2 cái phích, 22 năm “án treo” và 600 triệu đồng bồi thường

Ngày 5/6/2006, tại xã Cao Xá, Tòa án nhân dân (TAND) huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ đã tổ chức xin lỗi công khai trước chính quyền địa phương và nhân dân về vụ án oan sai đối với 4 cựu chiến binh (CCB) là Phạm Thanh Xuân, Cao Quang Chung, Tạ Gia Tĩnh, Hoàng Mạnh Tấn (người Cao Xá, huyện Phong Châu cũ nay là Lâm Thao) xảy ra cách đây 22 năm.

Cùng với việc cải chính, xin lỗi, TAND huyện Lâm Thao cũng đã chấp nhận thỏa thuận mức bồi thường cho các công dân với tổng số tiền gần 600 triệu đồng. Để có được kết quả đó, là hành trình đi tìm "công lý" của 4 CCB, đặc biệt là ông Phạm Thanh Xuân - một nạn nhân và thay mặt cho 4 người - trong suốt 22 năm qua.

Vụ án 2 chiếc phích nước

Trước khi về Phú Thọ, tôi đã phải xin số điện thoại để hẹn ông Phạm Thanh Xuân.  Mặc dù đã điện thoại trước, nhưng đến khi gặp ông ở ga Việt Trì, tôi vẫn không khỏi bất ngờ trước dáng vẻ khắc khổ, gầy gò chẳng khác gì một ông lão của người CCB mới ngoài 40 tuổi này.

Tại nơi ông sinh sống, khu tập thể Đồi Xuôi, thành phố Việt Trì, câu chuyện của chúng tôi quay trở lại cái ngày đầy oan nghiệt cách đây 22 năm của ông và 3 người bạn đồng ngũ tại Cao Xá, huyện Phong Châu. Đó là đêm 4/7/1984 khi gia đình ông Nguyễn Văn Tuần là người cùng thôn bị mất trộm một số tiền, chiếc riđô và 2 cái phích nước. Ngày ấy, để mua được một chiếc phích là rất khó khăn. Đối với nhiều gia đình, đó là một vật dụng có giá trị. Chính vì thế, việc mất trộm 2 cái phích đã trở thành một vụ án lớn ở xã Cao Xá. Ngay khi xảy ra vụ việc, Công an (CA) huyện Phong Châu đã nhanh chóng cử cán bộ về điều tra vụ án, truy bắt thủ phạm.

Người bị tình nghi trong vụ án là Cao Quang Chung, một thanh niên mới xuất ngũ trở về địa phương. Ông Chung ở trong diện bị nghi là thủ phạm của vụ trộm vì trước đây đã có lần từng ăn trộm cá của Hợp tác xã. Chính vì thế, khi bị bắt để giảm nhẹ bớt tội cũ, ông Chung đã khai bừa thêm ra 3 người bạn đồng ngũ của mình là Phạm Thanh Xuân,  Hoàng Mạnh Tấn và Tạ Gia Tĩnh là thủ phạm cùng tham gia vụ trộm (mặc dù ông Chung không phải thủ phạm trộm phích nước).

Không hiểu sao, tại Cơ quan CA, cả 4 người đều nhận tội lấy trộm phích nước.  Nhưng đến khi ra tòa, họ lại một mực kêu oan. Mặc dù vậy, phiên tòa sơ thẩm huyện Phong Châu ngày 16/11/1984 vẫn tuyên phạt 4 ông Xuân, Chung, Tấn, Tĩnh phạm tội, tổng cộng hình phạt là 57 tháng tù giam.

Trong thời gian bị giam, 4 ông Xuân, Chung, Tấn, Tĩnh đã có đơn kháng cáo lên TAND tỉnh Vĩnh Phú. Trong thời gian tiếp tục chờ xét xử phúc thẩm, CA huyện Phong Châu đã điều tra một vụ trộm khác, thủ phạm là Nguyễn Văn Tiến ở xã Sơn Vi. Tại Cơ quan điều tra, tên này đã khai nhận chính hắn đã ăn trộm 2 chiếc phích nước của một gia đình ở xã Cao Xá.

Để kiểm chứng, CA huyện Phong Châu đã dẫn giải Tiến về ngôi nhà mà hắn đã lấy trộm 2 chiếc phích nước thì đó chính là nhà của ông Tuần. Sau đó Nguyễn Văn Tiến đã bị tuyên phạt 24 tháng tù giam và được hưởng án treo. Vụ trộm nhà ông Tuần được sáng tỏ. 4 ông Chung, Xuân, Tấn, Tĩnh đã nhận được lệnh tạm tha.

Vì có đơn kháng cáo nên vụ án của 4 ông Chung, Xuân, Tấn, Tĩnh đã được TAND tỉnh Vĩnh Phú xử phúc thẩm ngày 16/11/1985. Kết thúc vụ án, Tòa án cũng chẳng tuyên các ông có tội hay không, mà chỉ có quyết định: “Chưa đủ căn cứ để kết tội các bị cáo Chung, Xuân, Tấn, Tĩnh như bản án sơ thẩm số 04 ngày 16/11/1984 đã quy kết. Hủy toàn bộ bản án hình sự sơ thẩm, giao cho TAND huyện Phong Châu xét xử  lại theo trình tự tố tụng sơ thẩm về hình sự từ giai đoạn điều tra với thành phần của Hội đồng xét xử mới”.

4 số phận bị treo oan và hành trình đi đòi công lý

Tuy nhiên, lúc đó đã không có một phiên tòa nào được TAND huyện Phong Châu mở ra xét xử các bị cáo Chung, Xuân, Tấn, Tĩnh, để trả lại sự công bằng cho họ. Từ đó đến nay, mặc dù các bị cáo đã có hàng trăm lá đơn, và gần 22 năm đã trôi qua, nhưng TAND huyện Phong Châu, TAND tỉnh Vĩnh Phú đã không hề có một phiên tòa để sửa sai vụ án của 4 CCB này. Vì vậy, bốn ông vẫn phải cầm lệnh tạm tha, về quê để chờ ngày Tòa án gọi ra xét xử lại. Và từ đó đến nay, họ cũng chưa hề nhận được  một tờ giấy gọi nào của Tòa án.

Ngày đó, do nhận thức pháp luật còn hạn chế, một mặt do cuộc sống còn nhiều khó khăn nên khi được thả về, cả 4 CCB này chỉ biết rằng mình đã thoát khỏi vòng lao lý. Mang lệnh tạm tha, họ chờ ngày được minh oan, khỏi mang tiếng tù tội với gia đình, hàng xóm. Mặc dù họ đã gửi đến rất nhiều các cơ quan chức năng của tỉnh Vĩnh Phú cũ, và huyện Phù Ninh nhưng cũng đều không được giải quyết.

Theo thời gian, vụ việc như rơi vào im lặng. 4 CCB, trong đó có 2 người là ông Hoàng Mạnh Tấn, Tạ Gia Tĩnh đã được cơ quan cũ nhận đi làm lại. Còn ông Xuân và ông Chung đành trở về quê, họ phải sống trong sự xa lánh của xóm làng. Năm tháng cứ qua đi, có lẽ nỗi oan khuất sẽ vẫn cứ đeo bám lấy họ nếu như Nhà nước không có Nghị quyết 388 về vấn đề bồi thường thiệt hại cho những người bị oan sai.

Bắt đầu từ năm 2003, ông Xuân đã làm đơn lên nhiều cơ quan chức năng của tỉnh Phú Thọ kêu về nội tình vụ án. Không những không trả lời cụ thể vụ việc của ông, TAND tỉnh Phú Thọ lại nói rằng: “Những người xét xử vụ án ngày ấy bây giờ đã nghỉ hưu hoặc đã chết”. Đáng buồn hơn, người ta cho biết là hồ sơ vụ việc của các ông đã thất lạc do bị cháy trong lần hỏa hoạn ở Phòng lưu trữ của Tòa từ cuối năm 2001. Và sự thật là hồ sơ của vụ án đã được chuyển từ huyện Phong Châu cũ về tỉnh Phú Thọ hay chưa thì đến nay cũng không ai biết?!--PageBreak--

Như vậy là hồ sơ của vụ án trộm cắp 2 cái phích ở xã Cao Xá ngày ấy đã không thể tìm lại!?. Để làm sáng tỏ vụ việc, 4 ông Xuân, Chung, Tấn, Tĩnh tiếp tục làm đơn gửi các cơ quan chức năng của tỉnh và Trung ương để được giải quyết. Nhưng đáp lại tiếng kêu của họ chỉ là sự im lặng. Do ông Xuân nhà ở thành phố Việt Trì, vì thế 3 ông Chung, Tấn, Tĩnh đã viết giấy ủy quyền cho ông Xuân đại diện cả 4 người tham gia đi kiện vì ông thạo luật hơn.

Ông Xuân đã tiếp tục có đơn gửi TAND tỉnh Phú Thọ. Ngày 22/4/2005, ông Tạ Gia Lương - Chánh Tòa hình sự TAND tỉnh Phú Thọ đã đồng ý tiếp ông Xuân. Sau đó, ông Lương giới thiệu ông Xuân đến các cơ quan chức năng đề nghị xét xử lại vụ án.

Với danh nghĩa là một CCB đã từng tham gia quân đội từ năm 1978, ông Phạm Thanh Xuân đã làm đơn gửi Hội CCB phường Nông Trang, nơi ông cư trú đề nghị giúp đỡ xem xét lại vụ việc. Hội CCB phường Nông Trang đã có đề nghị gửi lên Ban chấp hành Hội CCB tỉnh Phú Thọ, đề nghị Ban chấp hành kiến nghị các cơ quan chức năng của tỉnh xem xét giải quyết.

Tháng 8/2005, Ban chấp hành Hội CCB tỉnh Phú Thọ đã có kiến nghị gửi TAND tỉnh Phú Thọ đề nghị xem xét lại toàn bộ vụ án. Ngày 28/10/2005, Trung ương Hội CCB Việt Nam cũng đã có văn bản kiến nghị số 474/ KN-CCB gửi ông Chánh án TAND Tối cao, trong đó có đoạn chỉ rõ: “Đây là vụ án trộm cắp đơn giản, hậu quả không đáng kể chỉ là 2 cái phích nhưng cơ quan Tư pháp cấp huyện đã điều tra, truy tố và xét xử khi chưa đủ căn cứ kết luận tội phạm đối với các bị cáo, và Tòa án tỉnh xét xử phúc thẩm đã phải hủy bản án giao hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm xét xử theo trình tự tố tụng sơ thẩm hình sự từ giai đoạn điều tra, nhưng vụ án đã qua 20 năm vẫn chưa được TAND huyện xét xử lại. Như vậy, TAND huyện Phong Châu đã vi phạm điều 224 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 1988 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2000...”.

Cùng với kiến nghị của Trung ương Hội CCB Việt Nam, ngày 21/11/2005, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ là bà Nguyễn Thị Hải cũng đã có Công văn số 81 kiến nghị đến Viện trưởng VKSNDTC và Chánh án TANDTC đề nghị xem xét vụ việc của ông Phạm Thanh Xuân. Ngày 12/12/2005, Viện KSNDTC đã có công văn trả lời và yêu cầu các cơ quan pháp luật tỉnh Phú Thọ giải quyết vụ việc của ông Xuân. Sau công văn chỉ đạo của Viện KSNDTC, ngày 10/2/2006, Hội nghị liên ngành gồm các cơ quan pháp luật tỉnh Phú Thọ và các cơ quan của huyện Lâm Thao đã thống nhất giao cho CA huyện Lâm Thao ra quyết định đình chỉ vụ án.

Ngày 10/4/2006, CA huyện Lâm Thao đã có quyết định đình chỉ đối với 4 bị can là các ông Xuân, Chung, Tấn, Tĩnh và giao cho TAND huyện Lâm Thao xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại cho 4 CCB này theo Nghị quyết 388. Ngày 25/5/2006, TAND huyện Lâm Thao đã có buổi làm việc với ông Phạm Thanh Xuân để cùng thương lượng bồi thường thiệt hại theo quyết định đình chỉ điều tra bị can với tổng số tiền hai bên thương lượng là gần 600 triệu đồng. Ngày 5/6/2006, tại xã Cao Xá, TAND huyện Lâm Thao đã tổ chức cải chính, xin lỗi công khai việc bắt, xét xử oan sai đối với 4 “bị cáo” Xuân, Chung, Tấn, Tĩnh.

Cần có chính sách đền bù thỏa đáng

Lại nói về cuộc sống của 4 CCB này sau khi ra tù. Hai anh Tấn, Tĩnh may mắn được cơ quan nhận lại làm việc. Vốn là quân nhân mới rời quân ngũ, hồi ấy anh Xuân cũng muốn nộp đơn vào làm công nhân ở một nhà máy nào đó để cuộc sống đỡ vất vả. Nhưng án trộm 2 cái phích nước đã làm cho anh không thể thực hiện ước muốn. Hết thời gian giam giữ, anh Xuân chẳng thể ở lại được cùng xóm làng mà lang thang xuống Việt Trì làm thuê.

Người yêu anh lúc bấy giờ là cô thợ dệt - vợ anh sau này - cũng đã cố gắng chờ đợi. Họ cưới nhau và đã có hai đứa con. Không nghề nghiệp, anh Xuân phải làm đủ thứ việc từ phụ hồ, mót mùn cưa đốt bếp đến làm thuê. Anh sống nhưng không có chứng minh thư, không hộ khẩu, lay lắt ở khu tập thể này. Còn anh Chung vẫn ở lại quê lấy vợ và sinh sống trên mấy sào ruộng. Nhưng bao năm qua, vợ và con anh không thể thoát khỏi mặc cảm.

Có lẽ cuộc sống của vợ chồng người CCB Phạm Thanh Xuân là khốn khó hơn cả. 22 năm qua, ông Xuân đã phải sống nhờ vào vợ. Căn nhà tập thể vợ chồng ông ở nhờ Nhà máy Dệt chẳng có gì đáng giá ngoài chiếc tivi mà ông bảo là của em vợ cho. Còn cuộc sống hàng ngày của 4 con người chỉ trông vào 800 ngàn tiền lương hưu của vợ ông, cộng thêm 400 ngàn tiền trông trẻ của bà.

Để có tiền đi gửi đơn, chờ sự giải quyết của các cơ quan chức năng, ông Xuân đã phải bán đi mảnh đất hương hỏa mà mẹ ông cho để làm tiền lộ phí. Kể với tôi, ông Xuân bảo:  “Khi đơn của tôi gửi đến các cơ quan của tỉnh và Trung ương (trong đó có cả Viện KSNDTC), tất cả đều chuyển về các cấp tỉnh Phú Thọ để giải quyết. Cứ như vậy, tôi đã phải gõ cửa hỏi khắp nơi. Có lúc đã tuyệt vọng. Đó là lúc TAND tỉnh Phú Thọ trả lời vụ việc của tôi không còn thời hạn giải quyết".

Nhờ có Nghị quyết 388, sau gần 22 năm đi đòi công lý cho mình và đồng đội, cuối cùng ông Xuân và các CCB Chung, Tấn, Tĩnh đã được minh oan. Tuy nhiên, những mất mát, thiệt thòi của các ông là quá lớn. PV ANTG đã có một cuộc làm việc với TAND huyện Lâm Thao.

Tại cuộc làm việc này, ông Phùng Văn Quang - Chánh án Tòa án, ông  Nguyễn Đình Tước - Thẩm phán đã cho biết: Sau buổi xin lỗi công khai tại xã Cao Xá, hiện nay TAND huyện đang tiếp tục làm hồ sơ gửi lên TANDTC đề nghị mức bồi thường cho 4 CCB này theo biên bản đã thỏa thuận