Vị tiến sĩ danh tiếng với ngụ ngôn "kiến và ve"

Ấy là bởi, cách đây hơn hai năm, Tiến sĩ Alan Phan mượn chuyện "ve sầu và con kiến" trong ngụ ngôn La Fontaine để nói về kiểu làm ăn của một số nhà đầu tư bất động sản với người lao động. Ông cho rằng, trong xã hội ngày nay đã hình thành một tầng lớp ve giàu có và tham lam trong việc rút tỉa mòn cạn các của cải tài nguyên đã do sức lao động của đàn kiến nghèo, thua kém tạo nên. Kinh tế gia Martin Wolf cũng nhắc lại câu chuyện ve kiến này để lái đến chủ đề về các nền kinh tế toàn cầu giữa các quốc gia.

Theo ông, "kinh tế con kiến" được thể hiện bởi sự chăm chỉ sản xuất và biết tiết kiệm, trong khi "kinh tế con ve" tượng trưng cho sự tiêu thụ, nợ nần và hoang phí. Còn Alan Phan cho rằng, liên quan giữa kiến và ve có một hệ số mới của thời hiện đại, đó là để tiếp tục tăng trưởng và tạo công ăn việc làm cho đàn kiến, các kinh tế "kiến" đã phải cho "ve" vay nợ rất nhiều để ve tiếp tục tiêu thụ hàng hóa của kiến.

Đến lúc này, ve không còn nhiều khả năng trả nợ và đàn kiến lại gặp rắc rối ở chỗ, tiếp tục cho vay thì tờ giấy nợ sau này sẽ bị mất giá trầm trọng. Nhưng nếu không cho vay, bản thân "kiến" cũng bị suy sụp vì không xuất khẩu được. "Dĩ nhiên đây là nguyên tắc mà các doanh nhân đều biết rõ: nếu bạn nợ ngân hàng vài trăm triệu đồng thì đây là vấn nạn của bạn; nhưng nếu bạn nợ ngân hàng vài ngàn tỉ đồng, thì đây là vấn nạn của ngân hàng" - chuyên gia Alan Phan nói.

Rõ ràng, phân tích dưới góc nhìn của Alan Phan thì "ve sầu và con kiến" không còn thuần túy là việc ve ca hát mùa hè, mùa đông đến gõ cửa tổ kiến xin ăn. Sự vay nợ của "ve" - đối tượng chỉ hưởng thụ lợi nhuận không phải bằng sức lao động, sản xuất, không làm ra của cải vật chất mà chỉ bằng ăn bám và vay nợ, khi số nợ càng khủng càng đẩy mối quan hệ kiến - ve thêm căng thẳng bởi mất khả năng thanh toán nguồn lực do chính kiến lao động mà ra.

"Du đấu" với hàng ngàn ông chủ

Thực sự, cái tên Alan Phan đã xuất hiện trên diễn đàn từ nhiều năm nay khi ông là tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy tại nhiều quốc gia và thường có các bài phân tích kinh tế sâu sắc. Ông là doanh nhân với 43 năm kinh nghiệm tại thị trường Mỹ và Trung Quốc, là Việt kiều đầu tiên đưa công ty tư nhân của mình lên niêm yết sàn chứng khoán Mỹ (1987) - Công ty Hartcourt đạt thị giá 670 triệu đôla vào năm 1999. Vị Tiến sĩ này cũng là doanh nhân đầu tiên đưa giao dịch chứng khoán và giáo dục từ xa qua mạng Internet tại Trung Quốc (1997).

Bởi danh tiếng ấy nên từ lâu, những bài viết hay buổi nói chuyện của ông tất thu hút đông đảo người xem, người đọc. Nhưng thực sự với dư luận xứ ta, mọi sự chính thức bùng nổ kể từ khi vị tiến sĩ 43 năm từng trải mọi châu lục này công bố bài viết "nên để thị trường bất động sản rơi tự do". Cũng phải nói rằng, mệnh đề này cũng đã được nhiều chuyên gia nói đến nhưng tất cả vẫn tĩnh lặng cho tới khi chuyên gia Alan Phan tuyên bố. Một "cuộc chiến" tranh luận hiếm thấy về bất động sản và tới thời điểm này, nó chưa hề có dấu hiệu suy giảm, thậm chí đâu đó đang khởi động cho một chiến dịch "phản pháo" vị tiến sĩ Việt kiều.

Trong cuộc tranh luận nóng bỏng này, có vẻ ban đầu Alan Phan hơi bị "thân cô, thế cô". Ấy là trên đồng loạt diễn đàn, dường như chỉ có Alan Phan đứng mũi bảo vệ lập trường để bất động sản rơi tự do, không cần cứu. Phía còn lại, hàng loạt "khẩu pháo" mà hầu hết là các nhà đầu tư bất động sản, những người có nguồn tiền đang lay lắt với các dự án đầu tư, những người mà lợi ích đang bị chôn chặt hàng trăm, hàng nghìn tỉ ở nhà đất ứ đọng. Xem thế để thấy cái lợi ích ấy buộc họ phải nói gì. Tuyên bố của Alan Phan động trực tiếp đến lợi ích của các nhà đầu tư, các ông chủ lỡ thời, đủ hiểu vì sao lại có cuộc tranh luận gay gắt đến thế.

Và bốn cảm nhận

Mỗi người có sự nhìn nhận khác nhau, người khen, kẻ chê, nhưng tôi cảm nhận ở vị tiến sĩ danh tiếng này ở mấy điểm:

Một là, quan điểm rõ ràng, sòng phẳng. Khác với các nhà đầu tư đang có hàng loạt dự án bị "đóng băng" ở trong nước, ông Alan Phan nói không hề có dự án nào ở Việt Nam nên việc phát biểu vì thế hết sức khách quan, không chịu bất kỳ sự chi phối nào. Ông cũng chia sẻ: "Tôi cũng đã từng làm một nhà đầu tư dự án bất động sản real estate developer ở tận xứ Mỹ xa xôi vào cuối thập niên 1970. Sau 7 năm huy hoàng với lợi nhuận, tôi và các đối tác đã trắng tay trả lại mọi vốn và lời trong dự án lớn ở Arizona vào năm 1982. Do đó, tôi khá đồng cảm với trải nghiệm "của thiên trả địa" hiện tại của quý vị (các nhà đầu tư)".

Thứ hai, bản lĩnh và sự điềm tĩnh. Trước sự "phản pháo" dồn dập của các nhà đầu tư bất động sản (hơn 1.000 nhà đầu tư đòi "chất vấn" ngay sau khi Alan Phan tuyên bố không cần cứu thị trường bất động sản), trong 15 câu hỏi gửi đến, rất nhiều câu hỏi xoáy, không dễ gì trả lời. Nhiều người cảm nhận "cuộc chiến" không cân sức và lo lắng cho Tiến sĩ Alan Phan, tuy nhiên ông vẫn nhận trả lời và cách trả lời đầy trí tuệ, kinh nghiệm.

Tôi rất tâm niệm sự so sánh của ông, khi ông viết: "Chắc quý vị (nhà đầu tư) còn nhớ, có khi giá nhà đất lên cao cả mấy trăm phần trăm mỗi năm vào thập kỷ 1995-2006, không ai kiến nghị chính phủ phải can thiệp để cứu người tiêu dùng bằng cách ngăn chặn mọi sự tăng giá (nhiều khi phi pháp). Các nhà đầu tư bất động sản quên mất "định hướng xã hội" và ủng hộ triệt để nguyên lý thị trường. Bây giờ, vào nửa hiệp sau của trận bóng, các cầu thủ lại yêu cầu trọng tài áp dụng một luật chơi mới? Tính bất nhất này làm mọi biện luận của quý vị trở nên ngây ngô".

Đây là sự viện dẫn rất chính xác, đúng thực tế và đầy trí tuệ. Sau khi tuyên bố tạm dừng đối thoại, hàng loạt nhà đầu tư được thể chỉ trích thì vị tiến sĩ này dũng cảm tuyên bố sẽ quay lại "tái đấu" vào cuối tháng tư với quan điểm rõ ràng: vì lẽ phải, không vì bất kỳ lợi ích cá nhân nào.

Thứ ba, những suy nghĩ mang tính nhân văn. Khi trả lời, ông chia sẻ với nhà đầu tư vì những mất mát do nhà đất ứ đọng, nhưng ông cho rằng, điều quan trọng khi nói về nhà đất hiện nay, đừng nói về đầu tư lời lãi mà hãy hỏi, làm sao để người nghèo có nhà. "Trong sâu thẳm, tôi vẫn mang nhiều hy vọng. Có thể một lúc nào đó, những tinh hoa của đất Việt (nhà đầu tư - PV) sẽ quên đi quyền lợi cá nhân của mình và gia đình… để san sẻ lại cho các người dân kém may mắn hơn. Không phải để làm từ thiện, mà nhận trách nhiệm rộng lớn hơn với cộng đồng, và với thế đứng của Việt Nam trên thương trường quốc tế" - ông bày tỏ.

Điểm nữa, là chuyên gia kinh tế từng trải, nhưng ông tỏ ra sắc sảo với lối so sánh dí dỏm, sâu xa. Ngoài chuyện ve và kiến như kể trên, có thể thấy rất nhiều sự viện dẫn thú vị. Trong cuộc hội thảo bàn về "cơ hội trong thời kinh tế suy thoái" tại Học viện Doanh nhân diễn ra mới đây, ông Alan Phan từng chia sẻ: "Nếu ví những khó khăn trong một ngày của bạn là một con cóc, thì ngay buổi sáng hãy nuốt nó đi, rồi làm việc khác, thay vì cứ ngồi nhìn nó và để phí hoài thời gian. Bởi dù có nhìn mãi thì con cóc cũng không đẹp đẽ hơn, không ngon lành hơn được".

Đối thoại với một người như thế, hẳn sâu sắc, đáng ngẫm lắm ru!

Có "đàn cá mập"? Phải chăng phía đằng sau những lời phát biểu đó là những "tổ chức cá mập" đang rình rập các doanh nghiệp non trẻ của Việt Nam? Khi họ đợi cho các doanh nghiệp Việt Nam gục ngã không gượng được nữa để mua lại…". (Chủ tịch CLB Bất động sản Hà Nội Nguyễn Hữu Cường) Chẳng có "đàn cá mập" nào cả! "Chẳng có "đàn cá mập" nào cả vì hiện tại tôi không còn quản lý các quỹ và trong tương lai tôi sẽ đầu tư vào giáo dục. Tôi rất tự tin vì nghĩ mình chẳng làm gì phạm luật và tự thấy mình trong sáng. Năm nay đã 67 tuổi, hơn 40 năm tham gia thị trường, cũng nếm đủ các ngón đòn của các đối thủ…". (Tiến sĩ Alan Phan)