Xung quanh việc phát hiện "mỏ đồng" ở Đào Viên, Bắc Ninh

Mọi việc bắt đầu khi dân làng Đào Viên phát hiện có mấy người từ bên huyện Văn Lâm đào đất ở mép sông Lang Tài (con sông tiêu nước của cả vùng) rồi chở đi bán. Nghe nói, có người chuyển đất đó sang Trung Quốc bán rất được giá vì loại đất đó có một lượng đồng lớn. Vậy là câu chuyện bí mật về một "mỏ đồng" ở ven sông đã được tiết lộ.

“Cơn sốt” tìm đồng

Hơn một nửa làng Đào Viên đổ xô cả ra con sông, ngụp lặn vét đất dưới lớp nước và bùn. Thứ đất đào lên có màu đen pha lẫn màu vàng sậm, từng cục nhỏ gợn lên như xỉ đồng. Lúc đầu, người ta chỉ xắn đất ở mép sông, sau rồi đào cả bờ tre ven sông để lấy đất. Chẳng cần biết đất tốt hay xấu, có quặng đồng hay không có nhưng bà con cứ nhét hết vào bao tải. Người thu mua ở trên bờ cũng cân bừa chẳng chọn lựa.

Những người thu mua hầu hết ở huyện Văn Lâm (Hưng Yên), một số chủ lớn thì ở xã Đại Bái (Lương Tài, Bắc Ninh). Lúc đầu, người ta mua với giá 100 đồng/kg. Sau đó, giá cứ nhích dần lên theo số lượng người thu mua và người khai thác. Chỉ trong đoạn bờ sông khoảng 300m mà có tới 5, 6 chủ mua đặt cân.

Ông Đỗ Văn Đốc, Trưởng thôn Đào Viên cho biết, liên tục trong 5 ngày, từ ngày 10/10 đến 15/10, xe công nông, người đào đất nườm nượp ra vào. Có nhà một ngày đào đất bán được hơn 1 triệu đồng, có người được vài trăm ngàn. Thôn Đào Viên có 180 hộ thì có tới khoảng một nửa số hộ tham gia đào đất, việc thu mua diễn ra cả ngày cả đêm. Số đất đào lên bán được trong mấy ngày đó lên tới hàng trăm tấn.

Ông Nguyễn Văn Xuân, Chủ tịch UBND xã Nguyệt Đức, cho biết, khi thấy hiện tượng người dân đổ dồn đi đào đất bán, xã đã báo ngay lên huyện để huyện xuống kiểm tra và có chỉ đạo cụ thể. Công an huyện Thuận Thành cũng cử một lực lượng phối hợp với Công an xã giữ gìn an ninh trật tự.

Công an huyện đã đưa về trụ sở 3 chiếc xe ôtô trọng tải lớn, chở quá tải và đã cũ nát của chủ thu mua ở xã Đại Bái. Nhờ vậy mà việc thu mua đất ở Đào Viên giảm hẳn đi. Sau mấy ngày mua bán trót lọt, có lẽ do chất lượng xỉ đồng không tốt nên không tiêu thụ được, không có người thu mua nữa. Vì vậy, việc đào bới đành dừng lại, dồn ứ một lượng lớn đất đã đào.

Mấy ngày "cắm chốt", thấy an ninh trật tự ổn định nên Công an huyện tạm rút, giao lại cho Công an xã quản lý. Ngay khi nhận được thông tin, cơ quan chức năng của huyện Thuận Thành đã tiến hành kiểm tra và xác định, khu đất phát hiện có đồng ở Đào Viên không phải là mỏ đồng mà có thể là khu vực chứa xỉ đồng của làng nghề làm đồng truyền thống từ thời xa xưa.

Thời đó, công nghệ đúc đồng còn lạc hậu nên phế thải sau khi đúc đồng vẫn còn một lượng đồng lớn. Theo dấu tích từ văn bia để lại và các niên hiệu được khắc trên những chuông cổ, nghề đúc đồng ở Đào Viên có từ khoảng thế kỷ XIV. Đây chính là một trong 5 làng đúc đồng tạo nên một làng nghề Ngũ Xã (Tây Hồ, Hà Nội) nổi tiếng một thời.

Nhiều nơi khác cũng bị xáo trộn vì phát hiện thấy đồng

Công an viên Trần Công Nhu đưa tôi đến Đào Viên vào lúc "cơn sốt đồng" đã tạm lắng. Dọc bờ sông chồng chất ngổn ngang hàng trăm bao tải đất. Bà cụ Trịnh Thị Côi đang dò dẫm nhặt từng cành tre bị chặt vụn giáp bờ sông, than vãn: "Họ đào đất làm mất cả bờ tre nhà tôi rồi đây này".

Bờ sông cây cối rậm rạp với lũy tre xanh mát giờ đây trông lỗ chỗ những hố là hố, tan hoang. Mấy hôm trước đất đào lên bán không kịp thì hôm nay những bao tải đất nằm im lìm, bừa bãi khắp ven sông. Một phụ nữ ngỡ chúng tôi đi mua đất nên gọi: "Mua đất không, 100 đồng một cân". Rẻ vậy, nhưng giờ thì chẳng ai mua nữa.

Khi từ Đào Viên trở về Hà Nội, tôi chọn con đường đi qua hai xã Đại Đồng, Chỉ Đạo và bắt gặp hình ảnh nhiều bao tải đất đặt ven đường thuộc xã Đại Đồng. Người ta đang cho đất và nước vào máy để lọc lấy riêng xỉ đồng. Ven đường liên xã thuộc Chỉ Đạo, tôi cũng thấy có một gia đình đang đào được loại đất giống như đất ở thôn Đào Viên. Có vẻ như người dân vùng này vẫn đang bị xáo trộn bởi sự kiện tìm thấy "mỏ đồng".

Huyện Thuận Thành và Văn Lâm cần có biện pháp tuyên truyền để giúp người dân ổn định, tránh sự xáo trộn không cần thiết đối với dư luận về "mỏ đồng" tại địa phương