Hai mươi bảy bức thư của Nixon gửi Nguyễn Văn Thiệu (Kỳ VI)

Một vấn đề khác có thể làm người ta ngạc nhiên: Thiệu vi phạm Hiệp định từ đêm trước ngày Hiệp định được ký kết, trắng trợn phá hoại thỏa thuận ngừng bắn, tại sao Nixon lại bắt Thiệu ký bản thông cáo chung bốn bên ngày 3/6/1973 kêu gọi ngừng bắn? Nixon đồng tình với những lời tố cáo của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng lâm thời hay sao?

Thiệu lợi dụng lúc ngừng bắn để tung quân đi khắp miền Nam nhằm lấn đất của Chính phủ Cách mạng, lập lại các ấp chiến lược, tình hình ngừng bắn bị phá hoại nghiêm trọng đến mức người ta, trước hết là nhân dân Mỹ và Quốc hội Mỹ, lo chiến tranh bùng phát lại. Tình hình đó quá hiển nhiên, Kissinger không thể chối cãi được. Kết quả cuộc gặp gỡ của Lê Đức Thọ - với Kissinger ở Paris từ tháng 5/1973 là Mỹ chịu ra một bản thông cáo chung do bốn bên cùng ký để cải thiện tình hình thi hành Hiệp định Paris, trước hết là lời kêu gọi ngừng bắn trên toàn miền Nam. Nixon muốn Thiệu tham gia vào việc thảo thông cáo chung và ký thông cáo đó.

Nếu Thiệu kêu gọi thi hành Hiệp định Paris khi chính Thiệu đang vi phạm, có thể nói là xé bỏ, Hiệp định đó lại nhận ký chung với Chính phủ Cách mạng lâm thời thì Việt Nam Cộng hòa còn ra thể thống gì nữa, thậm chí Tổng thống của nó đâu còn là Tổng thống. Về một vấn đề có ý nghĩa sinh tử như thế thì Thiệu buộc lòng phải chống. Cái thế của Thiệu để chống lại là Thiệu cũng có chỗ dựa là đứng đầu một chính quyền chống cộng tương đối ổn định (nghĩa là không bị các phe phái ở Sài Gòn chống lại), điều mà những người lãnh đạo hàng chục cuộc đảo chính ở miền Nam không làm được và ngồi vững trên chiếc ghế Tổng thống trong chín năm qua (1965 - 1973).

Một điểm khác là trong tình hình lúc bấy giờ Thiệu là con người mà Nixon đang cần. Thay một người khác vào đâu phải dễ. Thiệu tự hiểu mình như thế nên cho phép mình "làm cao" với Nixon. Trên tất cả các bức thư mà ta thu được đầy rẫy những lời "phê" của Thiệu để tỏ bản lĩnh, chỗ này phê tiếng Pháp “trop catégorique” (nghĩa là cực đoan quá - LVL), chỗ kia phê "Như vậy là Việt Nam Cộng hòa đổi Campuchia? Why? (Khi Nixon nói đến Bắc Việt Nam sẽ ký một hiểu biết (understanding) về vấn đề Campuchia - LVL), chỗ này đánh một dấu hỏi, chỗ kia đánh ba dấu hỏi, có chỗ đánh một dấu hỏi thật to.

Chấm dứt chiến tranh là vấn đề liên quan đến Mỹ và Việt Nam Cộng hòa, Mỹ cần có ý kiến của Thiệu, Thiệu cũng cần có ý kiến và giải pháp, quyền lợi vị thế hai bên khác nhau, mâu thuẫn nảy sinh là tất nhiên. Nhưng nói cho cùng, mâu thuẫn Nixon - Thiệu là một vấn đề tế nhị, phức tạp, nhưng không phải là một bài toán vô nghiệm.

Sở dĩ Nixon cần phải có Thiệu ký vào bản thông cáo chung với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam vì khi đó nhân dân Mỹ xúc động về tình hình ngừng bắn ở Việt Nam bị phá vỡ, các vấn đề tù binh, vấn đề hiệp thương giữa hai bên miền Nam bế tắc khiến người ta lo Mỹ còn dính líu vào Việt Nam. Quốc hội Mỹ đã cắt viện trợ cho chính quyền Thiệu và đe dọa còn cắt nữa. Nixon ở cái thế phải đồng ý bốn bên ra thông cáo chung để kêu gọi cải thiện việc thi hành Hiệp định Paris, trước hết là thực hiện nghiêm chỉnh thỏa thuận ngừng bắn.

Phần I, Phần II, Phần III, Phần IV, Phần V