Cần đề phòng nhiều loại côn trùng nguy hiểm

>> Xuất hiện bọ xít đốt người và truyền bệnh nguy hiểm

Vụ phát hiện gần 300 cá thể bọ xít hút máu người ở một hộ dân xã Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm, Hà Nội đang gây xôn xao dư luận. Bên cạnh đó, thông tin về một loại côn trùng ở Trung Quốc gây chết người càng khiến người dân lo lắng. Hiện nay, tại nhiều vùng trên cả nước đều tìm thấy bọ xít hút máu.

Vậy, loại bọ xít phát hiện ở Việt Nam gây nguy hiểm như thế nào tới sức khỏe con người? Còn những loại côn trùng nguy hại nào khác? Chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn PGS.TS Nguyễn Văn Châu - người đã có 40 năm nghiên cứu về các loại côn trùng y học - công tác tại Khoa Côn trùng, Viện Sốt rét-Ký sinh trùng và Côn trùng Trung ương xung quanh vấn đề này.

Phóng viên (PV): Ông có thể cho biết thông tin về loại bọ xít hút máu đang xuất hiện ở Việt Nam?

PGS.TS Nguyễn Văn Châu: Bọ xít hút máu thuộc họ Reduviidae, bộ cánh nửa Hemiptera hay Heteroptera, thuộc lớp côn trùng -Insecta, ngành chân đốt - Arthropoda; trên thế giới có khoảng 3.000 loài, 37 họ. Trong họ Reduviidae có phân họ Triatominae hút máu động vật và có ý nghĩa y học và thú y. Các loài bọ xít tấn công người thuộc một số giống như: Triatoma, Rodnius và Rasabus. Cách đây 10 năm chúng tôi đã phát hiện được loài bọ xít hút máu này tại Hà Nội, nhưng từ cuối tháng 5 năm 2010 đến nay chúng xuất hiện nhiều ở Hà Nội và một số tỉnh miền Bắc, miền Trung nước ta.

PGS.TS Nguyễn Văn Châu nghiên cứu mẫu bọ xít hút máu.

Loài bọ xít này thường sống trong nhà, ngoài nhà có người ở hay chuồng gia súc để hút máu động vật và người. Chúng thường trú ẩn sau tủ, bàn đặt cố định, kẽ nứt tường, trong trần gỗ nhà, mái tranh, sau các tờ tranh ảnh treo trên tường. Ban đêm nó tìm đến động vật hay người đang ngủ để hút máu. Vì bọ xít hút máu rất êm và trong khi người đang ngủ say nên rất khó bắt được bọ xít đang đốt. Khi thức dậy mới thấy vết đốt bị sưng đỏ, đau nhức và quan sát xung quanh có thể nhìn thấy bọ xít bám trên màn, thành giường, nền nhà hay trên tường.

PV: Ảnh hưởng của loại bọ xít hút máu tới sức khỏe con người như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Văn Châu: Hiện nay, loại bọ xít hút máu này đã được phát hiện ở khắp nơi trên nước ta. Viện Sốt rét - Ký sinh trùng và Côn trùng Trung ương đang thu thập các mẫu bọ xít của người dân gửi về từ mọi miền của đất nước như: quận Long Biên, Gia Lâm, làng Văn Quán, huyện Hoài Đức (Hà Nội), Bắc Giang, TP HCM, Cần Thơ, Vũng Tàu… Tính từ tháng 7 đến ngày 15/9, chúng tôi đã tiếp nhận hơn 80 trường hợp người dân chuyển thông tin, cung cấp mẫu bọ xít tới Viện. Từ tháng 7 đến nay đã có 30 bệnh nhân bị bọ xít hút máu đến Viện lấy máu xét nghiệm, tất cả đều có kết quả âm tính, không có vấn đề khác thường.

Về nhóm bọ xít hút máu ở Việt Nam cho tới nay hầu như chưa có nghiên cứu nào. Điều đó có thể lý giải rằng, từ trước đến nay bọ xít hút máu ở Việt Nam chưa có tác hại gì lớn đến sức khỏe và tính mạng con người.

Ngoài việc hút máu và gây ngứa rát, đau buốt, nổi sần tại chỗ. Cho tới nay người ta đã xác định được bệnh Chagas do bọ xít hút máu truyền. Nhưng loại bệnh này mới xảy ra ở Trung và Nam Mỹ. Tuy vậy, hiện nay do sự giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng, nên không loại trừ khả năng một số bệnh có thể xâm nhập vào nước ta, kể cả bệnh Chagas, vì mầm bệnh này được truyền từ người này qua người khác, từ động vật sang người qua vết đốt bọ xít, bằng truyền máu hay tiếp xúc với phân bọ xít…

Vì vậy, Bộ Y tế đã yêu cầu Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng và Côn trùng Trung ương phối hợp với các bệnh viện và chỉ đạo các địa phương giám sát, phát hiện sớm các trường hợp mắc bệnh do bọ xít hút máu người truyền (nếu có), kịp thời triển khai các biện pháp xử lý, không để lây lan.

Một con bọ xít hút máu người mới được phát hiện tại Hà Nội và vết bọ xít đốt trên má.

PV: Như ông đã nói, bọ xít hút máu ở Việt Nam chưa thấy có tác hại gì lớn đến sức khỏe và tính mạng con người, ngoại trừ gây sưng tấy, khó chịu. Gần đây dư luận còn lo lắng về thông tin về loại bọ chó cũng rất nguy hiểm. Vậy ở Việt Nam còn loại côn trùng nào gây hại mà người dân chưa biết?

PGS.TS Nguyễn Văn Châu: Đúng là dư luận vừa qua lo lắng hơi thái quá về loại bọ xít hút máu xuất hiện tại Việt Nam. Nhưng thực tế nó chưa gây hại lớn đến sức khỏe. Ngoài bọ xít hút máu còn có hàng ngàn loại côn trùng y học liên quan đến truyền bệnh, trong đó có nhiều loài côn trùng nguy hiểm mà người dân không biết hoặc đã biết mà thiếu cảnh giác. Đứng đầu trong danh sách các loài côn trùng nguy hiểm là muỗi.

Riêng muỗi có khoảng 3.000 loài, trong đó hơn 100 loài truyền bệnh. Việt Nam có khoảng 130 loài muỗi thường, trong đó 15 loài truyền các bệnh như giun chỉ, sốt xuất huyết, viêm não. Bọ chét ở Việt Nam có 34 loài, chỉ 1 loài truyền dịch hạch. Trước đây, bệnh này phát hiện ở người, nhưng nay không phát hiện thấy. Bọ chét chó mèo thì không truyền bệnh cho người. Nó chỉ đốt, gây sưng tấy, dị ứng, không có vai trò truyền bệnh.

Các loài côn trùng nguy hại nữa là gián, chấy, rận, rệp giường, bọ xít và lớp hình nhện (như ve, sốt mò, mạt, cái ghẻ, mạt bụi nhà)... Trong đó có loài côn trùng truyền bệnh (ở Việt Nam mới phát hiện bệnh sốt mò) và loài không truyền bệnh (chỉ gây mẩn ngứa, dị ứng)... Để phòng tránh các loại côn trùng này, người dân chỉ cần chú ý giữ gìn vệ sinh nhà cửa, đồ đạc gọn gàng, nên có rèm che chắn cửa vào đầu mùa xuân và mùa hè để ngăn côn trùng bay vào nhà.

PV: Xin cảm ơn ông đã cung cấp những thông tin bổ ích!