BS Nguyễn Văn Luyện - Đại biểu QH khoá đầu tiên của Hà Nội
Sắp tròn 100 tuổi, cụ Học Phi là bậc đại lão cao niên nhất của Hội Nhà văn Việt
1. Trong số những nhà trí thức lớn hoan nghênh bản Đề cương văn hóa của Đảng hồi ấy không thể không nhắc đến bác sĩ Nguyễn Văn Luyện. Ông là người có tinh thần dân tộc rất cao. Thời kì Mặt trận Bình dân, bác sĩ Luyện hầu như không tham gia gì, khiến cho nhiều người cho ông là hạng trí thức "trùm chăn". Riêng tôi thì hơi ngạc nhiên, vì tôi đã được đọc một số bài báo của ông viết bằng chữ Việt hoặc chữ Pháp. Các bài ấy tuy còn nhiều hạn chế về nhận thức, nhưng đều toát ra một tinh thần yêu nước chân thành, chứng tỏ tác giả là một người có tâm huyết với thời cuộc.
Khi ông lập tờ báo Tin Mới, tôi thấy bác sĩ Luyện có lập trường chống phát xít rõ rệt, lập trường ấy được thể hiện một cách khéo léo trong những bài xã luận mà ông viết, nhất là những bài nói về chiến tranh Xô - Đức. Do thái độ ấy của ông mà bọn Nhật đã cưỡng bức ông phải bán tờ Tin Mới cho tay sai của chúng là Mai Văn Hàm. Từ đó tờ báo này là nơi tập hợp những tên phản động đầu sỏ như Nguyễn Thế Nghiệp và đồng bọn.
Tôi đến thăm bác sĩ Luyện giữa lúc ông đang chán nản vì bị Nhật cướp mất tờ báo mà ông đã tốn bao nhiêu tâm tư, công sức trong ngót 10 năm trời mới dựng lên được. Tôi liền giới thiệu với ông bản Đề cương văn hóa của Đảng. Ông ngồi yên suy nghĩ một lát rồi mới nói:
- Thế tại sao trong hồi Mặt trận Bình dân không thấy báo chí của các ông đả động gì đến vấn đề dân tộc, mà chỉ hô hào đấu tranh đòi những quyền lợi hằng ngày. Nước mất không đòi, còn đòi những quyền lợi hằng ngày làm gì?
- Thưa bác sĩ, tôi đáp, người cộng sản như chúng tôi bao giờ cũng coi nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ thiêng liêng nhất. Trong sách báo bí mật của chúng tôi thường xuyên nhắc đến, nhưng trên sách báo công khai thì phải dè dặt. Vì còn phải tranh thủ những người Pháp dân chủ, những người nước ngoài đang làm ăn sinh sống trên đất nước ta, để đưa họ vào Mặt trận Dân chủ Đông Dương.
Sở dĩ tôi dám nói thật với ông vì ông đã biết tôi là cộng sản, và tôi thì đã biết ông là một trí thức chân chính, không sợ bị phản trắc. Sau đó tôi giới thiệu với ông chủ trương của Đảng thành lập Mặt trận Việt Minh. Trước khi tôi ra về, ông đề nghị tôi nhắc lại ba khẩu hiệu "Dân tộc hóa, khoa học hóa, đại chúng hóa" trong bản Đề cương văn hóa để ông ghi và suy nghĩ thêm. Từ đấy ông tích cực ủng hộ Việt Minh…
2. Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện sinh ngày 30/4/1898, trong một gia đình nhà nho tại Bắc Ninh. Năm 24 tuổi, ông vào học Trường Y khoa Đông Dương (Hà Nội). Sau 4 năm học tại đây, ông đã đạt thành tích xuất sắc và được cấp học bổng sang học ở Pháp. Năm 1928, tại Paris, ông hoàn thành luận án bác sĩ với đề tài: "Nghiên cứu y học xã hội về tử vong của trẻ sơ sinh": "Ý nghĩ của tôi hướng về Tổ quốc, về đất nước An Nam, nơi mà tỉ lệ tử vong trẻ em cao khủng khiếp, nơi mà cuộc đấu tranh chồng thảm họa này mới chỉ manh nha… Ước vọng của chúng tôi là sau nay sẽ được hiến dâng tất cả sức lực của mình để chống lại tai họa làm đau khổ và cướp đi mạng sống của các gia đình" (Trích luận văn bác sĩ của ông Nguyễn Văn Luyện).
Ông kêu gọi cộng đồng xã hội, chính quyền hãy chú trọng tới sự nghiệp vì trẻ em, chống lại cái họa tử vong cao ở trẻ em, đặc biệt là ở lứa tuổi sơ sinh… Luận văn này được đánh giá xuất sắc và hiện vẫn còn được lưu trữ tại Thư viện Khoa học
Về nước, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện vẫn tâm nguyện với sự nghiệp cứu giúp, bảo vệ trẻ em. Ông đã từng đi tới các vùng núi xa xôi như Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Yên Bái… để khám, chữa bệnh cho người nghèo. Sau này, ông đã quyết định không làm cho Pháp, mở nhà thương tư ở 167 Phùng Hưng (Hà Nội) để hỗ trợ người nghèo. Vợ chồng ông đã mua ngôi nhà ở 15 Hồ Xuân Hương, định mở trường tư thục Lam Sơn, giúp con em người nghèo mở mang dân trí. Ý nguyện tốt đẹp đó chưa kịp thực hiện thì chiến tranh nổ ra và ông đã hi sinh trong những ngày đầu chống Pháp…
Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện còn là tác giả cuốn "Sản dục chỉ nam" (hướng dẫn cách chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh) của ông được in ấn, tái bản nhiều lần, có tác dụng rộng rãi trong nhiều cộng đồng dân cư. Nhà văn Học Phi cho tôi biết, đồng thời với các hoạt động chuyên môn y học, bác sĩ Luyện còn viết báo với mong muốn tuyên truyền kiến thức y học rộng rãi, nâng cao kiến thức bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng, như trên báo Annam nouveau (kí tên là "Linh nhãn", hoặc "Oeil de Lymoc"). Cũng giống như Lỗ Tấn - đại văn hào Trung Quốc bỏ nghề y để cầm bút chữa căn bệnh cho cả dân tộc, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện tâm sự với nhà văn Học Phi:
- Sở dĩ tôi muốn làm báo là vì làm thầy thuốc thì chỉ chữa được bệnh cho một số ít người, còn làm báo thì có thể chữa cho hàng ngàn hàng vạn người cùng một lúc.
Vì vậy, đầu năm 1940, ông mở tờ báo hằng ngày Tin Mới (báo tư nhân), do Nguyễn Văn Chạc làm Quản lí, Nguyễn Văn Luyện làm Giám đốc, trụ sở tòa soạn tại số 5-7 phố Giuyliêng Blăng. Số báo đầu tiên ra ngày 27/1/1940 đã thu hút được sự chú ý của độc giả và ngay lập tức gây được tiếng vang rộng lớn trong giới báo chí. Vì báo ra khổ rộng, chữ tốt, trình bày đẹp như một tờ báo hằng ngày của Pháp, lại có máy rôtativơ 16 bát, in nhanh, kịp đưa tin giờ chót vào phút cuối cùng, nên bán rất chạy.
Có tư tưởng tiến bộ nên bác sĩ Nguyễn Văn Luyện hết sức ủng hộ cách mạng và Chính phủ mới trong những ngày đầu thành lập còn non trẻ. Với tài năng và nhiệt huyết cách mạng của một trí thức yêu nước có trái tim nhân hậu, luôn hướng tới lợi ích dân tộc, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin cậy mời tham gia công cuộc kiến thiết đất nước mới giành được độc lập sau hơn tám mươi năm trường nô lệ. Phiên họp Hội đồng Chính phủ ngày 14/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị cử một Ban cố vấn gồm 10 người tài đức giúp Chủ tịch Chính phủ. Ban đầu, Người mới nhắm được 6 vị đệ trình với Hội đồng Chính phủ là: cụ Bùi Bằng Đoàn, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện, giáo sĩ Lê Hữu Từ, cụ Ngô Tử Hạ, cụ Bùi Kỷ và cụ Lê Tại…
Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946, tại Thủ đô Hà Nội có 74 ứng cử viên ra tranh cử để chọn ra 6 đại biểu. Ngày 10/12/1945, danh sách ứng cử viên khu vực Hà Nội được niêm yết rộng rãi. Mặc dù tất cả các ứng cử viên đã được đăng tiểu sử kèm theo ảnh trên báo, nhưng cử tri còn muốn được trực tiếp nghe các ứng cử viên nói rõ chương trình hành động của mình.
Chiều 5/1/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến Việt
Ngày hội bầu cử tại Thủ đô Hà Nội, 172.765 cử tri trong tổng số 187.000 cử tri toàn thành phố đã chọn mặt gửi vàng vào 6 đại biểu: Chủ tịch Hồ Chí Minh, bác sĩ Trần Duy Hưng, luật sư Vũ Đình Hoè, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện, kĩ sư Hoàng Văn Đức và giáo sư Nguyễn Thị Thục Viên.
 |
| Hồ Chủ tịch và các đại biểu Quốc hội khóa I ra mắt cử tri Hà Nội (Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện đứng thứ tư từ trái qua). Ảnh: Nguyễn Bá Khoản. |
Kì họp Quốc hội đầu tiên (2/3/1946), bác sĩ Nguyễn Văn Luyện được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Thường trực Quốc hội (đến tháng 10/1946 là ủy viên chính thức). Sau đó, ông được tín nhiệm cử làm thành viên phái đoàn tham gia Hội nghị trù bị Đà Lạt (từ ngày 12/4/1946 đến 12/5/1946; Cố vấn của phái đoàn Chính phủ do đồng chí Phạm Văn Đồng làm Trưởng đoàn đi đàm phán tại Hội nghị Fontainebleau (từ ngày 6/7 đến 10/9/1946).
Trong thời gian họp ở Hội nghị
3. Những ngày cuối năm 1946, tình hình ở Hà Nội căng thẳng với những hành động gây hấn liên tục của thực dân Pháp. Trong bối cảnh nguy cấp đó nhiều người đã khuyên bác sĩ nên đi sơ tán, nhưng chỉ có vợ ông là bà Phùng Thị Thược cùng 3 cô con gái đi tản cư. Còn bác sĩ Nguyễn Văn Luyện cùng em vợ là ông Phùng Văn Chương và hai con trai đã quyết định ở lại chiến đấu bảo vệ Thủ đô…
Cụ Vũ Đình Hòe, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc gia giáo dục đầu tiên, đại biểu Quốc hội đầu tiên tại Thủ đô Hà Nội cùng bác sĩ Nguyễn Văn Luyện kể lại: Trong cuộc họp Hội đồng Chính phủ, đêm 30 Tết chuyển từ năm Bính Tuất (1946) sang năm Tân Hợi (1947), Hồ Chủ tịch đã hỏi thăm về gia đình bác sĩ Nguyễn Văn Luyện.
"Anh Luyện đã chiến đấu hi sinh ngay đêm đầu tiên kháng chiến tại Thủ đô. Hồi đó, sau Cách mạng Tháng Tám thành công, lợi dụng cơ hội Đồng Minh thắng trận và quân đội Nhật còn đóng ở sân bay Gia Lâm, thực dân Pháp cho phái viên nhảy dù xuống sân bay, chắc mẩm sẽ liên hệ được với những cơ sở xã hội của chúng ở Hà Nội. Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện, chủ báo Tin Mới, mau lẹ viết và cho in một cuốn sách nhỏ, lên án chính sách thuộc địa mới của Chính phủ De Gaulle và phanh phui thủ đoạn phỉnh phờ lôi kéo giới trí thức Việt Nam.
Biết chắc chúng sẽ trả thù, bác sĩ Luyện phòng thủ nhà riêng (tại trước mặt Tòa án, bây giờ là Sứ quán
Tháng 12/1953, kì họp thứ ba Quốc hội khóa I họp tại chiến khu Việt Bắc. Tổng số đại biểu về dự kì họp này là 166 người, trong đó Bắc Bộ có 94 đại biểu, Trung Bộ có 62 đại biểu, Nam Bộ 10 đại biểu. Các đại biểu đã dành thời gian để tưởng niệm các đại biểu Quốc hội đã vì nước hi sinh đó là: Lý Chính Thắng (Sài Gòn - Chợ Lớn), luật sư Thái Văn Lung (Gia Định), bác sĩ Nguyễn Văn Luyện (Hà Nội), Lê Thế Hiếu (Quảng Trị), Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố (Nam Định), Trần Kim Xuyến (Bắc Giang)...
Cũng trong năm 1953, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện cùng hai con trai đã được Nhà nước công nhận là liệt sĩ. Ba người con gái của bác sĩ Nguyễn Văn Luyện là Nguyễn Thị Mai, Nguyễn Thị Liên và Nguyễn Thị Hồng sau đó cũng được Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tạo điều kiện để được học hành đến nơi đến chốn. Tiếc rằng toàn bộ tài liệu, tư liệu liên quan đến cuộc đời hoạt động của bác sĩ Nguyễn Văn Luyện đã bị thất lạc qua hai cuộc kháng chiến, chỉ còn mỗi tấm bằng "Tổ quốc ghi công" trên bàn thờ ông
