Thần đồng thơ Xôviết Nika Turbina: Vinh quang và mệnh bạc
"Sasha, em ngã đến nơi rồi! Cứu em với! Sasha, giúp em đi nào!" - tiếng la thất thanh của một cô gái vang lên từ phía ngoài ban công của tầng năm khu chung cư. Chỉ một khoảnh khắc sau, những ngón tay bám vào rìa ban công duỗi ra và cô ngã xuống.
Xóm giềng gọi xe cứu thương tới. Cô vẫn còn tỉnh táo chút ít để thầm thì: "Không cần đâu!". Và cô đã chết trên đường tới bệnh viện. Cô gái đó là Nika Turbina, nữ thần đồng thơ lừng danh một thuở của Liên bang Xôviết, tiếng nổi như cồn trong hai thập niên cuối thế kỷ XX.
Bất ngờ đau đớn, bất ngờ thơ
Năm 1978, khi Nika mới lên 4 tuổi, cô bé đã làm mọi người xung quanh phải kinh ngạc bởi những vần thơ lạ lùng, anh minh rất người lớn của mình. Nhiều người tới giờ vẫn nhớ lễ khai mạc Olympic Moskva năm 1980, chỉ vì khi đó Nika đọc nghiêm ngắn và đầy hứng khởi các tác phẩm của mình cùng với những thi nhân Xôviết hạng nhất. Tất cả lúc đó đều coi cô bé thần đồng thơ tới từ
Nika sinh ngày 17/12/1974. Ngay từ lúc nhỏ xíu, Nika đã hay làm người lớn phải bàng hoàng vì những câu hỏi quá tầm. Có lần, cô bé hỏi bà nội: "Bà ơi, thế có linh hồn không hả bà?". Cô bé thích nhất là ngồi một mình nhìn ra cửa sổ, đặc biệt là những lúc trời mưa, và lẩm bẩm đọc những câu gì đó, sau này mọi người mới hiểu rằng đấy là thơ của Nika. Hoặc giả, cô soi gương và trò chuyện với bóng mình trong đó bằng những câu đầy nhạc điệu... Đêm đêm, Nika có cảm giác như trong cô vang lên một giọng nói huyền bí nào đó và cô ghi nhớ những gì đã nghe được. Sau này, khi Nika nổi tiếng, đã xuất hiện tin đồn rằng thế lực siêu nhiên nào đó từ hành tinh khác đã đọc cho cô bé nghe những thông điệp thơ. Khó ai có thể tin rằng một đứa trẻ miệng còn thơm mùi sữa lại có thể tự viết ra những câu thơ như thế.
Mọi chuyện trong đời thực đơn giản hơn nhiều: thần đồng thi ca Nga ngay từ nhỏ đã bị mắc bệnh hen suyễn nặng và mỗi khi lên cơn, cô bé lại sợ mình ngủ thiếp đi mà không bao giờ trở dậy nữa. Vì thế, đêm đêm, cô cứ ngồi ôm gối và tự mình thốt lên những âm thanh thánh thót như chim, giống như những lời cầu nguyện thời thượng cổ. Rồi những âm thanh ấy dần dà hiện hình rõ rệt thành câu chữ đa nghĩa, ngày một nhiều hơn, mạnh hơn. Chúng gần như làm cho cô bé trở nên ngạt thở và cô đành phải lên tiếng đòi người lớn tới chép lại vào giấy cho cô. Mẹ cô là khổ nhất với cô vì chuyện này:
Con hy vọng ở mẹ.
Hãy chép lại hết cho con,
Kẻo lại thêm một đêm
Không thể nào chợp mắt.
Hãy đóng tất cả giấy
Thành một tập thật dày.
Để con sau đó
Sẽ cố hiểu mọi điều.
Mẹ ơi, nhớ nhé
Đừng bỏ con một mình.
Chứ không thơ sẽ hóa
Thành tai họa đời con... (1983)
Nika đọc thơ với niềm mê đắm, đôi khi với vẻ thẫn thờ. Có vẻ như thực sự là những dòng thơ đó ai đấy đang đọc cho cô để cô phát âm lại thành tiếng... Sau mỗi bài thơ, cô bé ngã gục xuống gối như kiệt sức và chờ đợi "cơn sốt thơ" khác bùng lên.
Trong một bài trả lời phỏng vấn, Nika miêu tả trạng thái của mình như sau: "Những dòng thơ đến một cách bất ngờ. Khi rất đau đớn hoặc khi rất hãi hùng. Điều này giống như khi ta trở dạ. Vì thế, những dòng thơ của tôi mang trong mình nỗi đau". Theo lời những người thân, gần như cho tới khi 12 tuổi, Nika đêm nào cũng thức trắng. Gia đình mang em tới các bác sĩ nhưng ai cũng giơ tay tỏ ý bất lực: "Chúng tôi không có thuốc chữa bệnh thần đồng thơ! Cứ để cô bé sáng tác. Nếu cần chạy chữa thì có lẽ chỉ là bệnh hen suyễn thôi...".
Người ta bảo rằng, cần tìm cội nguồn tài năng của trẻ ở cha mẹ chúng. Cha Nika là ai, ít người biết, bản thân Nika cũng luôn đánh trống lảng khi có ai hỏi về cha mình. Mẹ Nika là một họa sĩ rất có năng khiếu nhưng lại không thành danh. Và có lẽ vì thế nên bà đã rất kỳ vọng vào con gái mình và đọc cho Nika nghe thơ của các danh nhân từ khi cô còn bé tí. Ông ngoại Nika cũng là nhà văn. Gia đình cô từng đón tiếp nhiều văn nghệ sĩ từ Moskva xuống. Mẹ cô bé nhiều lần định nhờ họ giới thiệu thơ của con nhưng hầu như ít ai chịu nhận lời. Thứ nhất, Nika còn quá nhỏ, sớm vinh quang thì dễ hỏng người. Thứ hai, thơ cô bé có vẻ u ám quá:
 |
| Nika: vinh quang và mệnh bạc |
Vầng trăng đỏ rực,
Vầng trăng đỏ rực,
Hãy vào với tôi
Qua ô cửa tối.
Vầng trăng đỏ rực,
Trong phòng tối thui,
Tường đen tứ phía.
Nhà nhà đều đen,
Chốn chốn đều đen.
Tôi cũng ngầu đen... (1980)
Chỉ một dịp tình cờ tập vở ghi thơ của Nika lọt vào tay nhà văn Yulian Semeniov, tác giả các tiểu thuyết tình báo lừng danh như "TASS được quyền công bố" và "17 khoảnh khắc của mùa xuân"... Đọc một vài bài trong đó, ông đã kinh ngạc thốt lên: "Tuyệt quá!". Chính nhờ Semeniov mà thơ Nika, khi cô mới 7 tuổi, đã được in trên báo chí trung ương và ngay lập tức cô bé Nika trở nên tiếng nổi như cồn.
Ngã gục giữa vinh quang
Rồi thần đồng thơ xứ
Ông là người hướng đạo,
Tôi là lão già mù.
Ông đưa đường chỉ lối,
Tôi lậu vé mà đi.
Và câu hỏi của tôi
Mãi không lời giải đáp.
Và thấm sâu vào đất
Hài cốt bạn bè tôi.
Ông - tiếng nói của đời,
Tôi - vần thơ bị quên lãng...--PageBreak--
"Bản nháp" đã làm cho Nika lên tới đỉnh vinh quang. Hãng Melodia phát hành đĩa hát có giọng cô đọc thơ. Quỹ nhi đồng Xôviết cấp cho cô khoản học bổng đặc biệt. Thơ Nika được dịch ra 12 thứ tiếng. Các buổi đọc thơ của cô, cả ở Liên Xô lẫn ở những nước phương Tây như Italia, Mỹ... luôn đông nghịt người vì ai cũng muốn tận mắt thấy và nghe một thần đồng thi ca hiếm có nhường ấy. Và tại Festival "Đất và thơ" ở
Cũng từ khoảnh khắc ấy, Nika cảm thấy ngày một nhiều thất vọng ở đời và ở người. Khi cô bước vào tuổi 13, cô chợt nhận thấy là không hiểu vì sao mà "bác Zhenia" tốt bụng dạo này lại hay lảng tránh cô. Ông không gọi điện thoại cho cô nữa, không mời cô đi đâu cả. Với cô, ông đã là thần tượng. Tại sao thần tượng lại bỏ tín đồ đi mà không một lời giải thích? Nika không hiểu. Mà Evtushenko cũng không nói gì. Lúc đó và nhiều năm sau nữa.
Cuối những năm 80 của thế kỷ trước, Nika lâm vào khủng hoảng sáng tác. Cô không viết được dễ dàng và cuốn hút như khi cô còn bé nữa. Thần đồng thơ dần dà bị quên lãng một phần vì thiếu một sự bảo trợ khôn ngoan và hiệu quả. Đất nước Xôviết lúc đó cũng đổi thay: người ta quan tâm tới việc giá cả gia tăng hơn là những dòng thơ của một thần đồng. Gia đình Nika cũng thay đổi: mẹ cô đi bước nữa và sinh thêm một bé gái. Nika cảm thấy cô độc. Không một bàn tay gần gụi đưa đường chỉ lối, cô dần dà sa ngã. Tới mức năm 1990, cô đã đồng ý trả lời phỏng vấn tạp chí khét tiếng Playboy và để chụp ảnh gợi tình bản thân mình... Những hành động quá đà này không giúp mang lại niềm vinh quang cũ.
Giữa những năm 90, Nika đã tung lên một tờ báo hàng đầu ở trung ương bài trả lời phỏng vấn với nhan đề đầy khiêu khích: "Evtushenko đã phản bội tôi!". Nhà thơ lớn bình luận về chuyện này như sau: "Tất cả sự phản bội của tôi chỉ là ở việc tôi không tiếp tục giúp đỡ nữa. Xin lỗi, tôi là người tỉnh lẻ và tôi không tôn trọng những ai không có lòng biết ơn. Tôi đã giúp đỡ, và thế là hết. Cần phải tạo bệ phóng cho tài năng, nhưng sau đó thì phải tự mình đi lên. Trong cuộc đời có hai kiểu thử thách: bởi sự vô danh và bởi sự nổi danh. Cần phải vượt qua cả hai thử thách đó...".
Nghe thấu lời của Evtushenko, Nika đã rút những giận hờn của mình lại: "Tôi buột miệng như thế vì sự ngu ngốc trẻ con và vì tủi thân. Khi đó tôi là người cực đoan. Giờ thì có lẽ tôi không nói vậy nữa. Điều đó thực thấp kém, ngốc nghếch và nực cười. Tôi có cảm giác như ông Evtushenko cần một thiên tài trẻ. Ông ấy đơn giản là đã sợ hãi lứa tuổi của tôi. Đó là giai đoạn chuyển đổi phức tạp của tôi, tôi đã rất hung hăng. Giờ tôi với ông ấy không còn giao tiếp với nhau nữa. Tôi cần phải tự hiểu mình, và tôi cũng không cần tới sự giao tiếp của ông ấy. Tôi đâu phải là hoàng tử xứ Wall!".
Kết cục buồn
Một mình và giàu có. Lại mang trái tim thi nhân dễ bị rớm máu trong người. Biết sống sao đây khi những vần thơ ta viết chẳng còn được đón nhận nồng nhiệt như xưa? Và Nika liên tiếp phạm phải các sai lầm. Mới 20 tuổi, cô đã đồng ý lên xe hoa cùng một ông già Italia 76 tuổi. Cuộc hôn nhân này không thể mang lại hạnh phúc lâu dài... Và cứ thế Nika trượt mãi trên con đường tình chông gai và bất trắc. Những cuộc chia tay đẩy cô vào cảnh nghiện ngập. Và buổi sáng định mệnh 22/5/2002, không ai rõ vì sao cô lại chui ra ngoài ban công căn phòng cô ở. Và trong khoảnh khắc trước khi rơi vào cái chết, cô đã gọi tên người bạn tình sau cuối của mình: Sasha! Nhưng anh thì ở quá xa, làm sao nghe thấu được lời cô. Mấy ngày liền xác Nika được lưu giữ trong nhà lạnh, không ai tới nhận cả. Đám tang của cô cũng hoang lạnh... Báo chí Nga lại rộ lên những bài viết về Nika, khi cô đã ngủ yên trong lòng đất
