Công bố nguyên nhân cháy xe: Trấn an dư luận hay bảo vệ xăng "bẩn"?

Cháy xe hàng loạt: Xăng dầu vô can?

Theo thống kê của Cục cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (PCCC và CNCH), trong năm 2010-2011, toàn quốc xảy ra 324 vụ cháy, nổ ô tô, xe máy, trong đó có 274 vụ cháy ô tô, 48 vụ cháy xe máy. Lực lượng chức năng mới chỉ làm rõ nguyên nhân của 209/324 vụ, chiếm tỉ lệ 64,5%. Trong số đó, về nguyên nhân cháy, 30,25% do chập điện, 15,1% do sự cố kĩ thuật, 9,8% do sơ suất, 4,63% do tai nạn giao thông và 4,32% do đốt.

Chỉ tính riêng từ 01/01/2012 đến nay, cả nước xảy ra 115 vụ cháy ô tô, xe máy, trong đó 56 vụ cháy xe ô tô, 59 vụ cháy xe máy, làm bị thương 3 người, thiệt hại tài sản giá trị trên 20 tỉ đồng. Trong đó mới điều tra làm rõ được 25 vụ (21,7%), còn 96 vụ (78,3%) đang điều tra. Trong số 25 vụ đã điều tra làm rõ nguyên nhân thì có 9 vụ do chập điện, 6 vụ do sơ suất, 5 vụ do sự cố kĩ thuật, 4 vụ do tai nạn giao thông và 1 vụ do đốt.

Qua nghiên cứu, xe cháy xảy ra ở nhiều hãng sản xuất đã có uy tín: Huyndai, Daewoo, BMW, Mercedes, Ford, Toyota… Nhiều vụ cháy có yếu tố bất thường như dừng xe tắt máy, xe nổ và cháy; xe chết máy tháo bugi phụt lửa gây cháy; xe đang lưu thông bị tắt máy, khởi động lại gây cháy…

Dư luận nghi ngờ thủ phạm của các vụ cháy xe là xăng dầu. Bằng chứng là kết quả kiểm tra của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (Bộ Khoa học - Công nghệ) đã phát hiện nhiều sai phạm về chất lượng tại một số cơ sở kinh doanh xăng dầu. Trong năm 2011, qua kiểm tra 704 mẫu thì có 147 mẫu (chiếm 20,9%) không đạt về trị số octan và 5 mẫu có methanol.

Từ đầu năm 2012, đoàn kiểm tra cũng đã lấy 541 mẫu xăng và 128 mẫu dầu diesel để thử nghiệm. Kết quả là có 60 mẫu xăng (11%), 17 mẫu dầu diesel (13,28%)  không đạt. Sai phạm chủ yếu là hàm lượng octan thấp so với xăng và hàm lượng lưu huỳnh cao đối với dầu.  Tuy nhiên, khi tiến hành lấy 56 mẫu xăng liên quan tới xe cháy, kết quả bất ngờ là 100% mẫu xăng này đều đạt chất lượng, không phát hiện methanol, aceton.

Thông báo về nguyên nhân cháy xe trong cuộc họp báo ngày 26/4 bị cho là thiếu thuyết phục.

Hiện có 3 nhóm nghiên cứu nhằm tìm ra nguyên nhân xe cháy gồm Viện cơ khí động lực (Đại học Bách khoa Hà Nội), Phòng thí nghiệm trọng điểm hóa dầu (Viện Hóa công nghiệp) và Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh). Kết luận ban đầu là, ngay cả khi xăng được pha nồng độ methanol, etanol dưới 30% vẫn không thể tự động bốc cháy phương tiện, trừ trường hợp có sự rò rỉ nhiên liệu và có sự tiếp xúc với  nguồn nhiệt nóng hơn 490^oC.

Như vậy, trong câu chuyện xe cháy, chưa có bằng chứng để kết luận xăng dầu là thủ phạm. Song ông Trần Văn Vinh - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng cũng nhấn mạnh rằng, nếu phương tiện không đồng bộ với yêu cầu về xăng dầu tại Việt Nam hiện nay cũng có thể gây ra nguy cơ cháy xe. Ví dụ, xăng dầu của Việt Nam hiện nay phù hợp cho xe thiết kế sử dụng nhiên liệu theo tiêu chuẩn Euro 2, khi sử dụng xe thiết kế cho Euro 4, 5 thì sẽ bị nóng máy, ống xả bị nóng hơn, có thể gây cháy.

Xe cháy: Của ai người ấy chịu

Cháy xe, nhà sản xuất xe dửng dưng. Cháy xe, cơ sở kinh doanh xăng dầu nghĩ mình vô can. Cháy xe, không ai chịu trách nhiệm. Chỉ có chủ nhân của xe cháy là ngậm ngùi, mất của thì đau, mà không biết kêu ai. Tại cuộc họp báo công  bố nguyên nhân cháy xe ngày 26/4 vừa qua, nhiều phóng viên đã đặt câu hỏi về con số tỉ lệ 30,25% cháy do chập điện, 15,1% cháy do sự cố kĩ thuật, vậy nhà sản xuất có phải chịu trách nhiệm về thiết kế xe của mình nếu không đạt chuẩn? Và nếu như thiết kế xe không đạt chuẩn vẫn cho phép lưu hành thì trách nhiệm của Cục đăng kiểm (Bộ Giao thông vận tải) ở đâu?

Đại tá Nguyễn Văn Tươi - Cục phó Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ cho biết: "Chúng tôi chỉ làm rõ các vụ cháy xe dựa trên những gì thu thập được tại hiện trường, chứ không truy đến tận cùng xem các hãng sản xuất có sai sót trong thiết kế hay không, vì không thuộc chức năng. Dựa trên các dấu vết để lại cho thấy xe cháy do chập điện, còn chập điện do đâu thì không rõ. Có nhiều yếu tố có thể dẫn đến chập điện: dây dẫn không còn khả năng cách điện vì bị chuột cắn, đấu nối không đúng, do quá tải hoặc xăng bị pha thêm tạp chất dẫn tới động cơ bị ăn mòn. Sự cố kĩ thuật thì có thể do nổ i ốt, chập IC, bục ống dẫn nhiên liệu, thủng ắc qui…"

Những vụ cháy xe vẫn liên tiếp xảy ra khiến người dân hoang mang.

Trong khi đó, ông Koji Onjshi, Tổng giám đốc Honda Việt Nam khẳng định: "Trong các vụ xe cháy có liên quan đến sản phẩm của Honda Việt Nam, chúng tôi chưa phát hiện trường hợp nào có nguyên nhân từ chất lượng và đặc tính kỹ thuật của sản phẩm". Ông cũng đưa ra khuyến cáo, để tránh những trường hợp đáng tiếc xảy ra, khách hàng nên tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn sử dụng xe của Honda Việt Nam như kiểm tra để chắc chắn không có vật liệu dễ cháy mắc vào bên trong xe hoặc khu vực cổ ống xả, sử dụng xăng thích hợp, tuân thủ đúng lịch bảo hành, không lắp đặt phụ tùng không chính hãng…

PGS.TS Hoàng Mạnh Hùng - nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học hình sự: Đừng lãnh cảm với sự hoang mang của nhân dân

Tôi thấy buồn khi cơ quan chức năng kết luận cháy xe không phải do xăng. Cháy xe đang là mối quan tâm lớn của nhân dân, gây hoang mang dư luận, làm không đến nơi là lãnh cảm với nhân dân. Trong hơn 400 vụ cháy xe, mới lấy 56 mẫu để kiểm tra thì chưa thể kết luận xăng dầu không phải nguyên nhân gây cháy xe. 100% các mẫu xăng liên quan tới xe cháy đều hợp chuẩn, nhưng chúng ta phải xem lại tiêu chuẩn về xăng dầu của ta hiện nay có phù hợp không, phương pháp lấy mẫu kiểm tra đã đúng chưa. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cháy nổ, có thể xăng dầu không phải nguyên nhân trực tiếp, nhưng không thể loại bỏ nguyên nhân từ phía nhiên liệu, nhất là khi xăng dầu hiện nay rất khó kiểm soát.

Xăng dầu kém chất lượng mới dẫn đến ăn mòn động cơ, rò rỉ nhiên liệu, gặp nguồn nhiệt cao rồi mới bốc cháy.  Trong xăng có hàng trăm chất hóa học, phải chỉ ra xem, ngoài methanol, etanol, còn chất gì đặc biệt có thể gây cháy nữa không. Tôi thấy khó hiểu khi chỉ điều tra nguyên nhân cháy xe mà đề tài nghiên cứu của Bộ Giao thông vận tải cần tới hơn một năm  nữa mới cho kết quả. Đành rằng nghiên cứu khoa học muốn có kết quả chính xác thì không thể nôn nóng. Nhưng nếu làm nghiêm túc, tích cực thì chỉ vài tháng là tìm ra. Phải sớm làm cho người dân yên tâm".

PGS.TS Đinh Ngọc Ân - Trưởng khoa cơ khí động lực, trưởng bộ môn công nghiệp ô tô (Đại học Sư phạm kĩ thuật Hưng Yên): Cơ quan chức năng đang giấu diếm sự thật

"Suốt một thời gian dài điều tra, cuối cùng cơ quan chức năng vẫn chỉ kết luận bước đầu, lại rất chung chung, như thế là thiếu nhiệt tình. Cách công bố ỡm ờ như vậy cũng rất khó hiểu. Rất có thể cơ quan chức năng đang rối, kết luận vậy để trấn an người dân vì họ đã chờ đợi quá lâu rồi, hoặc cũng có thể họ đang giấu diếm cái gì đó mà các chuyên gia, người dân, giới truyền thông chưa biết. Nếu cháy xe chỉ là do những sự cố chập điện thì tại sao lại xảy ra dồn dập vào thời gian này mà không phải là thời điểm khác? Cháy xe cũng xảy ra ở gần như tất cả các hãng, không lẽ hãng nào cũng có sự cố kĩ thuật? Rõ ràng, không thể bỏ qua nghi can xăng dầu".

Ông Trần Văn Vinh - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng: Có những cây xăng không bao giờ bị kiểm tra

Việt Nam hiện có khoảng 13.000 cơ sở kinh doanh xăng dầu, nếu cứ tính trung bình mỗi cơ sở có 3 cây xăng thì đã có ít nhất 50.000 cây xăng. Sẽ có những cây xăng không bao giờ bị kiểm tra, cơ quan chức năng chỉ có thể lấy mẫu theo xác suất ngẫu nhiên. Chỉ cần mỗi cây xăng lấy mẫu 1 lần/năm để kiểm tra thì đã rất tốn kém và thực sự không cần thiết. Có những nơi, lúc kiểm tra thì đạt chuẩn, khi cơ quan chức năng đi rồi thì họ lại pha chất phụ gia vào xăng để gia tăng lợi nhuận.

Trên thế giới cũng không nước nào quản lí chất lượng xăng dầu bằng cách tăng cường lấy mẫu. Bản chất của vấn đề là phải quản lí được xăng dầu thành chuỗi có hệ thống, từ khâu nhập khẩu, sản xuất, lưu thông, phân phối, từ các đầu mối tới tổng đại lí rồi đại lí, chứ không phải là cứ tăng cường lấy mẫu kiểm tra. Cách thức lấy mẫu cũng phải thay đổi, cần phải được thực hiện bí mật, tránh tình trạng cơ sở tìm cách đối phó.