Đi chợ phiên đặc biệt
Quanh chợ trâu bò này tôi chứng kiến có những chuyện không chỉ là thú vị. Và qua phiên chợ này cũng thấy được phần nào công sức lao động và cả niềm mơ ước đằng sau nó của người nông dân vùng trung du.
Vào chợ xem "tướng" trâu bò
Ngay từ sáng sớm tinh sương, các ngả đường hướng về chợ đã nghe rộn rã tiếng xe, tiếng người đưa trâu bò về. Khi trời hửng sáng, cả khoảng đất rộng dưới chân đồi sôi động hẳn lên với tiếng bò "ậm ò", tiếng người qua lại,… Người bán thì lo "quảng cáo" trâu bò nhà mình, người mua thì đi qua đi lại xem "tướng" trâu bò rồi trả giá, chê bai, "năn nỉ ỉ ôi"… Nói chung là đủ ngôn ngữ của một phiên chợ.
 |
|
Những chú trâu và nghé đang được chào hàng. |
Giá cả cũng tùy từng con đẹp hay xấu, mua làm giống hay kéo cày, kéo xe,… như bê con thấp nhất 5 triệu, bò đã lớn và đẹp giá từ 9 đến 15 triệu; trâu cũng từ 8-12 triệu; riêng trâu bò thịt thì ước lượng 1 tạ thịt thì khoảng 9-10 triệu, bò thì khoảng 11-12 triệu,… Ngoài những người mua bán thực sự thì chợ cũng xuất hiện "cò", thậm chí có thời điểm xuất hiện cả "bảo kê". Ví dụ: Một con trâu/bò được dắt đến chợ, đối tượng này trả giá 10 triệu, sau đó hễ ai đến định trả giá cao hơn là bị đối tượng này "rào" ngay. Công an xã Nam Nghĩa đã phải ra tay dẹp tình trạng này.
Đợi mãi gần tan phiên chợ tôi mới mời được bác Trần Văn Luyện vào quán me (thịt bò con) đặc sản ngay cạnh chợ "tư vấn". Phải đợi vì bác Luyện đang phải "tư vấn" cho một số người đi mua trâu bò. Bác Luyện ở xã Nam Hưng (huyện
Ngồi chưa ấm chỗ bác đã cho tôi nghe toàn… thơ về "tướng" trâu, bò. Nào là: "Đốm đầu thì nuôi đốm đuôi thì thịt", "Mồm gầu dai, tai lá mít, đít lồng bàn",… còn những loại trâu bò cần tránh mua, như: "Đầu tang, xoáy tóc, hàm sà/Trong ba thứ ấy bán nhà mà đi", tránh bò đốm lưỡi, trâu cười,…
Đó là nói trên kinh nghiệm ông bà để lại, còn thực tế phải trực tiếp xem. Vì trước khi trâu bò được đưa tới chợ người bán đã vỗ béo, "tân trang" nên không khéo sẽ bị nhầm. Ngoài những đặc điểm cơ bản trên, chọn trâu bò nuôi phải chọn những con đầu vuông, mắt vuông và trong, ngực nở, 4 chân to đều, đuôi dài,… Đó là những kinh nghiệm mà chỉ những người xem "tướng" trâu bò lâu năm mới hiểu, còn người "ngoại đạo" thì cũng chỉ nghe vậy biết vậy.
Thế nên bác Luyện mới "đắt hàng". Nhưng bác xem trâu bò giúp người dân quê mình, không lấy tiền công hay có cơ hội là mua luôn trâu bò ưng ý rồi bán lại như một số người khác. Bác chỉ cần một bữa thịt me với be rượu, ngồi trò chuyện vậy là vui rồi.
Từ chợ trâu bò đến đặc sản "me
Anh Nguyễn Quang Dũng - Chủ tịch UBND xã Nam Nghĩa cho biết, chợ trâu bò quê anh bắt đầu xuất hiện từ năm 1980. Khi ấy anh còn là học sinh phổ thông. Ngày "cưới chợ" là một ngày vui lớn anh khó có thể quên. Cả một vùng quê trung du quê anh vốn yên ắng bỗng sôi động hẳn lên với người từ Đô Lương, Thanh Chương xuống, Yên Thành sang, Nghi Lộc lên… Trâu bò được dắt tới chào hàng và lấy may. Người lớn trao đổi rồi mời nhau chén rượu, còn trẻ con thì được chia nhau bánh kẹo,…
Hiện tại chợ đã rất qui mô, được mở vào các ngày 1, 4, 8, 11, 14, 18, 21, 24, 28 Âm lịch hàng tháng. Mỗi phiên chợ bình quân có từ 250-400 con trâu bò được đem đến chào bán, nhưng chợ họp sầm uất nhất là từ tháng 1/4 và 10/12 Âm lịch. Những thời điểm ấy có phiên lên đến cả ngàn con là thường.
Hiện tại Nam Nghĩa ổn định đàn trâu bò từ 1.300-1.400 con (trong đó 70% là bò) nên mỗi phiên chợ họp chủ yếu là trâu bò từ các vùng khác đưa đến. Mỗi ngày có hàng chục ôtô của các đầu nậu từ các nơi đến mua trâu bò, riêng Nam Nghĩa cũng đã có 20 hộ có ôtô chuyên mua gom chở đi nơi khác bán. Ngoài ra, trong xã cũng có khoảng 100 người chuyên thu mua "xách tay", nghĩa là những người này sẽ mua trực tiếp từ các chủ trâu bò, sau đó đưa lại cho đầu nậu lấy tiền công.
 |
|
Thuần phục một chú trâu bất ngờ "trở chứng". |
Cũng từ chợ trâu bò bắt đầu xuất hiện đặc sản "thịt me Nam Nghĩa" nổi tiếng mà ai đến xứ Nghệ nếu đủ điều kiện cũng muốn đến tận nơi thưởng thức một lần cho biết. Sản phẩm thịt me xuất phát từ nhu cầu thực tế. Ban đầu mọi người chỉ mua bán trâu bò về kéo cày, kéo xe, làm thịt… Sau dần, qua những phiên chợ, một số người bắt đầu làm thịt me ngay tại chỗ để bán. Tiếp đó là các quán được mở để bán đồ "nhắm" cho những người sau khi bán mua xong trâu bò ngoài chợ.
Cho đến bây giờ, ngay bên cạnh chợ, một số gia đình làm thịt me đã phất lên giàu có, xây được nhà 2-4 tầng. Ngoài ra, mỗi ngày có 30 người của Nam Nghĩa chuyên chở thịt me đã làm thịt, thui sẵn đem xuống tận thành phố Vinh bán tại các chợ. Anh Dũng cho biết, tương lai xã sẽ qui hoạch, tạo điều kiện để các hộ gia đình hình thành những nhà hàng có hệ thống, qui mô phục vụ du khách bốn phương.
Chuyện người ở chợ trâu bò
Ở trung tâm chợ, anh Nguyễn Văn Thịnh đang ra giá cho con trâu mộng của mình 14 triệu đồng, nhưng chưa có ai mua. Anh cho biết, để đưa trâu đến chợ, anh phải thức từ 4h sau đó dắt trâu đi đường tắt từ xã Thanh Lương (huyện Thanh Chương) sang chợ. "Bán đi tui tiếc đứt ruột chú ạ. Nhà nuôi mấy lần trâu rồi, nhưng con ni là đẹp, khỏe và ngoan nhất. Nhưng vì thằng em hắn đậu đại học nên phải bán thôi chứ biết mần răng. Bán đi lo cho em với lại tích lũy ít tiền sinh hoạt cho gia đình" - anh Thịnh chia sẻ.
Ở gần đó, em Phan Văn Thân (xã Nam Nghĩa) đang vuốt ve con bò mà em mới dắt đến. Thân cho biết, đây là con bò đã gắn bó gần 2 năm với em. Sau mỗi buổi học em lại cùng các bạn đưa bò đi chăn. Bây giờ bố mẹ quyết bán để lo công việc.
Thân bùi ngùi kể: "Nếu chú từng đi chăn bò chú mới biết. Cháu đưa nó ra chợ để tiễn nó đi chủ mới. Chú không biết chứ phiên chợ trước chưa có ai mua, được dắt nó về lại nhà mà cháu sướng phát khóc. Phiên chợ ni cháu cũng mong bố cháu đừng bán được, nói nhỏ với chú thôi đó, nhưng không bán được thì bố mẹ cháu lại không lo được việc nhà".
Dời phiên chợ ồn ã, chợt có cái gì đó thấy nao nao trong lòng. Đây là một phiên chợ trâu bò, nhưng qua phiên chợ này phần nào thấy được những thành quả lao động, mồ hôi công sức và cả niềm hy vọng của người nông dân vùng trung du này. Phía sau mỗi con trâu bò được bán đi sẽ có một em có tiền đi học đại học, một người có tiền thuốc thang, một gia đình có cái xe máy,…
