Nỗi đau sơn nữ bên dòng sông Tranh

Trưởng nóc Tăk Ngô (xã Trà Mai, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam) Đinh Xuân Cường buồn bã giơ mấy đầu ngón tay lên nhẩm đếm: Cây cầu Nước Là chỉ mới khánh thành 6 năm mà bản Tăk Ngô có đến gần chục cô gái chửa hoang, 20 đứa trẻ "pê-páp". 28 nỗi buồn bị ép đày, vật vã trong một cái nóc nhỏ chưa đầy 30 bếp!

Những đứa trẻ chỉ mang họ mẹ

Bắc qua dòng sông Tranh, cây cầu Nước Là đẹp như một bức tranh và thật lãng mạn cho những trai gái Tăk Ngô vốn xưa nay thường lấy những mỏm đá mấp mô ven bờ sông Tranh làm chỗ hò hẹn… Giọng pha chút căm giận, Trưởng nóc Cường run run: Trước khi có cầu Nước Là thì địa danh đấy nguyên là bến đợi "đươm rum" của con trai, con gái đến từ nhiều bản làng ở xã Trà Mai.

Lúc bấy giờ những cuộc hẹn hò đều tuân thủ theo tục lệ trong sáng của người Cadong. Làng có quy định sẽ phạt rất nặng đối với những gia đình có con gái không chồng mà có con. Thế nhưng, khi cây cầu vừa mọc lên, mọi thứ đã hoàn toàn đổi khác. Cây cầu, ánh sáng điện và những đêm hò hẹn đươm rum đã cùng lúc hớp hồn những đóa hoa rừng Tăk Ngô, họ say trong những vầng sáng mới và tự nguyện làm con thiêu thân cho những lời phỉnh phờ, hứa hão.

Trên cái sàn nứa rộng chỉ hơn nửa chiếc giường đôi, đã có 4 con người chen chúc trong đấy. Hồ Thị L. - bà mẹ 25 tuổi và 3 đứa trẻ mặt lem luốc bò lê lết. Đứa lớn nhất 6 tuổi, bằng với cái tuổi của cây cầu Nước Là. Kỳ lạ, 3 đứa trẻ, 3 khuôn mặt khác biệt nhưng có chung 1 họ Hồ của mẹ, họ cha của chúng trong nóc không ai biết, chúng tôi gượng hỏi thì L. trả lời gọn lỏn: "Họ của cháu bị nước cầu Là cuốn trôi từ lâu rồi!".

Theo lời L. kể, bước sang tuổi 18, cô đã có những đêm đươm rum bên bến Nước Là với một thanh niên đến đây xây dựng cây cầu này. L chỉ nghe anh ta nói với L là chưa có vợ, hứa sẽ cưới mình và đưa về dưới xuôi. L. có thai, hắn bảo: "Chừng nào làm xong cây cầu sẽ tổ chức đám cưới". Hôm khánh thành cây cầu, L. trở dạ, dù không đi dự lễ nhưng nằm trong buồng cô vẫn nghe được tiếng vỗ tay giòn giã, thế nhưng sau những tràng vỗ tay vui mừng thì sự im ắng đáng sợ đã đến với cô…

L. đã sinh con một mình trong sự xấu hổ xót xa của cha mẹ và cả trong sự cô độc đớn đau của chính mình. Cũng trong ngày khánh thành cây cầu Nước Là, không chỉ có L. mà 3 cô gái khác trong nóc cũng cùng lúc sinh ra 4 pê-páp!

Khi tục lệ không còn linh thiêng!

Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Trà Mai Hồ Thị Út cho hay, 6 năm trước, bản kế Tăk Ngô có một cô gái chửa hoang. Sợ làng bắt đền lễ tạ tội, người mẹ trẻ đã bóp chết đứa con rồi đem vùi trong rừng. Tiếp đến là trường hợp của một cô gái khác. Làng thấy gia đình cô này khổ quá, sợ lại tiếp tục nảy sinh chuyện ác, nên chỉ bắt vạ con gà để tạ tội với thần linh vì có con em trong nóc làm điều xấu, sau đó từng người dân trong nóc thay nhau lấy tay chấm máu gà bôi lên trán để tự răn đe nhắc nhở, giúp mình tránh bị những điều xấu xa quyến rũ…

Làm lễ hôm trước, hôm sau trong thôn lại thấy có thêm mấy đứa trẻ không bố tội nghiệp khác chào đời. Thế nên, những tục lệ phạt vạ không còn là biện pháp ngăn chặn linh thiêng và chẳng ai còn buồn sợ nữa.

Phải cố gắng lắm chúng tôi mới chui vào được nhà của Hồ Thị Hồng. Tiếng của Hồng đang gắt gỏng với 3 đứa con nghe rõ mồn một. Dưới sàn, những khuôn mặt vô hồn tội nghiệp nóng hầm hập. Chúng tôi giục cô đưa mấy đứa nhỏ đi trạm xá, Hồng cứ ngẩn người như vừa chạm đến một điều gì xa lạ lắm.

Chị Hồ Thị Liễu, cán bộ phụ trách Dân số - Kế hoạch hóa xã Trà Mai cho biết: Mấy đứa nhỏ sau khi biết đi là bị mẹ thả rông từ sáng đến tối. Đói, người trong nóc ai biết thì cho ăn, còn đau thì chẳng mấy khi được đưa đến trạm xá. Theo chị Út, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã, các cô gái "góa" Tăk Ngô đều là con nhà nghèo, nếu lầm lỡ có con phải tự bươn chải mà nuôi chứ gia đình không giúp gì thêm được.

Hồng cũng đang lúi húi chuẩn bị cuốc, gùi vào rừng đào củ, ở góc nhà thấy dựng hai bao lúa, nghe đâu đấy là thành quả của một mùa rẫy, chừng đó chỉ đủ cho 4 mẹ con cô ăn 2 tháng. Chúng tôi gặng hỏi thêm chuyện về cha mấy cháu, Hồng chỉ vào đứa giữa giọng hằn học: "Cha thằng này mỗi năm đến Tết còn gửi lên cho mấy gói kẹo, đứa kia thì dù chỉ một tiếng hỏi thăm cũng không có...".

Nói rồi Hồng quày quả xuống sàn, bỏ mặc tiếng khóc ri rỉ của 2 đứa con đang sốt. Chúng tôi đi theo gửi cho Hồng mấy chục ngàn để mua sữa cho cháu. Chị cầm tiền, cảm ơn lí nhí rồi quay gót. Thật khó tin người phụ nữ mặt khắc khổ, già nua kia chỉ mới 25 tuổi, một thời đã từng xinh đẹp nức tiếng khắp vùng Trà Mai này.

Lỡ rồi… đành dấn thân!

Khi Hồ Thị T. sinh đứa con thứ 2, Hội Phụ nữ xã đã cử mấy chị em đến nhà thăm "Đã lỡ một đứa sao lại để lỡ đứa thứ 2?". T. đáp: "Mình có lỡ đâu", "Nó hứa cho tiền, mình mới…". Cô cán bộ dân số - kế hoạch hóa hỏi T. nhận bao nhiêu tiền, T. cho biết: "Vài chục ngàn". Chỉ vì mấy chục ngàn mà để có con cực khổ thế à? - Nhưng mình biết làm gì để có mấy chục ngàn nuôi anh nó! T. đẻ đứa thứ 3, mấy chị em lại đến: Lại vì tiền nuôi đứa thứ 2 phải không? Được bao nhiêu? - Nó chê mình, chỉ cho mấy nghìn thôi!

Theo lời của chị Liễu: Có những công nhân lợi dụng sự khó khăn của các cô gái vùng núi hứa hẹn cho tiền để quan hệ, đến khi cô gái có thai đã bỏ mặc, không thèm nghe ngóng xem con mình hiện đang sống hay chết. Đê hèn hơn, có gã còn đem một số đồ trang sức giá trị chỉ vài chục ngàn ra lừa phỉnh.

Có thể thấy những "bến không chồng" hiện đang diễn ra ở khá nhiều nơi tại các địa điểm thuộc vùng cao Nam Trà My, không riêng gì Tắk Ngô. Chúng tôi được biết, chính quyền địa phương đã nhiều lần chỉ đạo các đơn vị, doanh nghiệp đang thực hiện các dự án trên địa bàn tăng cường giám sát đồng thời có biện pháp xử lý, chịu trách nhiệm trước sai phạm của công nhân.

Các cơ quan nội chính của huyện cũng thường xuyên kiểm tra những mối quan hệ thiếu trong sáng giữa trai gái đồng bào và công nhân đến địa phương xây dựng công trình...

Tuy nhiên, thực tế cho thấy những nỗ lực đó cũng không thể ngăn chặn hết tình trạng phỉnh lừa tình cảm đối với nhiều cô gái là đồng bào dân tộc thiểu số mới lớn