Giải pháp nào cho một số vùng có nguy cơ nhiễm độc thạch tín ở Việt Nam?

Sau khi Báo CAND đăng tải những thông tin liên quan tới nhiều nguồn nước bị nhiễm độc thạch tín ở Hà Nội, Hà Nam và Hà Tây, tòa soạn liên tục nhận được những ý kiến của nhiều bạn đọc bày tỏ sự lo lắng trước nguy cơ ung thư và các bệnh nan y khác do nguồn nước này gây ra. Ngay lập tức, Viện Y tế lao động và Vệ sinh môi trường cũng đã tổ chức hội thảo về nguy cơ ô nhiễm này. "Hung thần" trong nguồn nước

Tại Hà Nội, nguồn nước ngầm bị nhiễm thạch tín ở địa bàn phường Quỳnh Lôi, Hai Bà Trưng đang được các nhà khoa học đặc biệt cảnh báo. Khu vực này, nước ở cả hai tầng nông và sâu đều chứa hàm lượng thạch tín với mức độ cao. Theo điều tra của Viện Khoa học Công nghệ Môi trường Thụy Sĩ và Liên đoàn Địa chất thủy văn công trình miền Bắc cho thấy, Hà Nội có nguồn nước nhiễm thạch tín với 34% mẫu xét nghiệm vượt quá 5 lần cho phép. Cá biệt có tới gần 4% các mẫu xét nghiệm nhiễm thạch tín gấp 30 lần mức độ cho phép. Còn lại hơn 90% đều vượt ngưỡng và có nguy cơ cao cho sức khỏe người sử dụng nước sinh hoạt tại đây.

Ô nhiễm thạch tín ở Hà Nội nằm chủ yếu ở phía Nam Hà Nội. Điều đặc biệt là hàm lượng thạch tín trong nước ngày càng tăng cao. Nguyên nhân chủ yếu là do đặc điểm địa hóa của các trầm tích chứa nước, khác với vùng Việt Trì, Lâm Thao, Phú Thọ là do sự xâm nhập của thạch tín từ các nguồn nước thải.

Nguồn nước ngầm ở vùng châu thổ sông Hồng không chỉ bị nhiễm thạch tín mà còn chứa nồng độ sắt cao. Khi tổ chức UNICEF thực hiện cuộc khảo sát tại 12 tỉnh, thành trên cả nước với hơn 10.000 mẫu giếng khoan thì chỉ có ba tỉnh, thành là TP HCM, Long An, Thừa Thiên - Huế là "thoát" khỏi tai ương này. Trong khi đó, theo các số liệu tổng hợp mà các cơ quan chuyên môn đưa ra, ở Việt Nam có tới 17% dân số dùng nước giếng khoan để làm nước ăn. Nếu mỗi gia đình không có những khảo sát mẫu nước để nhanh chóng xử lý thạch tín thì nguy cơ cho sức khỏe con người là hết sức trầm trọng.

Giải pháp trước mắt

Để giải quyết vấn đề này, các nhà khoa học đưa ra rất nhiều phương án, trong đó, việc xây dựng bể lọc cho mỗi gia đình là phương án có khả năng ứng dụng cao hơn cả. Với mô hình bể lọc trực tiếp có giàn mưa, cát vàng tuyển với độ dày từ 40 - 60cm, lượng thạch tín sẽ giảm đi rất lớn. Qua 90 ngày, hàm lượng thạch tín sau khi lọc có thể dùng làm nước sinh hoạt được. Sau khi lọc, lượng thạch tín có thể giảm từ 94 - 99%. Một thực tế cho thấy việc xử lý thạch tín có thể được tách loại sau khi qua thiết bị lọc cát. Hơn nữa, phương tiện này có thể được sử dụng phổ biến trong các gia đình với giá rất rẻ. Tuy nhiên việc xử lý thạch tín nếu không làm một cách bài bản, chiến lược cũng không đem lại tình hình khả quan, khi việc đổ bừa bãi chất thải giàu thạch tín chưa được xử lý ra môi trường.

Hệ thống lọc bao gồm hai bể xi măng chồng lên nhau. Phía trên chứa cát, phía dưới đựng nước đã qua xử lý. Nước ngầm có nhiễm thạch tín bơm lên bể trên và ngấm qua cát chảy xuống bể dưới. Hiệu quả loại bỏ thạch tín đã được kiểm tra trên hàng loạt các gia đình có nguồn nước ngầm nhiễm độc cao hơn rất nhiều so với quy định. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiệu quả hết sức khả quan và không phải lo lắng gì nếu quy trình được tuân thủ đúng. Điều thuận lợi của giải pháp này là quy trình đơn giản, vật liệu có giá thành rẻ, sẵn có, các bể lọc cát không phải sử dụng thêm bất cứ hóa chất nào, thời gian lọc nhanh chóng, hiệu quả, dễ lắp đặt.

Một cách xử lý thạch tín khác là dùng than hoạt tính làm từ gáo dừa. Qua khảo sát cho thấy than gáo dừa có khả năng ứng dụng loại bỏ thạch tín trong nguồn nước với quy mô hộ gia đình. Loại than hoạt tính này có thể áp dụng để xử lý nước sau giàn mưa, bể lọc cát nhằm loại bỏ cả các chất độc hại khác trong đó. Với quy mô hộ gia đình, mô hình dùng than hoạt tính trên có thể lọc được 20 lít nước trong vòng 3h cho khoảng 4-5 người một ngày.

Việc xử lý thạch tín là vấn đề hết sức cấp bách đòi hỏi phải giải quyết tối đa những nguy hại về sức khỏe và những tổn thất khác cho người dân vùng đất có nguồn nước bị ô nhiễm. Cho đến nay, theo tính toán có tới trên 10 triệu người đang dùng nước giếng khoan và có nguy cơ bị nhiễm độc thạch tín cao. Do đó, người dân phải tự có trách nhiệm tìm hiểu các phương pháp loại bỏ thạch tín trong nước mà các cơ quan khoa học đã đưa ra để có phương thức tự bảo vệ chính mình. Mỗi phương pháp trên đều có những đặc tính, ưu điểm có khả năng thích ứng với số đông dân chúng, đặc biệt là các gia đình tại Hà Nội, Hà Tây và Hà Nam