Người trồng đào Nhật Tân trên đất hoa Đà Lạt

Cuối năm 2005, Festival hoa ở thành phố Đà Lạt mang đậm bản sắc Việt Nam đã được tổ chức với quy mô lớn nhất khu vực. Đây thực sự là một sự kiện văn hóa lớn mừng xuân Bính Tuất. Và trong ngàn sắc hoa được trưng bày tại lễ hội ấy, người ta dễ dàng cảm nhận được hoa đào Hà Nội do ông Lời lai tạo và nở trên đất hoa Đà Lạt.

Gặp chúng tôi trong dịp ra Hà Nội vào những ngày cuối năm ông kể rằng thời trước Đà Lạt đơn thuần là một thành phố du lịch giành cho người giàu và các quan chức thuộc chính quyền cũ. Người dân nơi đây chủ yếu sống bằng nghề trồng rau để cung ứng cho Sài Gòn còn nghề trồng hoa chỉ mang tính tự phát, manh mún để cung cấp cho giới thượng lưu.

Hồi ấy, giống hoa ở Đà Lạt xem ra cũng rất đơn điệu, chủ yếu là hoa hồng. Đà Lạt chỉ thực sự trở thành thành phố ngàn hoa từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Đặc biệt, trong những năm gần đây, với sự tác động của nhiều cơ chế và chính sách mới, nghề trồng hoa và kinh doanh hoa ở Đà Lạt đã phát triển rộng khắp. Nhiều giống hoa mới được nhập khẩu từ các vùng trồng hoa trong cả nước và nước ngoài. Song song với việc phát triển các loại giống mới, kỹ thuật canh tác và cũng có nhiều đổi thay nên sản lượng các loại hoa cũng được nâng lên.

Ông Lời kể cuối năm 1997, ông lặn lội ra Hà Thành và tìm đến làng Nhật Tân, nơi có giống đào nổi tiếng. Tại đây, khi đứng ngắm những vườn liễu đào, hồng đào, bích đào bao la và rực rỡ của đất Hà Nội, đêm về ông cứ bâng khuâng trong nỗi niềm ao ước. Và thế là ngay trong chuyến đi ấy, ông đã bỏ tiền mua những gốc cây đào ở Nhật Tân đưa về Đà Lạt để lai tạo với mục đích duy nhất cho loại đào Nhật Tân nở hoa trên đất Đà Lạt.

Tết năm đó, phiên chợ xuân ở Đà Lạt tràn ngập cành đào Nhật Tân với bông hoa to và rực rỡ hơn nhiều cùng tấm biển quảng cáo: "Đào Hà Nội nở hoa trên cây đào Đà Lạt". Thấy hiện tượng lạ, nhiều người Đà Lạt gốc Hà Nội kéo nhau ra mua và bảo: "Cành cao, khoẻ, hoa to và thắm như thế này thì đào Hà Nội khó mà so nổi". Chỉ trong một buổi sáng, hơn 300 cành đào của ông Mười Lời được bán hết. Và thế là cái tên "ông ghép cây" ra đời từ đó.

Thực ra trong chợ hoa năm đó, ông Mười Lời không chỉ tung ra thị trường loại hoa đào mới mà trong hàng vạn vườn hồng ở Đà Lạt, chỉ có vườn hồng của Mười Lời là đặc biệt nhất: cây bao giờ cũng có từ 3-4 gốc, mùa mưa bão, trong khi vườn hồng ăn trái của người ta ngã đổ thì vườn hồng của ông vẫn trơ trơ. Để tạo nên những vườn hồng như thế, ông đã mất nhiều năm trời cấy ghép, tạo gốc cho cây. 

Nhiều loại cây lạ cũng được ông bỏ công nghiên cứu và du nhập vào vườn nhà mình như bơ Australia, bom Israel, quýt Địa Trung Hải, hồng (ăn trái) Pháp, Nhật, Hong Kong đến cây quế Trà My…Những loài cây này đều là quà tặng từ nhiều địa chỉ: cây mận Tam Hoa, cây hạnh nhân từ Đại học Nông nghiệp 1 Hà Nội, bưởi Hà Nội từ chính Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp Việt Nam Trần Duy Quý; còn bơ Australia, hồng ăn quả Pháp, cam Địa Trung hải … từ Viện trưởng Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam, TS Nguyễn Minh Châu; cây dâu Pháp từ Tiến sĩ sinh học Nguyễn Thị Đào; cây cà phê catimo từ viện trưởng Viện khoa học kỹ thuật nông - lâm nghiệp Tây Nguyên Phan Quốc Sủng… Ngay cả ông Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Phan Thiên trong những chuyến công tác xa, tìm được các giống cây quý cũng cố lấy về tặng ông.

Các thông tin về sự thành công trong cấy ghép và lai tạo nhiều loại hoa và cây ăn trái có giá trị lớn đã lan toả đến nhiều địa phương nên ngày càng có nhiều người tìm đến ông để thăm quan và học hỏi kinh nghiệm. Trong cuốn sổ lưu niệm đặt tại vườn của ông dày đặc những dòng ghi cảm xúc, chia sẻ, thừa nhận cùng những lời cảm phục của những nhà khoa học những nhà quản lý nông nghiệp từ các địa phương khác, của Bộ Nông nghiệp Lào và những đoàn sinh viên khoa canh nông đến từ các trường đại học…

Chưa hết, vài năm gần đây, vườn cây của ông ngoài việc thường xuyên được đón tiếp nhiều đoàn sinh viên của trường Đại học Nông lâm thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Cần Thơ, Đại học Tây Nguyên đến thăm quan, thực tập, nhiều công ty, doanh nghiệp cũng tìm đến để ký hợp đồng mua hoa và trái cây tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Còn với ông, ông vẫn là "Người nông dân chính hiệu", ông Mười Lời đôn hậu, tự tin