Ném đá online tội ác giấu mặt!

Nhiếp ảnh gia Na Sơn

Tôi nghĩ có thể đó cũng là chủ trương của những tờ báo mạng lá cải này- tôi xin phép được chỉ đích danh là lá cải. Thế nên, người nghệ sĩ phải biết tự bảo vệ mình trước, hãy chọn những tờ báo tử tế để xuất hiện, và hãy nói về chuyên môn thôi. Một nghệ sỹ thực thụ là người có những thành tựu trong nghệ thuật, và điều đó là thứ họ mang đến cho xã hội chứ không phải chuyện đời tư.

Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hòa: Bầy kền kền rình rập kiếm mồi!

- Thưa anh, nhiều sự thật được mạng internet công khai, nhưng cũng có không ít sự thật đã bị bóp méo. Anh nghĩ như thế nào về vấn đề này?

- Ngày nay, cùng với việc cố gắng sử dụng internet để "minh bạch hóa" một số sự kiện xã hội - con người lại đi cùng với sự băng hoại của văn hóa ứng xử. Phải nói thẳng rằng, internet đã tạo ra cơ hội để một số người nhân danh dân chủ phô diễn cái xấu với lời lẽ hung hăng, tùy tiện, bất cần nhân tình... Đọc các thảo luận do một số website, blog tổ chức, không khó để nhận ra sự xuống cấp về văn hóa của nhiều người, và cả thái độ vô trách nhiệm khi người ta dung túng cho các ứng xử thiếu văn hóa. Nhiều sự kiện - vấn đề đã bị bóp méo một cách có chủ ý hoặc suy đoán cảm tính, điều này không chỉ làm nhiễu loạn thông tin, mà còn làm mất phương hướng nếu muốn xem xét sự kiện - vấn đề một cách nghiêm túc. 

- Trường hợp cụ thể nhất là bé Quỳnh Anh của cuộc thi Vietnam's Got Talent đã bị các trang tin trên mạng và rất nhiều người sử dụng Facebook bêu riếu, bị biến thành trò cười, gây tổn thương tâm lý nặng nề. Theo anh, cần có những cảnh báo đạo đức được đưa ra vào lúc này?

- Tôi nghĩ, chuyện của bé Quỳnh Anh chỉ là sự tiếp tục của vô số hiện tượng cùng loại đã hoành hành trên internet trong thời gian qua. Nhằm vào cháu Quỳnh Anh để mắng mỏ, bới móc và xúc phạm, tự thân việc làm đó đã cho thấy sự thiếu văn hóa của người lên tiếng, nếu không nói không đủ tư cách văn hóa.

Trên internet, xu hướng cố làm tổn thương người khác mà không phải chịu trách nhiệm đã trở thành sở thích của nhiều người, họ hành xử mà không tự vấn xem việc làm của mình có tác động tốt hay xấu. Về chuyện của Quỳnh Anh, tiếp xúc với thông tin trên internet, thực - hư thật khó lường, nhất là khi người ta bổ sung "tư liệu mới". Tuy nhiên, nếu người trong cuộc biết điều chỉnh, thì đàn "kền kền" trên internet làm sao kiếm được "mồi". Tôi tiếc vì với sự lên tiếng của gia đình và bản thân Quỳnh Anh, sự việc lại trở nên trầm trọng hơn. Giá họ hiểu trên internet luôn có đàn "kền kền" rình rập kiếm "mồi", có lẽ sự kiện đã không đến mức như vậy.

- Ngoài các trang facebook cá nhân, thì các comment, phản hồi, bình luận dưới mỗi bài viết, cụ thể là trên các trang tin tức nhiều khi là cơn ác mộng đối với những nhân vật được đề cập tới. Vì nó rất chợ búa và xúc phạm danh dự rất nặng nề. Theo anh, trách nhiệm này có phải thuộc về người quản lý và biên tập?

- Đầu năm 2011, cô bé Natasha MacBryde 15 tuổi đã tự tử trên một tuyến đường sắt cách nhà cô 150m ở Bromsgrove, Worcestershire (Anh) sau khi cô nhận được một tin nhắn lăng mạ và đe dọa trên một trang mạng xã hội. Tôi coi đó là ví dụ điển hình để cảnh báo những ai đã và đang sử dụng internet làm "sân chơi" của thói bất lương, vô trách nhiệm, bất chấp các tiêu chí đạo lý, bất chấp hậu quả có thể xảy ra.

Lâu nay nhiều người đã biến cuộc bình luận khách quan, dân chủ thành sàn diễn phô bày cái xấu; qua họ, tôi lại nghĩ con số 34% dân số Việt Nam sử dụng internet chưa hẳn đã là điều đáng để tự hào! Người ta đã "ném đá" với niềm say mê, bằng thứ ngôn từ vô lại, không nghĩ tới việc làm tổn thương người khác! Tất nhiên, trách nhiệm thuộc về người quản lý, biên tập và các chủ nhân của website, blog chứ không thuộc về ai khác. Kẻ sản xuất thuốc độc sẽ không thể phát tán sản phẩm nếu không có sự tiếp tay của người phân phối.       

- Hiện nay, có rất nhiều thông tin không thể xác định là đúng - sai trên mạng, đặc biệt là thông tin về đời tư của người nổi tiếng. Anh có cho rằng, dường như một bộ phận trong giới truyền thông đang hành nghề một cách… không lương thiện?

- Ở đời, càng giật gân thì càng gây tò mò, và người hiếu kỳ thì lúc nào cũng sẵn. Nên sinh ra tình trạng đua nhau, chụp giật thông tin, chưa kể khả năng "bịa ra thông tin". Xét về văn hóa, tôi coi đó là bất lương, vì người ta đầu độc người đọc, reo rắc cái "phản văn hóa" vào đời sống tinh thần của xã hội. Tôi ngờ rằng, với một số người làm truyền thông, lương thiện là một khái niệm xa lạ; đơn giản là, kể cả khi thông tin họ đưa ra đã được xác định không chính xác, thiếu trung thực, họ vẫn không thèm xóa bài vở trên website.

- Nếu có những thông tin sai trái và xúc phạm nhà phê bình Nguyễn Hoà trên mạng, anh sẽ phản ứng như thế nào?

- Cách đây không lâu, trên một số website và blog xuất hiện nick "nhà phê bình Nguyễn Hòa", đưa ra ý kiến đối lập. Dù đã có cảnh báo có thể đó là nick mạo danh, nhưng người ta vẫn xúm vào xỉ vả. Lúc đầu tôi không quan tâm, nhưng sau khi có người liên hệ đến tôi, nên tôi buộc phải đính chính và nói rõ: "Trên diễn đàn này, hình như có một vài người đang thích phô diễn mình có thói quen xấu và hèn hạ". Mấy năm trước, trên một website ở hải ngoại, người ta cũng diễn trò "ném đá" tôi, một số người đã comment phủ nhận sự vu cáo, bảo vệ tôi. Nếu sự việc vượt quá giới hạn, tôi sẵn sàng nhờ đến cơ quan pháp luật. Chí ít cũng là tự bảo vệ mình.

Thực sự đáng sợ. Một số độc giả dễ dàng nhìn sự việc một chiều và áp đặt những ý kiến chủ quan lên nghệ sĩ khi họ chưa thật sự hiểu rõ vấn đề là điều dễ gây tổn thương. Tôi từng bị "ném đá", bị sốc rất nặng, nhưng tôi đã im lặng vì người hiểu mình không nhiều, mình không thể thanh minh cho hàng triệu người trên mạng. Tôi tự an ủi, sự nỗ lực và sống hướng thiện sẽ giúp mình đi qua cú sốc đó.

Mạng đa dạng, nó như một cái chợ đời, có cao cấp thì có hạ cấp, có người lịch sự thì cũng có kẻ vô văn hóa, phải chịu thôi. Chuyện này rất bình thường. Hãy tập thích nghi và quen dần với điều này. Tôi nhận nhiều lời khen cũng như vu khống, nói xấu, hạ nhục trên mạng rồi. Nhưng rồi mọi chuyện cũng sẽ qua thôi!