậu hay con buôn "cắn" đến 60-70 triệu đồng.

Thu nhập siêu lợi nhuận, lãi ròng còn hơn cả buôn ma túy… đó chính là lý do khiến những kẻ buôn bán sâm hăng hái lao vào lĩnh vực buôn sâm K5 có nguồn gốc trời ơi với giá bán trên trời. Điều này khiến không chỉ tại nơi thị thành mà ngay cả trên quê hương của cây sâm quý này, thị trường sâm K5 được người bản xứ không ngại ngần tuyên bố… loạn: "Người mua nếu không rành rẽ, không có kiến thức chuyên môn thì chớ nên lao vào! Khoan nói đến chuyện sâm trồng hay sâm tự nhiên, một củ sâm K5 giá trị phải đảm bảo yếu tố tươi nguyên và còn cành lá để dễ nhận dạng. Chứ mấy cái củ khô khô cong cong nhìn thì giống K5 nhưng chẳng nghĩa lý gì cả. Thời bây giờ, sâm K5 giả… loạn lắm" - ông V. lưu ý như thế với nỗi niềm ưu tư rằng vấn đề là dân mua sâm K5 chưa từng gặp được cây sâm  K5 thứ thiệt nên dẫu có đưa củ tam thất hay củ sâm và bảo là sâm K5 thì ai đó cũng… mù tịt