Ai biết về những ngôi mộ liệt sĩ vô danh ở khu An dưỡng đường 2?

Trong một chuyến công tác về xã Mỹ Yên, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên cách đây vài năm, chúng tôi biết tin nhân dân địa phương vừa mới phát hiện nhiều ngôi mộ liệt sĩ vô danh nằm sâu trong rừng Tam Đảo.

Biết chắc chắn rằng đây là những ngôi mộ của bộ đội ta hy sinh thời chống Pháp, vì thời đó, Mỹ Yên là một địa bàn đứng chân của nhiều cơ quan TW suốt 9 năm kháng chiến, đồng thời, cũng là đại bản doanh của khu An dưỡng đường 2 - một trong 2 An dưỡng đường của quân đội ta thời kỳ ấy, chúng tôi đã làm một cuộc hành trình vào chân Tam Đảo.

Vượt qua những con đường mòn đầy gai góc, dốc đá lởm chởm, có chỗ chỉ đặt vừa bàn chân, chúng tôi đến thăm các anh hùng liệt sĩ vô danh.

Trên một ngọn đồi, 9 ngôi mộ nằm thành 2 hàng thẳng tắp một cách quy củ, nhưng đã bị thời gian và mưa gió bào mòn, chỉ còn thấp lúp xúp. Hoa cỏ và muôn loài cây chen nhau mọc trên từng nấm mộ cô đơn. Chúng tôi lặng đi trong niềm xót thương vô hạn.

Các cán bộ  lãnh đạo địa phương cùng đi cho chúng tôi biết, nơi các liệt sĩ nằm xưa kia vốn là nghĩa trang của Quân y xá Trần Quốc Toản (tiền thân của Bệnh viện 354 bây giờ), đóng tại xóm Cao, xã Mỹ Trạng (tên của xã Mỹ Yên thời ấy) vào cuối những năm 1940 và đầu những năm 1950.

Cũng chính tại nghĩa trang này từng có ngôi mộ của nữ liệt sĩ Hoàng Ngân - Chủ tịch Hội Phụ nữ Cứu quốc, nhưng đã được chuyển đi.

Vào thời điểm chúng tôi đến, các ngôi mộ cũng đã nằm đây 5 thập kỷ. Ở một ngọn đồi khác, nhân dân cũng mới tìm thấy 2 ngôi mộ liệt sĩ, song cũng chỉ có tên là liệt sĩ Bộ và liệt sĩ Hoàng Tinh, ngoài ra không có thêm một thông tin nào về nhân thân hay quê quán các liệt sĩ.

Sau chuyến viếng thăm này ít lâu, chính quyền và nhân dân xã Mỹ Yên đã tổ chức đưa di hài của 9 ngôi mộ này về nghĩa trang liệt sĩ của xã. Cho đến nay, ở nghĩa trang liệt sĩ của xã Mỹ Yên, đã có hơn 80 ngôi mộ liệt sĩ đã được quy tập nằm thẳng hàng, được xây cất chu đáo, đều là các chiến sĩ của Bệnh viện 5, Quân y xá Trần Quốc Toản và An dưỡng đường 2 khi xưa hy sinh.

Nhưng trong số hơn 80 ngôi mộ, có tới 47 tấm bia ghi "liệt sĩ không rõ họ tên", số còn lại chỉ có tên mà thôi: "liệt sĩ Hàm", "liệt sĩ Khuê", "liệt sĩ Hiền" … Những tấm bia không định nổi danh tính của các liệt sĩ cứ làm thổn thức những người đến viếng nghĩa trang trong chiều nắng nhạt.

Một đời hy sinh cho nước, cho dân, nhưng những gì các anh để lại cho riêng mình thật giản dị. Chỉ là một cái tên bình thường không ghi họ, thậm chí, chẳng cả họ tên, quê quán!

Trong nỗi buồn se sắt, chúng tôi đã hỏi anh Nguyễn Văn Quang - Bí thư Đảng ủy xã về một giải pháp khả thi cho việc tìm ra tên tuổi các liệt sĩ ở nghĩa trang này, nhưng anh cho biết: Địa phương không thể làm gì hơn khi trong tay không có một hồ sơ liệt sĩ nào.

Hơn nữa, cũng không ai biết Bệnh viện Quân y 5  - đơn vị đã từng đóng quân tại xã từ năm 1950 đến 1954 với nhiệm vụ chăm sóc và nuôi dưỡng thương bệnh binh, giờ ở đâu. Nếu biết được, có thể còn có khả năng gỡ rối ít nhiều bằng việc tìm lại hồ sơ nghĩa trang liệt sĩ này hoặc qua trí nhớ của các cán bộ, chiến sĩ đã công tác tại bệnh viện, có thể có được những thông tin cần thiết.

Với những khó khăn như thế, sau nhiều thập kỷ, mới chỉ có 2 ngôi mộ trong số gần 50 ngôi mộ liệt sĩ vô danh nằm đây được thân nhân xác định. Đó là liệt sĩ Bá ở phường Ngọc Trạo, Thanh Hóa và liệt sĩ Mộc ở Hà Tây.

Bao năm qua, ký ức về những người liệt sĩ vô danh yên nghỉ ở một vùng đất cách mạng vẫn in dấu trong tâm trí chúng tôi. Mới đây, trong chuyến trở lại Đại Từ, chúng tôi được biết, vẫn chưa có thêm ngôi mộ nào trong nghĩa trang được xác định, một phần do thời gian đã quá lâu, những người biết đến nghĩa trang này đều đã tứ tán khắp nơi sau cuộc kháng chiến chống Pháp, phần nữa bởi điều kiện địa phương không cho phép khi Mỹ Yên là một xã nghèo, nằm sâu dưới chân núi Tam Đảo, xa trung tâm huyện, giao thông lại khó khăn nên việc đưa các thông tin về các liệt sĩ vô danh chưa bao giờ được tiến hành.

Vì thế, người viết bài này xin được kể về những ngôi mộ liệt sĩ vô danh hoặc chỉ có tên mà không có họ và quê quán, đang nằm ở Mỹ Yên với hy vọng: Qua bài báo này, có thể tìm lại những đồng đội của các liệt sĩ ở Bệnh viện Quân y 5 ngày xưa hoặc có ai đó biết gì về khu nghĩa trang cũ ở Mỹ Yên.

Chỉ còn ít ngày nữa là kỷ kiệm 60 năm Ngày Thương binh mà Đại Từ chính là nơi đã diễn ra sự kiện trọng đại này vào ngày 27/7/1947, việc các đồng đội xưa từng biết đến An dưỡng đường 2, Bệnh viện Quân y 5 cùng nhau tìm lại danh tính các liệt sĩ đã hy sinh vì nền độc lập của dân tộc còn phải nằm lại nơi đây suốt gần 60 năm qua là những nghĩa cử thiết thực, là sự tri ân với những người đã "quyết liều chết chống địch để cho Tổ quốc và đồng bào sống.

Ngày nay, bố mẹ họ mất đi một người con yêu quý. Vợ trẻ trở nên bà góa. Con dại trở nên mồ côi. Trên bàn thờ gia đình thêm một lệnh bài liệt sĩ" (lời Hồ Chủ tịch).

Ai biết hiện giờ Bệnh viện Quân y 5 ở đâu hay đã đổi tên là gì, hoặc đồng đội nào biết về hồ sơ nghĩa trang liệt sĩ của bệnh viện, hay về nhân thân những liệt sĩ đã hy sinh tại đây, để có thể giúp tìm lại hồ sơ, xác định tên tuổi các liệt sĩ, giúp các gia đình liệt sĩ tìm lại được di cốt người thân, xin hãy liên hệ về Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Đại Từ hoặc UBND xã Mỹ Yên