Hiểm họa "cuộc chiến" ốc bươu vàng

Dường như mọi người vẫn còn mơ hồ về những hệ lụy và tác hại của cơn lốc "ốc bươu vàng" mà nhiều địa phương khác đã từng trải qua.

Nghề hái ra tiền

Nhiều người nói vui, chẳng cần nhìn mà chỉ cần ngửi cũng biết đây là xã Cấn Hữu. Sở dĩ người ta nói vậy là vì khắp đường đê, bãi sông nơi đâu cũng ngổn ngang vỏ ốc bươu vàng bốc mùi hôi thối. Giữa trưa, một chút nắng nhẹ cũng đủ làm cho bãi vỏ ốc án ngữ ngay đầu xã trở nên nồng nặc và khó chịu. Chị Thu - người sống cạnh bãi vỏ ốc khổng lồ chia sẻ: "Những ngày mưa không sao chứ có nắng là mùi bốc lên rất khó chịu. Những người đổ vỏ ra nói rằng, ruột ốc chỉ khoảng 1 tuần là tan hết, lúc đó sẽ hết mùi nhưng ngày nào họ chẳng đổ ra đây, lúc nào chẳng có mùi thối. Có khi gia đình tôi phải chuyển nhà đi chỗ khác vì ô nhiễm".

Theo phản ánh của người dân, bãi vỏ ốc đã xuất hiện khoảng 2 năm trở lại đây. Mặc dù chính quyền địa phương đã có phương án xử lý nhưng vẫn không xuể bởi khối lượng vô cùng lớn hàng ngày người dân đổ ra. Bản thân ông Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Cấn Hữu thừa nhận, có ngày công ty môi trường chở đi khoảng 15 xe tải loại 18 tấn nhưng vẫn không xuể. Ông ước tính cứ 5 tấn ốc tươi mới lấy được 1 tấn ruột (thành phẩm xuất đi). Có ngày ở xã này xuất đi khoảng 2 tấn ốc thành phẩm tức là phải có tới 10 tấn vỏ ốc được đổ ra.

Điều đặc biệt người thu mua chỉ lấy phần miệng ốc còn phần trứng và ruột vẫn nằm nguyên trong vỏ. Tuy vậy những người làm nghề bắt, buôn bán ốc được hỏi thì chẳng mấy ai quan tâm đến chuyện ô nhiễm môi trường. Điều này cũng dễ hiểu bởi ốc đã làm thay đổi cuộc sống, ốc mang lại lợi nhuận khổng lồ cho họ.

Ốc bươu vàng vẫn được coi là kẻ thù của nhà nông nay lại trở thành mặt hàng hái ra tiền cho những con buôn, là nghề thu nhập cao cho những người bắt ốc. Chẳng khó khăn để tìm những điểm thu mua ốc ở xã Cấn Hữu. Chỉ cần đi theo dòng người chở ốc là có thể đến được điểm thu mua. Theo quan sát của phóng viên trên địa bàn có khoảng gần chục điểm thu mua ốc, thời gian thu mua kéo dài từ 14h đến 19h. Ốc tươi thu về sẽ được luộc chín, tách thân ra khỏi vỏ, vứt bỏ ruột, trứng… chỉ lấy phần lưỡi. Phần lưỡi ốc được bảo quản khá kỹ.

Sau khi rửa sạch sẽ được cân và cho vào thùng xốp, ướp muối, đá lạnh và được dán kín để bảo quản. Mỗi thùng xốp đựng được khoảng 55kg ốc thành phẩm. Chỉ về phía đông người tụ tập cùng 2 chiếc xe tải chờ hàng anh Trường cho biết: "Mỗi ngày ở đây xuất vài tấn ốc, giá mỗi cân dao động từ 22 đến 25 nghìn đồng. Chính vì giá cao nên hầu như nhà nào cũng có người đi bắt ốc. Bản thân gia đình tôi vợ chồng con cái đều đi bắt ốc cả. Đợt này đúng vụ gặt hái nên tôi nghỉ, chứ làm mỗi ngày vài trăm nghìn thậm chí cả triệu bỏ làm sao được".

Theo phán ảnh của người dân, có những gia đình mỗi vụ cũng kiếm được trên dưới 100 triệu. Chính vì mức thu nhập khủng, quá chênh lệch so với việc trồng lúa nên số lượng người đi bắt ốc cũng tăng lên. Vì vậy người bắt ốc tỏa đi khắp các tỉnh như Nam Định, Thái Bình, Thái Nguyên để kiếm ốc. Ông Lê Đình Ly, Trưởng thôn Cấn Thượng chia sẻ, chính nhờ ốc bươu vàng mà rất nhiều gia đình ở đây trở nên khá giả.

Trước đây chưa có nghề ốc, nhiều gia đình rất khó khăn, chạy ăn từng bữa, thậm chí không có tiền đóng học phí cho con. Tuy nhiên câu hỏi ốc bươu vàng sẽ được tiêu thụ đi đâu và làm gì vẫn đau đáu mà chưa có câu trả lời. Mọi người chỉ mù mờ biết rằng, những người đứng ra thu mua ốc gom đủ hàng sẽ chở về khu vực Móng Cái (Quảng Ninh) bán lại cho thương lái Trung Quốc. Để tìm câu trả lời chúng tôi tìm gặp chị T. một chủ thu mua ốc và trực tiếp đổ hàng cho thương lái Trung Quốc.

Tuy vậy, bản thân chị T. cũng không có câu trả lời chính xác. Chị T. cảnh giác nói: "Cũng nhiều lần tôi hỏi cái người lấy buôn ốc của tôi là ốc này sẽ được chuyển đi đâu thì họ chỉ trả lời là xuất sang Trung Quốc. Kể cả có hỏi ốc này sẽ được dùng vào việc gì thì họ cũng không nói đâu. Hơn nữa nhà nước mình không cấm, chúng tôi lại có lãi nên vẫn cứ nhập rồi xuất thôi".

Thuê giang hồ giành "lãnh địa"

Khi ốc bươu vàng trở thành hàng "hot" ở Cấn Hữu thì ngày càng xuất hiện nhiều lái buôn và hàng càng trở nên khan hiếm. Việc cạnh tranh giành "lãnh địa" xảy ra là điều khó có thể tránh khỏi. Đã có những đầu nậu thuê dân "xã hội" dằn mặt, ép đối thủ bật địa bàn. Một người dân thôn Cấn Thượng (xin được giấu tên) chia sẻ với chúng tôi, nguồn gốc của việc thu mua ốc bươu vàng với giọng khá dè chừng: "Mấy năm trước có một phụ nữ ở nơi khác đến đây bỏ tiền ra gom ốc bươu vàng mang ra Móng Cái. Ngày đó mới có một mình chị ta kiếm bộn tiền. Người này lại còn được bà con mang ơn vì đã tạo công ăn việc làm, thu nhập cao cho họ". Miếng ngon ắt sẽ có kẻ nhòm ngó.

Một điểm thu mua ốc bươu vàng.

Khoảng 7 tháng sau, một người đàn ông tên Dũng trú tại huyện Chương Mỹ xuất hiện. Để tạo sự tin tưởng anh Dũng đã thuê một người thôn Cấn Thượng giúp thu mua trực tiếp. Khi có được lòng tin bằng sự sòng phẳng và giá nhỉnh hơn "đối thủ" anh Dũng trở thành đầu nậu thu được nhiều hàng nhất ở đây. Đỉnh điểm của sức nóng là vào đầu tháng 7/2013, trên địa bàn xã xuất hiện thêm một người tên Đ. cũng đứng ra thu mua ốc. Để đánh dấu địa bàn, phô trương thanh thế, người đàn ông này cho dân "xã hội" đến dằn mặt anh Dũng và những đầu nậu khác.

Rất nhiều người dân ở đây cho biết, người đàn ông tên Đ. thường xuyên cho đám thanh niên đầu gấu đến lán thu mua của anh Dũng gây sự, chửi bới. Sau một thời gian dằn mặt không được, vào ngày 20-8 khi anh Dũng đang mua ốc thì bị các đối tượng dùng gậy đánh phải nhập viện. Do quá hoảng sợ anh Dũng đã nghỉ thu mua ốc, lợi dụng cơ hội này, đầu nậu tên Đ. đã ép giá từ 23 nghìn đồng xuống còn 19 nghìn đồng/kg. Ông Thực - người dân Cấn Thượng chia sẻ: "Quả thực hành xử kiểu này chúng tôi thấy bất an vô cùng. Dân bán ốc cho người nọ lại sợ người kia không bằng lòng, nảy sinh mâu thuẫn".

Qua tìm hiểu của phóng viên, hiện tượng hành xử kiểu côn đồ không còn xảy ra tuy nhiên những người thu mua ốc vẫn có những mánh khóe để đạt mục đích của mình. Theo như anh Toàn người có cửa hàng bán gà giống đầu thôn Cấn Thượng thì sau khi có cơ quan chức năng vào cuộc hiện tượng dằn mặt kiểu giang hồ đã không còn xảy ra. Tuy nhiên anh Toàn thường xuyên chứng kiến những người lạ giả vờ va quệt khiến xe của bà con đi bán ốc bị đổ. Sau đó ngỏ lời mua luôn số ốc đó với giọng điệu rất hung hăng. "Cứ chiều đến mọi người chở ốc đi bán qua đây đông như hội vậy. Tôi cũng thấy buồn vì cách đây khoảng 1 năm quê tôi bỗng xáo trộn. Các đầu nậu dằn mặt nhau rồi đe dọa cả bà con đi bán ốc.

Ông Đỗ Văn Hùng Phó Chủ tịch UBND xã Cấn Hữu chia sẻ: Đúng là khoảng 2 năm trở về đây có hiện tượng bà con đua nhau đi bắt ốc bán cho thương nái. Chúng tôi cũng nắm được điều này, tuy vậy ốc bươu vàng không nằm trong danh mục cấm nên chúng tôi không xử lý gì. Bản thân tôi cũng không biết ốc được xuất sang Trung Quốc sau đó họ làm gì. Nhưng phải thừa nhận, từ khi xuất hiện nghề bắt ốc đời sống của nhân dân xã Cấn Hữu nâng lên rõ rệt.

Vấn đề hiện nay là môi trường, vào những ngày cao điểm người dân ở đây xuất đi khoảng 2 tấn ốc thành phẩm. Trong khi đó cứ 5 tấn ốc tươi mới lấy được 1 tấn ốc thành phẩm. Như vậy hàng ngày sẽ có khoảng chục tấn vỏ ốc được đổ ra ngoài môi trường. Mùi hôi thối bốc lên là có thật, chúng tôi đã cho chỉ bà con phải đảm bảo môi trường, đổ vỏ ốc đúng nơi quy định. Công ty môi trường cho biết, tất cả các bãi rác đều không cho đổ loại rác là vỏ ốc. Chính vì thế họ phải nghiền nhỏ sau đó mới được mang đi đổ. Đồng thời chúng nhắc người dân đổ vỏ ốc vào những thùng, hố sau đó sẽ dùng dầu thiêu hủy để đám bảo môi trường.

Ông Phạm Văn Hào, Trưởng Công an xã Cấn Hữu cho hay: "Việc xảy ra xô xát, dân xã hội đến dằn mặt, tranh giành nhau địa bàn thu mua ốc là có thật. Cũng đã có va chạm, đánh nhau. Hồ sơ chúng tôi đã gửi lên Công an thành phố Hà Nội xem xét giải quyết. Từ khi xảy ra vụ va chạm chúng tôi đã siết chặt an ninh, khi nhận thông báo của người dân chúng tôi cho người lập tức xuống địa bàn xử lý ngay. Chúng tôi đã lường trước được những bài học về thương lái Trung Quốc thu mua ốc bươu vàng từ những địa phương khác. Địa phương đã quyết liệt nhắc nhở bà con là chỉ đi bắt chứ tuyệt đối không nuôi giống ốc có hại cho mùa màng này".