Kỳ III: Ấn tượng Hugo Chavez

Chỉ trong thời gian có 3 ngày, đoàn  Chính phủ Việt Nam do Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng dẫn đầu đã làm được một khối lượng công việc khổng lồ.

Các nhóm chuyên viên đã hoàn tất các văn bản để ký kết hợp tác của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam với Bộ Văn hóa Venezuela; giữa Đài Tiếng nói Việt Nam với Đài Phát thanh Venezuela; liên doanh xây dựng nhà máy chế tạo bóng đèn tiết kiệm điện giữa Công ty Điện quang với PDVSA  trị giá 235 triệu USD, có công suất tới hơn 70 triệu bóng khi vào giai đoạn mở rộng và  đặc biệt là liên doanh khai thác dầu khí. 

Đó là các dự án khai thác và nâng cấp dầu thô tại lô Junin 2; Dự án liên doanh lọc dầu tại Long Sơn (Việt Nam); Liên doanh vận chuyển dầu từ Venezuela về Việt Nam; Cung cấp dầu thô cho nhà máy lọc dầu tại Long Sơn... và một số dự án khác. Để hoàn thành được các văn bản " khung" có tính pháp lý trình Quốc hội và các cấp có thẩm quyền của hai nước thông qua, các tổ công tác  của cả hai bên phải làm ngày làm đêm, thậm chí tổ chức ăn trưa ngay tại nơi thảo luận.

Ngày 21/8, suốt từ 8h sáng đến 15h chiều, đồng chí Đinh La Thăng và Phó tổng giám đốc Đỗ Văn Hậu cùng các cộng sự đã thảo luận với lãnh đạo PDVSA... Buổi trưa, mọi người chỉ dành nửa giờ cho bữa ăn rồi lại thảo luận tiếp. Và khi điều khoản cuối cùng được OK thì cả hội trường vang lên tiếng vỗ tay. Rồi lãnh đạo hai bên  bắt tay, ôm hôn nhau rất... anh em! Mất 15 phút nữa tổ thư ký hoàn chỉnh văn bản và in ra rồi tổ chức ký luôn giữa đại diện lãnh đạo Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Năng lượng và Dầu khí Venezuela (MENPET).

16h ngày 22/8, lễ ký kết các văn kiện hợp tác giữa các Bộ, Ngành của hai nước được tiến hành ngay trong Phủ Tổng thống và một tin vui đến với mọi người là Tổng thống Hugo Chavez sẽ chứng kiến lễ ký và có  bài phát biểu.

Tổng thống Hugo Chavez và Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Vũ Huy Hoàng.

Bấy lâu nay, Tổng thống Hugo Chavez được coi là nhà hùng biện xuất sắc của khu vực Mỹ Latinh và chỉ sau  lãnh tụ Fidel Catro của Cuba. Ông có thể nói chuyện với nhân dân  4, 5 thậm chí 8 giờ đồng hồ liền mà không cần phải nhìn vào bất cứ một thứ văn bản nào. Ngoài trí nhớ tuyệt vời, vốn ngôn ngữ rộng lớn, khả năng tư duy nhạy bén,  thì  với cách diễn đạt khúc triết, rành mạch và đặc biệt là bài nói nào của ông cũng có "lửa" trong đó, nên luôn "hút hồn" người nghe. 

Ở Venezuela, có một chương trình truyền hình được người dân rất ưa thích đó là Chương trình truyền hình  "Kính chào Tổng thống". Điều khác biệt của chương trình này là Tổng thống Hugo Chavez coi đây là buổi đối thoại trực tiếp với nhân dân, vì thế, địa điểm tổ chức không cố định. Khi thì ở một nông trại, lúc lại ở một trường học, hay tại một xóm lao động nào đó.

Tổng thống Hugo Chavez sinh ngày 27/7/1954 ở thị trấn Sabaneta thuộc tỉnh Barinas. Cha mẹ ông đều làm nghề dạy học. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu nghệ thuật như thích vẽ, thích ca hát và cũng ham mê chơi bóng chày. Sau này ông cũng làm thơ, viết truyện ngắn, viết kịch và là tác gia kịch sân khấu có tên tuổi.

 Năm 17 tuổi, ông được tuyển vào Học viện Quân sự Venezuela. Tại đây, trong 5 năm học, ông luôn là một học viên xuất sắc và có tài hùng biện. Tốt nghiệp Học viện, ông lại được cử đi học ở khoa Chính trị của Trường đại học danh tiếng Simon Bolivar. Trong những năm học ở đây, Chavez  chịu ảnh hưởng rất lớn của triết lý  thuyết Liên Mỹ từ cuộc cách mạng của người anh hùng dân tộc Simon Bolivar. Hugo Chavez cũng nghiên cứu rất kỹ chủ nghĩa Mác - Lênin, và đọc nhiều tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Có ba người mà Hugo Chavez coi là thần tượng của mình đó là Fidel Castro; Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. 

Ông cũng nghiên cứu khá kỹ về  các nguyên nhân gây nên sự sụp đổ của các nước Đông Âu và Liên Xô. Từ đó, ông xây dựng học thuyết quốc gia theo phái tả và gọi đó là Bolivarianism. Là người có phong cách nói chuyện rất độc đáo, có sức cuốn hút nên trong cuộc vận động bầu cử lần thứ nhất vào năm 1998, từ chỗ chỉ có 38% số phiếu, vậy mà sau các cuộc thuyết trình về chủ nghĩa Bolivar (Bolivarianism), đồng thời lên án gay gắt sự thối nát của chính quyền, nạn tham nhũng cũng như sự bóc lột tàn nhẫn của các tập đoàn công nghiệp đa quốc gia, ông đã thu được 56% số phiếu và trở thành Tổng thống.

Để chuẩn bị cho buổi này, phía Venezuela cho mời một phiên dịch viên nổi tiếng của Cuba có tên Việt Nam là Hiền. Chị Hiền có tên là Mayra, nguyên là cán bộ phiên dịch của Sứ quán Cuba tại Việt Nam. Chị đã công tác ở Việt Nam lâu năm và lấy tên là Hiền. Chị có vóc người đậm, thấp, nói rất dịu dàng và luôn tỏ ra ân cần chu đáo với mọi người, vì vậy, anh em cán bộ Việt Nam, ai đã quen biết  đều rất quý trọng chị. Phía Việt Nam cũng có hai phiên dịch đó là anh Hùng, một người dịch đuổi rất giỏi và chị Loan, cán bộ đối ngoại của Bộ Công Thương.

Người dịch chính tại cabin là anh Hùng và chị Loan. Chị Hiền dịch cho Tổng thống ở phía trên, khi Tổng thống gặp gỡ các cán bộ Việt Nam.

Chúng tôi đến Dinh Tổng thống trước đó hơn một giờ vì còn phải làm thủ tục kiểm tra an ninh. Sau khi kiểm tra hộ chiếu và theo đúng danh sách đã thông báo trước, chúng tôi phải đưa tất cả phương tiện, túi xách, điện thoại di động qua cổng từ... Nhưng như vậy chưa hết. Các nhân viên an ninh bắt tôi mở máy ảnh, tháo ống kính ra kiểm tra rồi  lắp lại và... chụp thử. Sau khi xem thấy ảnh ở màn hình, họ mới cho phép vào.

Buổi lễ ký kết các văn kiện hợp tác giữa chính phủ hai nước được tổ chức trong một hội trường mà bố trí ánh sáng, âm thanh hệt như trong trường quay. Hội trường  hơi chật, chỉ đủ chỗ cho khoảng 200 người được bài trí đơn giản, không có những băng-rôn, khẩu hiệu. Một số Bộ trưởng, tướng lĩnh quân đội thì ngồi phía trên, sát bên cánh gà. Còn Tổng thống Hugo Chavez, Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Vũ Huy Hoàng, Bộ trưởng Bộ Năng lượng và Dầu khí Venezuela  ông Rafael thì ở vị trí chính giữa, trước bức hình người Anh hùng dân tộc Simon Bolivar.

Tôi nói với chị Hiền: "Chị hỏi các nhân viên an ninh giúp em, lát nữa Tổng thống đi từ cửa nào vào, để em còn chuẩn bị chụp ảnh". Chị Hiền hỏi một nhân viên và họ cho biết Tổng thống sẽ đi vào bằng cửa chính. Thế là tôi ung dung hướng ống kính máy ảnh ra ngoài.

Mọi người ổn định chỗ ngồi xong và hồi hộp chờ Tổng thống xuất hiện thì có một cô gái còn rất trẻ, nom như người dẫn chương trình truyền hình lên bục và dõng dạc... điểm danh. Cô gọi tên từng vị trong chính phủ. Tới ai, người đó đứng dậy và hô "Có!". Nhưng sau khi điểm danh "quân nhà" xong, cô lại dõng dạc xướng tên các cán bộ của đoàn Việt Nam, mà người đầu tiên là Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, rồi kế đến là Thứ trưởng Trần Chiến Thắng... Điểm danh xong, cô mời Bộ trưởng Hoàng lên đoàn Chủ tịch...

5 phút rồi 10 phút trôi qua, vẫn chưa thấy Tổng thống tới. Tôi và một số phóng viên của Venezuela thì cứ ngóng ra ngoài. Nhưng bỗng thấy hội trường vỗ tay vang dậy, cánh phóng viên quay lại thì đã thấy Tổng thống Hugo Chavez ôm hôn Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng. Không hiểu ông nói gì với Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng nhưng cứ nhìn ánh mắt, nụ cười, những động tác ôm vai, bắt tay ấm áp thì đủ biết Tổng thống đang rất vui vì được gặp những người bạn Việt Nam.

Sau bài phát biểu ngắn của Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng là lễ ký kết các văn bản hợp tác giữa một số Bộ, Ngành của Việt Nam với  các đối tác Venezuela. Lễ ký diễn ra nhanh chóng và sau đó, Tổng thống Hugo Chavez phát biểu.

Sau khi nhắc lại những kỷ niệm của lần sang thăm Việt Nam lần trước và đặc biệt là được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông nói với vẻ xúc động: "Tôi không may mắn là chưa được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng tôi đã được đọc một số tác phẩm của Người. Người dạy chúng ta là phải thương dân, chăm lo cho nhân dân... Tôi luôn trung thành với lý tưởng của Người và nguyện học theo những lời Người dạy. Vào giờ này, những ngọn đèn trên đại lộ Simon Bolivar  đã tỏa sáng. Ánh sáng trên đại lộ là từ những bóng điện của Việt Nam... Và đó là ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh đang  chiếu rọi trên đất nước Venezuela".

Nói đến đó, Tổng thống ngừng lại im lặng giây lát rồi ông cất tiếng hát, một bài hát ca ngợi Hồ Chí Minh. Cả hội trường lặng đi xúc động rồi vang dậy tiếng vỗ tay. Rồi ông nói tiếp: "Sắp tới, tôi sẽ sang thăm Việt Nam, tôi sẽ phải dành thời gian để các đồng chí cho tôi biết kinh nghiệm làm thế nào mà một nước Việt Nam bị kiệt quệ qua hàng chục năm chống lại kẻ thù, từng thiếu gạo trầm trọng mà nay trở thành một quốc gia đứng thứ nhì thế giới về xuất khẩu gạo? Các đồng chí  phải cho tôi biết kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo...".

Tổng thống quay lại hỏi một cán bộ: "Hôm nay có truyền hình trực tiếp không". Một người ngồi ở hàng ghế sau đứng lên dõng dạc: "Thưa Tổng thống có ạ!". "Vậy thì hãy chuyển lời của tôi tới Chủ tịch Nguyễn Minh Triết, rằng cá nhân tôi và đông đảo nhân dân Venezuela rất mong Chủ tịch tới thăm vào dịp cuối năm nay...".

Tiếng vỗ tay lại vang dậy cả hội trường. Rồi Tổng thống quay sang ông Rafael, Bộ trưởng Bộ Năng lượng và Dầu khí Venezuela: "Mấy ngày vừa rồi, các đồng chí đã làm được rất nhiều việc để chuẩn bị cho những hợp tác kinh tế to lớn trong tương lai. Nhưng... đồng chí Bộ trưởng, tôi yêu cầu các đồng chí phải khẩn trương hơn nữa, phải hoàn tất các thủ tục thật nhanh. Tôi muốn tất cả các hợp đồng quan trọng nhất phải được ký vào dịp Anh Nguyễn Minh Triết sang thăm Venezuela. Tôi và Anh Triết sẽ chứng kiến lễ ký đó... Đồng chí Rafael, có làm được không?”.

Bộ trưởng Rafael, đứng lên: "Thưa Tổng thống, chắc chắn là được".

Cả hội trường lại vang dậy tiếng vỗ tay.

Từ phải qua: Tổng thống Hugo Chavez, Bộ trưởng Rafael và đồng chí Đinh La Thăng, Chủ tịch HĐQT Petro Việt Nam.

Thế rồi sau khi nói  về sự cần thiết phải có hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Venezuela và sự cần thiết phải đoàn kết giữa Việt Nam - Cuba - Venezuela, Tổng thống nhấn mạnh: "Chúng ta đang có những cơ hội  to lớn để thúc đẩy sự phát triển kinh tế giữa hai quốc gia, vì thế tôi đề nghị các đồng chí hãy đến với nhau bằng tấm lòng của những người Cộng sản. Và đó là cách thể hiện trung thành nhất rằng chúng ta đang đi theo con đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của người anh hùng Simon Bolivar".

Rồi Tổng thống lại hỏi: "Với số lượng dầu lớn như vậy, chúng ta phải thành lập một đội tàu chuyên chở, có đúng không, đồng chí Rafael?".

Bộ trưởng Rafael lại đứng lên: "Thưa Tổng thống, đúng như vậy".

Tổng thống quay lại nói với một cán bộ: "Mang cho tôi tấm bản đồ thế giới và cây bút lại đây".

Vài phút sau, một tấm bản đồ thế giới cỡ nhỏ được đưa tới cho Tổng thống. Ông giơ tấm bản đồ lên: "Đội tàu của chúng ta sẽ không đi qua Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương... chúng ta phải chọn con đường ngắn hơn, theo tôi, có lẽ phải đi qua kênh đào Panama và vượt Thái Bình Dương... Lúc đó con đường sẽ thẳng tưng như thế này...". Ông lấy cây chì đỏ vạch một đường dứt khoát trên tấm bản đồ.

Rồi Tổng thống nói say sưa về những tiềm năng kinh tế của Venezuela, về  tương lai của hai quốc gia và luôn nhắc đến cần phải thực hiện nhanh các thỏa thuận hợp tác kinh tế.

Bỗng nhiên, Tổng thống ngưng lời và liếc nhìn đồng hồ. Ông cám ơn Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng và đoàn Chính phủ Việt Nam rồi nhanh nhẹn đi xuống dưới hội trường bắt tay các thành viên của đoàn Việt Nam. Một bầu không khí ấm áp, chân tình và cởi mở hiếm thấy làm tất cả mọi khuôn mặt như rạng rỡ hơn.

Bài phát biểu của Tổng thống Hugo Chavez hôm đó chỉ dài có 45 phút, hơi ngắn so với mọi khi. Nhưng sau đó, chúng tôi mới biết ông đã lui thời gian của một cuộc họp quan trọng khác để dành thời gian đến với đoàn Việt Nam