Nỗi tận khổ của một gia đình

Một lần đi qua đất Yên Thế (tỉnh Bắc Giang), nghe bà con kháo nhau về trường hợp tận khổ của một gia đình có 5 người không chân không tay, đặt đâu ngồi đó, tôi đã bị ám ảnh nặng nề. Tôi không tin, dẫu biết cán bộ xã chẳng bịa ra chuyện ấy để làm gì. Bây giờ tôi trở lại, thấy ông bố tàn tật và một cháu bé không tay không chân của gia đình 5 người tàn tật đó đã về thiên cổ mà lòng thấy xót xa.

Ba người không chân không tay còn lại, hai gái một trai vẫn ngồi trù trụ bất động trên những chiếc ghế gỗ nhỏ xíu, không tự ăn, không tự làm vệ sinh cá nhân được, dẫu cô lớn đã bước sang tuổi 30. Riêng Hạnh, cô út, đứa con không tàn tật duy nhất trong nhà, sáng đi học, chiều đi làm thuê, giờ đã tốt nghiệp THPT. Em nhờ chúng tôi xin cho đi nấu cơm thuê ở Hà Nội để lấy tiền nuôi mẹ và các anh, chị tật nguyền.

“Nhà em bán cả xe lăn các bác ấy tặng rồi”

Về xã Hương Vĩ, vẫn là cán bộ Liên đoàn Lao động tỉnh và huyện dẫn đường. Vẫn chị Khánh, Phó trưởng Đài Truyền thanh Yên Thế tận tình đưa chúng tôi vượt qua những con đường xóc nảy và bụi bặm. Vừa nói đứt quãng trong lúc xe lục cục với ổ gà ổ voi, chị Khánh vừa ho: “Lên vê-tê-vê-một (VTV1, Truyền hình Việt Nam) mấy lần rồi, thế mà vẫn đâu đóng đấy!”. Xã và cái thôn khuất nẻo của gia đình bà Hìu ở quá xa, nên lần trước, trong mưa ở Nhã Nam, chúng tôi đã không kịp đến thăm khi gia đình họ còn đủ 5 người đặt đâu ngồi đấy.

Cũng bởi thế nên ông Hải, phụ trách văn hóa của cái xã gần 6.000 dân với cả người Kinh, Tày, Nùng, Dao này vẫn cứ nhớ gã nhà báo năm xưa. Độ ấy, ông Hải vẫn nói như hôm nay: “Tôi sống bạc đầu rồi, chưa bao giờ thấy một gia đình nào lại khổ đến thế”. Bây giờ, chỉ có một điều khác: tôi đã không kịp trở lại khi nhà ấy còn đủ 5 “cây thịt” buồn bã chỉ biết nằm và ngồi (với điều kiện có ai đó dựng dậy).

Chị Trần Thị Hìu năm nay 53 tuổi, lao động duy nhất nuôi đại gia đình tàn tật kể trên không ủy mị như tôi tưởng. Chị to cao, rắn rỏi, đặc biệt những câu chuyện của chị bao giờ cũng thấu tình, sắc sảo. Đó là cái sâu sắc thường thấy ở những người nhiều năm thiệt thòi, nhiều năm im lặng, cô đơn.

“Các bác đến thăm, quý hóa quá. Nhưng cứ đói khổ đầu tắt mặt tối thì nó bẵng đi được. Chứ các bác hỏi thăm, em lại đau lòng như xát muối. Năm trước xã hội quan tâm cho 5 người hỏng chân hỏng tay nhà em một cái xe lăn. Em đã nhượng lại cho nhà anh gì ấy ở ngoài thị trấn Bố Hạ rồi. Đói quá là một. Song, quan trọng hơn là vì, nhà em chả có đi đâu mà dùng tới xe lăn. Các bác biết đấy, nhà em toàn những người đặt đâu ngồi đấy, tay chân không cử động được; nếu muốn đặt họ lên xe lăn thì phải khênh, đi đâu thì phải có người du đi du lại (đẩy). Ai là người đẩy, đẩy đi để làm gì? Em làm quần quật suốt từ sáng đến tối thế này mà lúc nào cũng vẫn đói, bác bảo, em “du” đủ 5 người trên xe lăn kia đi đâu được? Em nhượng lại cho chú ấy, là rất hợp. Là bởi vì chú ấy mới có 25 tuổi, bị liệt hai chân thôi, còn hai tay vẫn cử động tốt. Chú ấy đi xe lăn là hợp lý”.

Chị Hìu là người bộc tuệch, nhưng tôi luôn có cảm giác, chị có một thứ đạo khắc nghiệt trong người. Chị sống như người đang hành đạo. Chị bảo, nhà em khổ quá, em ân hận vì em làm khổ lây cả ra xã hội. Nhưng, các cháu là máu mủ của vợ chồng em, khổ thế này chứ khổ nữa nhà em cũng phải chịu. Cá chuối đắm đuối vì con mà. Tai họa nó cứ đâu đó từ trên giời rơi xuống đầu nhà em, chứ ai sinh con ra chả muốn chúng nó khỏe, nó đẹp.

Hồi các cháu lần lượt ra đời, em cứ nghĩ đơn giản, mình chân lấm tay bùn, đẻ con “có đầu có đuôi nuôi lâu cũng lớn”. Không ngờ, đang tươi trẻ, học giỏi, bỗng dưng các cháu đổ bệnh teo hết cả chân cả tay. Cứ như có ma!

Chồng chị Hìu là anh Vũ Văn Kỳ, chưa từng đi bộ đội, trước khi bị teo chân teo tay, anh cũng không có bất cứ biểu hiện bệnh tật nào. Anh còn là người khỏe là đằng khác. Cưới nhau năm 1971. Thấy anh nhanh, khỏe, xã người ta tuyển vào chân “ngựa trạm” chạy văn thư cho ngành bưu điện suốt mấy năm trời. Đến một ngày anh kêu mệt. Chân tay anh yếu dần, rồi nó không cử động được nữa. Da thịt teo tóp, dăn deo như những cái dải khoai héo. Anh câm lặng suốt một thời gian dài, bởi anh đau đớn, oán thán cuộc đời. Anh ngồi như tượng đá trong một góc nhà phên liếp lụp xụp, không muốn gì trên đời. Anh lo cho đàn con trứng gà trứng vịt của mình: ai sẽ nuôi chúng, rồi ăn học, dựng vợ gả chồng, “mồ côi cha” thì biết làm sao? Nước chảy bèo khắc trôi, bọn trẻ đi học, đứa nào cũng sáng dạ, cái Huệ, cái Hồng, cái Việt đứa nào cũng xinh. Nhờ giời, chẳng đứa nào bị teo cơ vô phương cứu chữa như bố.

Chị Hìu chạy chữa cho chồng, thuốc thang khắp nơi, đúng là cái nhục chết đuối dang tay chờ cọc rêu. Ai mách ở đâu có thầy thuốc hay chị cũng bán sắn, bán lúa non để đi tìm thầy. Độ ấy, tàu hỏa người ta còn có chuyến chở khách qua huyện Yên Thế quê chị (tuyến ấy giờ đã bỏ) ngược lên Thái Nguyên. Chị lên Thái, lên Lạng Sơn, xuống Viện Việt Nam - Thụy Điển dưới Hà Nội, đúng là đi “tứ phương” để lấy thuốc cho anh.

Cả đàn con ra đời khỏe mạnh. Nhưng rồi chúng nó cũng lả dần. Nhà em nuôi con như... nuôi gà nuôi vịt, con nhà khó thì ai chả thế, bác nhỉ. Em mải cấy cày, cháu Việt đi học rất giỏi, lại xinh nữa. Bỗng một ngày, em chợt để ý thấy chân tay cháu nó gầy nhẳng, treo lẵng nhẵng trên vai. Em nắn tay cháu, thấy rùng mình! Em giật tung cúc, lột áo nó ra: trời ơi, con gái em, nó như một cái hom củi. Nó mặc áo mà hai tay thõng xuống như cái áo dài tay treo ngoài dây phơi. Rồi đến lượt chân cháu, cháu không đi học được nữa

Lần lượt từng đứa một gầy, kiệt sức, bỏ học, rồi teo chân teo tay. Các cháu ngồi vĩnh viễn ngoài hiên nhà từ đó đến nay. Việc duy nhất các cháu làm được là... nói. Tối đến kêu mẹ bế vào nhà. Bữa đến kêu mẹ bón cho ăn. Con gái “thấy tháng” mẹ cũng “hầu”. Nói đến đây, chị Hìu bật khóc. Có lẽ ngoài tình mẫu tử ra, cái tình mẹ và con gái “bánh đa bánh đúc” ấy, cái cảnh hai cô con gái, đứa 30 tuổi, đứa 28 tuổi ngồi quanh năm suốt tháng không đợi chờ gì khiến chị chua xót hơn cả (?). Lần lượt, anh Vũ Văn Kỳ đặt đâu ngồi đấy, rồi đến cả đàn con 4 đứa hỏng chân hỏng tay hoàn toàn, gồm: Vũ Thị Huệ, 29 tuổi; Vũ Thị Hồng, 27 tuổi; Vũ Thị Việt, 24 tuổi; Vũ Văn Hào, 22 tuổi. Có cháu bị hỏng chân tay sớm nhất, mới bước vào lớp 1 đã bị, giờ đã quên gần hết chữ của thầy cô. 5 người không có một cái chân, không có một cái tay biết nhúc nhích.

Nhìn gia cảnh, chị Hìu đau đớn không khóc nổi nữa. Chị lại lên đường đi tìm thuốc, nhiều đêm lang thang ở Lạng Sơn, giữa núi rừng, không tìm ra nhà thầy lang, chị toan tự vẫn cho xong. Lấy được thuốc về, chị đè con ra bắt uống. Có đứa uống thuốc rồi nôn ọe ra, chị cứ nén khóc đè con ra lần nữa. Các cháu lúc chưa liệt, có đứa  lóc cóc lết lê loanh quanh trong nhà, trông còn đau hơn. Sau đó, da thịt nó teo hết chỉ nhẽo nhèo mỗi khúc xương thôi. Có lúc, các cháu sốt nặng, co giật tháo mồ hôi đến... mất trí. Các cháu không nhớ gì trên đời nữa. Bác sĩ bảo, gia đình chị di truyền cái bệnh teo cơ toàn thân, trong khi lần dở lại khắp con đàn cháu đống nhà nội nhà ngoại của các cháu không có ai mắc thứ bệnh này bao giờ.--PageBreak--

“Nhiều lúc em toan bỏ sang Trung Quốc làm vợ người ta”

Sống với tận cùng nỗi đau, với tận cùng tình người, chị Hìu không ngượng ngùng tâm sự với chúng tôi, trước mặt đàn con: nói trộm vía cho bé Hạnh, 18 tuổi, nhà em đây. Lúc có thai nó, em toan nạo bỏ đấy chứ. Vì chỉ sợ nó sinh ra lại tàn tật như 4 anh chị nó thì khổ nó, khổ cả em, khổ cả xã hội. Mà cũng không có gì nuôi con cơ. Nhưng em ra ngoài y tế, người ta bảo, thai to quá nó lại là cái thai ngược, đành phải để đẻ thôi. Em tặc lưỡi: trời sinh ra rồi, mình cứ nuôi con cho trọn nghĩa. Phúc đức thế nào, năm nay cháu 19 tuổi rồi mà vẫn khỏe mạnh. Em nghe ngóng mãi, cháu cũng chẳng bị làm sao. Nó béo khỏe, tốt nghiệp THPT rồi, vừa rồi nó tự bắt xe về Hà Nội, về “Trường trung học tư thục du lịch kinh tế Hoa Sữa” ở chỗ Lĩnh Nam, quận Hoàng Mai nộp hồ sơ xin xét tuyển. Người ta sẽ cho cháu học nấu ăn kiểu Á, kiểu Âu rồi cung cách làm bánh trái, phục vụ  nhà hàng. Người ta ưu tiên con nhà tàn tật, con em thương binh liệt sĩ - chả biết kết quả thế nào. Nhưng nó khỏe là mừng rồi.

Lúc nó học hết lớp 9, em không có một xu nào trong túi nên bắt nó bỏ học kiếm ăn cùng mẹ. Nó khóc, bảo mẹ phải thương con. Sáng đi học, chiều con vẫn đi làm thuê kiếm tiền được. Em bảo, loáng một cái là đến ngày đóng học phí, con đóng cay (đóng gạch ba banh) không nuôi nổi mình đâu. Không ngờ, thầy Thịnh, Hiệu trưởng Trường THPT Bố Hạ (nơi Hạnh học) đến tận nhà thăm nom, thầy cho tiền, thầy đề nghị miễn học phí để Hạnh tiếp tục theo học. Phúc đức quá. Hóa ra, “không có nó có khi em còn nhục hơn thế này, các bác ạ. Mỗi ngày nó đi đóng cay cũng kiếm được hai chục ngàn đấy” - chị Hìu xoa đầu con bé Hạnh, chợt cười mãn nguyện.

Lúc đau đớn quá em thường tâm sự với cái Hồng, cái Huệ, các bác bảo, 30 tuổi đầu, như con người ta, em có cháu nội, cháu ngoại cả đàn rồi ấy chứ. Các cháu không di chuyển được, nhưng chúng đều biết nghĩ, sâu sắc ra phết. Cái Hồng bắt em chải tóc thật đẹp, tóc nó vẫn mượt, như tóc em hồi con gái. Nó bảo: mẹ đừng buồn. Mẹ làm vừa thôi, làm gì thì làm, phải giữ sức khỏe cho chúng con còn được sống. Chúng con tàn tật ngồi kín ngoài hiên thật đấy, nhưng chúng con khổ một thì mẹ khổ mười. Đấy, chúng nó cứ nói chuyện thế em lại thấy đỡ phẫn đời.

Nhiều lúc túng thiếu quá, cuộc sống nó dồn đuổi, em chửi các con nặng lời, chúng nó không nói gì. Chỉ chờ mẹ đi xuống bếp thì ngúc ngoắc cái đầu, tự gạt nước mắt vào vai mình. Em nhìn lên, nhìn đàn con thu lu trên ghế gỗ như chim cánh cụt, em lại thôi cáu giận. Chứ nhiều lúc, mấy đứa bạn cứ rủ bỏ tất cả lại, đi béng sang Trung Quốc cho sướng đời.

Lại thỉnh thoảng gửi được ít tiền về cho con. Mấy đứa bạn trong làng đi sang bên đó cả, chúng nó cứ về rủ, nhưng em chả đi. Có lần em bảo ông Kỳ, hay em bỏ bố con ông ở với nhau em đi Trung Quốc nhé. Ông ấy biết, nhà chồng cũng khó khăn quá, “duyên ai phận nấy” rồi. Ông ấy không nói gì, chỉ thở dài: “Tôi đã để khổ cho bà” rồi im lặng. Câu nói ấy đã níu em lại với bố con ông ấy.

“Nói vậy, là chúng nó rủ thế, chứ ruột rà, bỏ đi có mà là lang sói” – chị Hìu kết luận. Rồi chị chạy ra đưa cơm cho con, mỗi đứa một bát đặt trong lòng. Cái Hồng khéo léo cúi mặt xuống, nhờ mẹ xắn tay áo đặt hai cái tay dài thều lễu, mềm nhẽo nhèo của mình lên đầu gối mình rồi em nặng nề tự xúc ăn lấy. Hai người em yếu hơn thì mẹ phải bón, bón như bón cho trẻ sơ sinh vậy. Nói vụng, mỗi lúc có cháu nào cần toa-lét, chị Hìu hoặc cô út Vũ Thị Hạnh lại thận trọng rút cái ghế gỗ đặt sát mặt đất ra khỏi mông những người tàn tật, rồi luồn một cái bô “thửa” thật thấp vào đó. Cuối cùng lại vẫn là kiểu chăm sóc trẻ sơ sinh: đổ bô!

Cách đây 3 năm, cháu Vũ Thị Việt kiệt sức sau khi căn bệnh quái ác làm teo vãn thịt da, cháu “đi” khi mới tròn 21 tuổi. Tấm ảnh cháu trên bàn thờ nhỏ bé, mờ mịt được tách ra từ một tấm ảnh chung do một nhà hảo tâm chụp vội. Ngày 30/4 âm lịch năm ngoái (2005), bố của 4 người con “đặt đâu ngồi đấy” cũng ra đi vĩnh viễn. Trước lúc chết, anh chỉ kêu mệt, rồi bảo vợ: nhà ăn cơm với gì thế, chị Hìu bảo, ăn với giá đỗ xào hành suông.

Anh Việt bảo, cho xin bát canh rau muống. Chị Hìu bảo, ông uống ít thôi kẻo nó phù lên mặt thì chết. Anh ra đi nhẹ như không ấy. Vậy mà trước đó, anh chị còn thủ thỉ đưa ra kết luận đáng mừng, “năm nay nhà mình chỉ thiếu ăn có 4 tháng thôi, chứ cứ thiếu 6 tháng như năm ngoái thì mẹ Hìu bỏ bố con chúng tôi mà đi mất”. Lạ thật, sắp mất, tự nhiên anh khỏe ra, anh biết sập sà sập sềnh lết đi bằng... tay. Anh bảo đám trẻ hàng xóm đưa cho cây tre với con dao, anh giết thời gian bằng cách đẽo cho chị một cái đòn gánh thật đẹp. Chiếc đòn gánh chạm khắc cầu kỳ ấy giờ vẫn treo ở chái nhà như một kỷ vật cơ hàn, tận khổ.

Cái Hạnh, 19 tuổi vẫn ở nhờ nhà người anh em dưới Hà Nội tìm việc, mong “cứu rỗi” cho gia cảnh tận khổ ấy...