Hà Nội: Sông Thiên Đức ô nhiễm nặng

Đi dọc con sông Thiên Đức vào những ngày có gió Đông Nam, người ta thấy một mùi khó chịu bốc lên, dòng nước mang thứ màu đặc trưng của sự ô nhiễm. Cỏ, đất đã lấp gần kín con sông. Và không ai có thể tin được rằng đây chính là một con sông lịch sử, con sông gắn với hoạt động của những vị vua ở một triều đại thịnh vượng của đất nước ta - triều đại nhà Lý.

Xưa kia, người dân tự hào vì được ở hai bên bờ sông Thiên Đức. Còn bây giờ, con sông lại trở thành nỗi ám ảnh hàng ngày của các cư dân.

Từ con sông lịch sử bị lãng quên

Sông Thiên Đức nằm ở khu Bắc Đuống của huyện Gia Lâm, giáp ranh địa phận huyện Đông Anh và Gia Lâm (Hà Nội), bắt nguồn từ đầm Ái Mộ, xã Yên Viên, kéo dài đến tỉnh Bắc Ninh. Xưa kia, con sông này có vai trò rất quan trọng, vừa làm đường giao thông vừa để lấy nước tưới cho đồng ruộng.

Thời Lý, thuyền rồng nhà vua đi lại thường xuyên trên sông Thiên Đức về quê ngoại và đến kinh thành Thăng Long. Nhà Lý xây nhà thờ họ ngoại ở thôn Thái Bình, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội. Đó cũng là nơi vua Lý phát lộc, cúng lễ và Hoa Lâm Viên (vườn Ngự uyển).

Ở vùng này còn có những ao dài, vết tích của sông Thiên Đức xưa và cũng là nơi nhà vua đi câu cá. Từ Thăng Long, thuyền đi theo sông Hồng vào sông Đuống. Từ sông Đuống qua cửa sông Thiên Đức ở Du Lâm rồi về vùng Đình Bảng, Dương Lôi (huyện Từ Sơn - nơi có đền Đô thờ 8 vị vua triều Lý).

Du Lâm xưa (thuộc xã Mai Lâm ngày nay) nằm gần cửa sông Thiên Đức, nay đang mang trong mình nỗi lo khi bị thu hẹp dòng chảy, ô nhiễm nghiêm trọng. Người ta đã lãng quên con sông này, phải chăng vì nó đã hết vai trò lịch sử? Tôi tìm về con sông này và được nghe nhiều tâm sự của cư dân hai bên bờ sông. Nguồn nước của con sông này đã trở thành nỗi ám ảnh từng ngày, từng giờ đối với họ.

Đến nỗi ám ảnh của người dân

Sông Thiên Đức hiện không lưu thông về cuối nguồn, nó bị chặn lại ở  QL3, đầu thôn Du Ngoại, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh. Một dòng nước cống đặc quánh, đen sì chảy ra sau con phố Phan Đăng Lưu (thị trấn Yên Viên, huyện Gia Lâm).

Từ phía Bắc Ninh, con sông đón nhận tất cả những gì người ta đổ xuống, dồn về đoạn chảy qua thôn Du Ngoại. Có thể coi đoạn sông này như một cái túi chứa nước thải của dân cư hai bên bờ sông và các nhà máy.

Các địa phương có sông Thiên Đức đi qua có tới hàng chục đơn vị công nghiệp đóng trên địa bàn đã đổ nước thải ra sông, gây ô nhiễm nặng. Nhiều đơn vị như: Công ty Cơ khí và Xây lắp, Công ty Vật tư khoáng sản địa chất... cho một số doanh nghiệp thuê mặt bằng sản xuất giấy, quặng, thức ăn gia súc... đổ chất thải trực tiếp ra dòng sông.

280 hộ dân của thôn Du Ngoại phải hứng chịu mọi thứ chất thải, ảnh hưởng đến không khí và nguồn nước. Thôn Du Ngoại nằm sát bờ sông Thiên Đức nên mỗi khi lượng chất thải độc hại đổ xuống sông là người dân nhận thấy ngay. Các hộ dân ven bờ cho biết, khi đó, nước sông sủi bọt, chuyển sang màu tím ngắt, mùi khó chịu bốc lên nồng nặc. 

Gia đình ông Bùi Văn Kỳ sống ngay bên con sông lắc đầu ngao ngán: "Sợ nhất là khi trời mưa, mùi sực lên khiến ai cũng khó chịu. Khoảng 2, 3 giờ sáng mùi đặc trưng của con sông ô nhiễm bốc lên nhiều nhất".

Còn ông Trưởng thôn Đàm Ngọc Thanh thì lo lắng: "Cả thôn đều dùng nước giếng khoan. Con sông ô nhiễm ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm, liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân. Nhiều hộ dân ở gần sông có con nhỏ hoặc bố mẹ già thường xuyên bị ốm đau, mắc các bệnh về đường hô hấp, về mắt. Nếu tình trạng ô nhiễm của con sông kéo dài thì rất nguy hiểm".

Trong quá trình thực tế tại đây, chúng tôi thấy còn một nguy cơ nữa đang tồn tại ở mé sông bên kia, phía thôn Ái Mộ, xã Yên Viên. Chiều chiều, các bà, các chị lại ra múc nước sông ô nhiễm tưới cho những luống rau ven sông. Những luống rau vẫn lên xanh mơn mởn mang trong mình nguy cơ rất cao về vệ sinh an toàn thực phẩm lại được đưa bán ở khắp nơi. Nhưng người dân vùng này chẳng còn cách nào khác. Đây là con sông duy nhất cung cấp lượng nước tưới lớn cho đồng ruộng.

Ông Thanh cho biết, năm 2002, thôn Du Ngoại được UBND TP Hà Nội cấp bằng công nhận làng văn hóa cấp thành phố, năm 2006 được UBND huyện Đông Anh cấp bằng văn hóa sức khỏe. Vậy mà con sông Thiên Đức bị ô nhiễm như thế thì làm sao duy trì được sức khỏe cho cả làng? Đi trên đường làng mà không chịu nổi thứ mùi ô nhiễm thì có được gọi là làng văn hóa hay không? Dân làng hai bên bờ sông Thiên Đức lại phải ngóng chờ sự ra tay của các cơ quan chức năng bởi việc cải tạo hay ngăn chặn chất thải đổ vào con sông nằm ngoài khả năng của thôn, xã.

Được biết, đã mấy lần, UBND huyện Gia Lâm đề nghị các ngành chức năng của TP kiểm tra, đánh giá chất lượng nước sông Thiên Đức để có biện pháp đầu tư kinh phí nạo vét, khơi thông dòng chảy phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội cũng đã từng tổ chức thi công nạo vét đoạn sông Thiên Đức nằm trên địa phận huyện Gia Lâm với kinh phí hàng trăm triệu đồng. Nhưng kết quả chưa thấy khả quan.

Mong rằng các cơ quan chức năng của Hà Nội lưu tâm đến con sông này. Sông Thiên Đức cần được cải tạo cho đúng vị thế lịch sử và tầm quan trọng của nó đối với cư dân địa phương