Kỳ cuối: Để “nguy cơ thứ ba” bớt phức tạp, gay gắt

• Quên điều cấm, trật… “đường ray”!

“Việc xử lý nghiêm nhiều cán bộ, kể cả cán bộ cấp cao sai phạm là điều không ai mong muốn, thậm chí rất đau xót, rất đau lòng, nhưng vì sự trong sạch, vững mạnh và uy tín của Đảng, Nhà nước và ý nguyện của nhân dân, chúng ta phải làm và kiên quyết làm. Kỷ luật một vài người để cứu muôn người…". Người dân cả nước rất đồng tình với điều mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng bày tỏ.

Khu “đất vàng” được giao cho Dự án Nha Trang Gold Coast với giá quá rẻ.

Vận dụng nghiêm luật

Cách nay chưa lâu, Chính phủ đã dự báo, trên lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai vẫn “dễ xảy ra tham nhũng, có thể gia tăng một số vụ việc, hậu quả cho xã hội và mức độ tinh vi” trong thời gian tới. Dẫu có nhiều cán bộ, quan chức đã phải trả giá rất đắt nhưng như dự báo vừa kể cho thấy, đất đai vẫn là “miếng mồi béo bở” của tội phạm tham nhũng; rất cần cập nhật, bổ sung thêm giải pháp, nhóm giải pháp mới để ngăn chặn hiệu quả nhất.

Theo Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, để “nhốt” quyền lực trong “lồng” cơ chế, từ 2013 đến nay, đã có hơn 200 “Đảng văn” (liên quan đến xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng) ra đời. Cùng với đó, Quốc hội ban hành hơn 250 luật, pháp lệnh, nghị quyết; Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành hơn 2.600 nghị định, quyết định, chỉ thị; cấp uỷ, tổ chức Đảng trực thuộc Trung ương ban hành hơn 45.000 văn bản; các bộ, ngành, địa phương ban hành gần 88.000 văn bản để cụ thể hoá, hướng dẫn thi hành, tổ chức thực hiện phòng, chống tham nhũng.

Theo GS-TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Quốc hội, từ Hiến pháp cho đến các đạo luật cơ bản (như Luật Tiếp cận thông tin, Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Đất đai và hệ thống các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai) đều có rất nhiều quy định về công khai, minh bạch, đề cập khá toàn diện và căn cơ các khía cạnh của quản lý đất đai (như: Thu hồi đất; công bố thông tin về đất đai; công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về đất đai, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và đấu giá QSDĐ; hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đất đai...). Tuy nhiên, mức độ công khai, minh bạch của cơ quan quản lý nhà nước về đất đai hiện còn nhiều hạn chế.

Thực tế qua công tác tiếp nhận đơn thư, phản ánh của người dân nhiều tỉnh, thành phía Nam, Báo CAND nhận thấy rất nhiều trường hợp cho biết họ không được thông tin đầy đủ về quá trình quản lý, sử dụng đất, quy hoạch, kế hoạch của cơ quan nhà nước. Đến khi đất bị thu hồi, bồi thường không thỏa đáng, họ mới vỡ lẽ... Đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai gửi đến cơ quan nhà nước thời gian qua tăng, chắc chắn có phần do nguyên nhân thiếu minh bạch như vừa kể.

Để thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng sau Đại hội toàn quốc lần thứ XIII, theo nhiều chuyên gia, ngay trong nhiệm kỳ mới này, Quốc hội cần khẩn trương xem xét, sửa đổi Luật Đất đai, kịp thời bổ sung những quy định đủ sức bịt ngay những “lỗ hổng” pháp lý vô tình tạo điều kiện cho hành vi tham nhũng. Trong đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong tất cả các vấn đề thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về đất đai. Đi kèm với đó là các chế tài thật nghiêm đối với tổ chức, cá nhân vi phạm.

Lâu nay, khi xử lý tham nhũng, các cơ quan tiến hành tố tụng đặc biệt lưu ý tới yếu tố “vụ lợi” của người có chức vụ, quyền hạn theo đúng tinh thần của Luật Phòng, chống tham nhũng 2018. Tuy nhiên, theo một điều tra viên Cơ quan CSĐT Công an TP Hồ Chí Minh, không chỉ có trình độ học thức, chuyên môn nghiệp vụ cao, có địa vị xã hội, có mối quan hệ rộng, các đối tượng “dính” trong các vụ án tham nhũng còn luôn tìm cách né tránh, khai báo quanh co; phương thức, thủ đoạn của mỗi đối tượng rất khác nhau và đều tinh vi, che giấu hành vi phạm tội, cả nguồn gốc hình thành tài sản do phạm tội mà có, che giấu đường đi cũng như việc việc sử dụng dòng tiền “bẩn”…

Chính vì vậy, việc đấu tranh làm rõ, xử lý hành vi phạm tội, trong đó có yếu tố “vụ lợi” của những đối tượng như thế là việc hết sức khó khăn, vất vả và rất cần sự kiên quyết, khôn khéo. Trong vụ án tại SAGRI, cơ quan điều tra cho biết, nguyên Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Trần Vĩnh Tuyến chưa thành khẩn khai báo rõ về động cơ vụ lợi của bản thân mà đổ lỗi do tin tưởng vào cấp dưới, cùng yếu tố “nể nang” người nhà lãnh đạo. Điều này càng cho thấy tính bức thiết phải rà soát, bổ sung, hoàn thiện pháp luật...  

Luật phải có… “răng”

Để “cuộc chiến” chống tham nhũng tiếp tục đi vào chiều sâu và hiệu quả, một cán bộ làm nhiệm vụ tiếp công dân tại TP Hồ Chí Minh cho rằng pháp luật, nhất là pháp luật liên quan đến lĩnh vực đất đai, phòng, chống tham nhũng cần phải có “răng”, đủ cứng và sắc, đủ mạnh để không ai dám lạm quyền, sai phạm hoặc có hành vi tiếp tay.

Tại hội thảo được Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Ban Cán sự Đảng TAND Tối cao tổ chức vào cuối tháng 6 vừa qua, một trong những lưu ý được Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng Chánh án TAND tối cao Nguyễn Hòa Bình đưa ra là Luật Đất đai và hệ thống pháp luật liên quan cần phải được bổ sung những khoảng trống chưa được điều chỉnh. Nhiều người rất tán đồng với quan điểm của Chánh án TAND tối cao rằng, Luật Đất đai phải tạo ra hành lang pháp lý chống được vi phạm, đặc biệt là tội phạm tham nhũng, đấu giá, đấu thầu.

Luật Đất đai 2013 quy định cơ chế theo dõi, giám sát của người dân. Tuy nhiên, đồng quan điểm với PV Báo CAND, một cán bộ thuộc Ban Dân nguyện Quốc hội (tại phía Nam) cho rằng trong thực tế, quy định này chưa phát huy tác dụng như mong muốn. Và vì thế, đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tùy tiện trong quản lý, giao đất, cho thuê đất, lợi dụng liên kết kinh doanh và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước để sử dụng, chuyển mục đích sử dụng đất trái phép các cơ sở nhà đất của Nhà nước, tùy tiện xâm lấn, chiếm đoạt đất công, tiền đền bù thu hồi đất của người dân… như rất nhiều vụ việc đã được xử lý vừa qua.

Quan tâm đến việc tăng cường công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng đất đai, luật sư Phan Đình Hưng, Đoàn luật sư TP Cần Thơ cho rằng cần phát huy “tai mắt” của nhân dân bằng việc nâng tính khả thi của cơ chế giám sát. Cùng với đó là kênh thông tin từ báo chí.

“Tai mắt của người dân, sức mạnh của báo chí là một nhân tố quan trọng, hữu hiệu, góp phần vào mục tiêu phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hành vi vi phạm pháp luật nói chung, tội phạm tham nhũng nói riêng. Để phát huy sức mạnh này, tôi nghĩ cần tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân giám sát báo chí tác nghiệp, giúp họ có những thông tin cung cấp, bài viết sắc xảo, kịp thời, đấu tranh trực diện với hành vi tham nhũng, lãng phí”, luật sư Phan Đình Hưng nói.

Tuy đã được bổ sung hoàn thiện, song hệ thống pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí của ta hiện trong tình trạng vừa thiếu, vừa chưa đồng bộ. Các quy định về phòng, chống tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước hiện còn đang bỏ trống ở rất nhiều lĩnh vực. Việc thực hiện các giải pháp phòng ngừa tham nhũng còn mang tính hình thức, hiệu quả thấp (như việc kê khai tài sản...).

“Do đó, bên cạnh bổ sung thêm giải pháp, nhóm giải pháp mới, cần tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, nhất là đối với lĩnh vực được xem là “mồi thơm”, dễ xảy ra tham nhũng, lãng phí như đất đai. Phòng, chống tham nhũng cũng tựa như phòng ngừa COVID-19 hiện nay, bên cạnh áp dụng 5K còn phải có vaccine đủ liều”, luật sư Phan Đình Hưng đề xuất và bày tỏ quan điểm.