Người lưu giữ hồn xưa

Từ thị xã Sóc Trăng, đi theo tỉnh lộ 8 đến cầu Tài Văn thuộc huyện Mỹ Xuyên dài 12km, rẽ trái qua cầu bê tông nối liền con đường bê tông hóa vào ấp Bưng Chông thêm 4km, hỏi nhà ông Sơn Kinh ai cũng biết. Trong căn nhà cột kê đơn sơ mái lợp tôn, chúng tôi thấy nghệ nhân Sơn Kinh đang miệt mài chạm khắc từng nét hoa văn trên gỗ tạo hình mắt cho ghe ngo. Gian phòng nhỏ bên cạnh được nghệ nhân trưng bày các tác phẩm đã làm như: các hình tượng nhân vật gắn liền 12 con giáp, chim thần là những con vật huyền thoại linh thiêng làm việc thiện; các loại nhạc cụ như đờn 2 dây, đờn khưm, trống sa-dăm, hình tượng 12 quân cờ của bộ cờ ốc; mão cho các diễn viên trong sân khấu truyền thống Khmer Nam Bộ… Với ông, sáng tác những tác phẩm không chỉ để thỏa mãn khát khao được chạm khắc và đục đẽo mà nghệ nhân Sơn Kinh muốn lưu giữ các giá trị truyền thống, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.

 Nghệ nhân Sơn Kinh kể với chúng tôi: "Hồi còn nhỏ, mỗi lần đi ruộng, lúc nghỉ giải lao, tôi lấy cây vẽ đủ thứ hình trên mặt đất, thậm chí lấy đất sét vẽ khắp cả mình. Đam mê đến nỗi trong giấc ngủ tôi cũng nhìn thấy đủ thứ hình ảnh đã vẽ, tất cả đã in sâu vào tâm trí rồi. Tôi nghĩ khi lớn lên chắc gì mình làm được, bởi vì học vẽ khó lắm, còn điêu khắc thì khó hơn nhiều, đâu phải ai cũng học được đâu. Có người biết vẽ nhưng để chạm khắc được hình thù con này hay vật kia trên gỗ thì không làm được, chỉ cần nhấn mạnh tay một chút thì tác phẩm đó sẽ hư ngay".

Dụng cụ để nghệ nhân thao tác chỉ có cưa, búa, đục, vùi, dao chạm khắc… Vật liệu là những gốc gỗ cứng tưởng chừng như bỏ đi, nhưng qua đôi tay khéo léo và trí tưởng tượng phong phú, ông đã thổi hồn vào cây, tạo nên các tác phẩm sống động đặc trưng cho những nhân vật trong truyện cổ tích dân gian Khmer như: chú khỉ Hanuman, nàng công chúa Sê Đa, chằn Krông Kiếp hung tợn…

Nghệ nhân Sơn Kinh tâm sự: "Những tác phẩm làm ra vừa giúp tôi thêm niềm vui, vừa đem đến cho người khác sự hứng thú. Nếu ai đó mua tác phẩm của tôi, cất giữ cẩn thận trong tủ, đặt lên bàn thờ tại nhà hoặc trong chùa như những tượng Phật thì tôi cảm thấy vui lắm”. Với tay nghề điêu khắc lão luyện, ông Sơn Kinh không muốn giữ bí quyết mà từng đến một số chùa xin mở lớp dạy điêu khắc miễn phí cho các sư trẻ để lưu giữ nghệ thuật tinh hoa này, nhưng chưa có nơi nào chấp nhận. Còn với những ai đam mê môn nghệ thuật này, ông sẵn sàng tận tình chỉ dẫn mà không đòi hỏi tiền bạc, mong có người nối nghiệp để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Những tác phẩm về ngôi bảo tháp thờ Phật, các hình tượng nhân vật trong sân khấu Rô Băm với tuồng tích Riêm Kê trích từ anh hùng ca Ramayana Ấn Độ, cho đến những họa tiết hoa văn dây leo Phnhi-vâr mềm mại và Phnhi-tês cứng hơn được ông chạm khắc chi tiết lên bốn mặt ván gỗ ráp thành cái quan tài, càng làm tăng thêm sự phong phú trong bộ sưu tập các tác phẩm nghệ thuật của ông, phản ánh từ thế giới tâm linh cho đến cuộc sống thực tại theo truyền thuyết đạo Phật. Nhiều tác phẩm có tiếng của ông đã vượt ra khỏi phum sóc nghèo khó này đến trưng bày tại các nhà bảo tàng, các chùa Khmer ở trong và ngoài tỉnh vào các dịp lễ hội nên được nhiều người biết đến.

Vào tuổi 75, nghệ nhân Sơn Kinh lại có niềm vui mới. Đó là anh Sơn Kol, một trong ba người con trai đã nối nghiệp cha, đang được ông chỉ dẫn lại nghề truyền thống của gia đình. Hai cha con thỉnh thoảng đến tham quan các chùa cổ, tham gia các dịp lễ hội lớn để làm giàu thêm kiến thức về các giá trị văn hóa độc đáo cho những tác phẩm nghệ thuật, góp phần tô thêm nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ trong cộng đồng dân tộc Việt Nam