Những người phụ nữ trong gia tộc Al- Assad ở Syria: Cồng bà âm vọng

Theo đánh giá của tờ báo Pháp Les Martiennes, ở Syria không chỉ những người đàn ông trong gia tộc al-Assad mới có ảnh hưởng lớn mà các bậc nữ lưu của họ cũng có sức nặng không  nhỏ đối với xã hội.

Theo một số nguồn tin được dẫn trên tờ báo Pháp, đệ nhất phu nhân Syria, bà Asma al-Assad, mới đây đã quay lại với nước Anh, nơi bà từng lớn lên và theo học đại học. Nguyên do dẫn tới chuyến ly hương vội vã không phải là ở những cuộc biểu tình nóng bỏng tại Syria mà ở cách hành xử quá ư cứng rắn của người em chồng Maher al-Assad. Những tin đồn như thế từ lâu đã lan truyền trong cộng đồng người Syria đang sống ở Pháp. Xác minh chắc chắn những tin đồn thuộc dạng này là việc bất khả thi.

Người mẹ quyền uy nhưng kín tiếng

Người độc lập trong số những "cồng bà" trong gia tộc al-Assad hiện nay phải là  thân mẫu của đương kim Tổng thống Syria, bà Anisa Makhlouf, từ những năm 80 của thế kỷ trước đã rất ít khi xuất hiện trước công chúng.

Gia đinh al-Assad năm 1994, Ông Hafeez và vợ, bà Anisa Makhlouf (ngồi). Hàng đứng từ trái sang phải: Maher, Bashar, Basil, Majid và Bushra Assad.

Xã hội biết quá ít về bà quả phụ của Tổng thống  Hafez al-Assad đã từng sinh cho ông 5 người con, một gái và bốn trai (hai người con trai đã mất: người con cả Basil mất năm 1994 trong một tai nạn giao thông và người con thứ Majid mất năm 2009). Tuy nhiên, không thể đánh giá thấp ảnh hưởng của bà đối với chính trường Syria.

Gia đình Makhlouf giàu có sau khi có được chàng rể là sĩ quan phi công đầy triển vọng Hafez al-Assad, đã hết lòng ủng hộ chồng của con gái mình trong những nỗ lực vươn lên thượng tầng kiến trúc đất nước và đặc biệt là trong những thời điểm cam go của các cuộc tranh giành quyền lực ở Syria.

Chính vì thế nên khi ông Hafez trở thành Tổng thống Syria, những người bà con của vợ ông cũng được nắm những phần béo bở trong đời sống kinh tế xã hội. Theo nữ nhà báo Agnès Levallois, chuyên theo dõi về tình hình Syria, tác giả của cuốn sách Cận Đông: hướng dẫn áp dụng, người cháu của bà Anisa là Rami Makhlouf với biệt danh là "hoàng đế Syria" đã được phân giữ vai trò quản trị trưởng các cơ ngơi của dòng họ…

Syria cho tới hôm nay vẫn tiếp tục tư duy theo chế độ mẫu hệ nên vai trò của người mẹ trong gia đình là vô cùng to lớn. Người mẹ thường xuyên phải đóng vai trò trung gian hòa giải các mâu thuẫn nội bộ. Nữ Giáo sư Sonia Dayan  Herzbrun, một nhà xã hội học  giảng dạy ở Trường Đại học Paris VII,  tác giả cuốn sách Những người phụ nữ của chính trị gia Cận Đông kể: "Bà mẹ của ông Hafez đã được tôn vinh trong nhiều bức ảnh chính thức như quốc mẫu. Ở Syria, tên của bà còn được đặt cho một nhà thờ Hồi giáo, nơi hiện đang có mộ của con trai bà".

Cũng theo nữ GS Sonia Dayan  Herzbrun, vị thế của người phụ nữ phụ thuộc vào môi trường xã hội và tôn giáo của họ, nhưng ở Syria vẫn có thể nói tới sự tồn tại của một tầng lớp tinh hoa nữ. Mọi người đã quên rằng phụ nữ đã có được quyền bầu cử vào năm 1950 và có thể được bầu vào những vị trí lãnh đạo. Trong hội đồng gia đình, bà Anisa có quyền nói lời quyết định. Bà tháo gỡ các mâu thuẫn và cố gắng gìn giữ sự thống nhất trong gia đình, tức là sự thống nhất về chính trị của gia tộc al-Assad.

Wael al-Hafez, người phụ trách phòng chính trị của liên minh dân tộc ủng hộ cách mạng Syria khẳng định: "Các quyết định được thông qua trong gia đình với sự quyết định đồng thuận của ông Bashar, người em trai Maher, người chị gái cả Bushra  và chồng của bà, tướng Assef Shawka, ông cậu Muhammed Makhlouf và người em họ Rami Makhlouf. Tuy nhiên, lời nói cuối cùng bao giờ cũng thuộc về bà Anisa." Cũng theo nhà hoạt động chính trị đã sống ở Pháp tới một phần tư thế kỷ này, sự có mặt của đệ nhất phu nhân Asma cũng được cho phép ở một số cuộc họp quan trọng như thế nhưng rất hiếm hoi.

Asma: gương mặt đẹp của thể chế

Đệ nhất phu nhân Asma al-Assad (năm nay 41 tuổi), cũng như chồng bà, trong quá khứ từng là niềm hy vọng lớn. Đám cưới của hai con người hiện đại, như chính họ gọi mình này đã được đánh giá như một bước tiến theo hướng cởi mở hóa đời sống xã hội ở Syria.

Bà Asma thuộc về cộng đồng tín đồ Hồi giáo dòng Sunni rất phổ biến tại đất nước này, trong khi gia tộc al-Assad lại là những tín đồ Hồi giáo dòng Alawite (chỉ chiếm 10% dân số Syria). Mặc dù vai trò của đệ nhất phu nhân không được xác định mạch lạc nhưng bà Asma có ảnh hưởng tới chồng trong nhiều vấn đề.

Nữ sinh viên Khoa Lịch sử nghệ thuật ở Pháp Leila Alaouf, xuất thân từ một gia đình có nguồn gốc từ Syria nhận xét: "Tôi đã nghĩ rằng bà ấy sẽ xác định vị trí của mình trong vấn đề cách mạng nhưng bà ấy lại không hề nói gì cả. Bà ấy từng phát biểu bênh vực trẻ em Palestine nhưng lại không động chân động tay để ngăn chặn việc sát hại trẻ em Syria".

Cho tới gần đây, bà Asma vẫn có được một danh tiếng tốt cả ở trong và ngoài nước. Trẻ trung, xinh đẹp và mạnh mẽ, đệ nhất phu nhân Syria không hề thua kém bất cứ thứ gì so với hoàng hậu Rania của Jordan. Chỉ đâu đó trên dưới  một thập niên, bà Asma đã kịp trở thành một biểu tượng đẹp đại diện cho Syria.

Tháng 3/2010, tạp chí Vogue đã đăng một bài tụng ca bà  và bài báo này ở thời điểm bùng nổ những rối loạn đẫm máu tại Syria vừa qua, đã gây nên một làn sóng phản đối mạnh tới nỗi tạp chí trên phải bóc nó ra khỏi website của mình. "Bông hồng sa mạc" Asma al-Assad, theo ý kiến của nữ nhà báo Agnès Levallois, hiển nhiên đã là một phần quan trọng trong chiến dịch PR cho Syria. Trên Facebook, các fan của đệ nhất phu nhân Syria đã lên tới gần 100.000 người.

Tuy nhiên, trong quá khứ đã không hề có điềm gì báo trước là một ngày đẹp giời nào đó, người đàn bà hoạt bát lớn lên ở London lại trở thành đệ nhất phu nhân Syria. Khi mỹ nhân thông minh xinh đẹp làm quen với người chồng tương lai của mình hồi đầu những năm 90 của thế kỷ trước, Asma đang chuẩn bị nhận bằng tốt nghiệp Đại học Harvard.

Đám cưới diễn ra khi người vợ ở tuổi 25. Tại thời điểm đó, ông Bashra, bác sĩ nhãn khoa tốt nghiệp ở Anh, không hề nghĩ ngợi gì tới việc hoạt động chính trị mà chỉ say mê chuyên môn đã được đào tạo của mình. Ông bố nguyên thủ quốc gia khi ấy chỉ chú tâm đào tạo người con thứ hai Basil cho ngôi vị thừa kế sau này.

Thế nhưng, cái chết của người anh trong một tai nạn ôtô năm 1994 đã buộc bác sĩ nhãn khoa Bashra và vợ phải thay đổi cách nghĩ và cách hành xử của mình. Nữ nhà báo Agnès Levallois nhận xét: "Cả hai vợ chồng đều đã cố gắng để thiên hạ nhìn thấy họ như những nhà cải cách. Thế nhưng, họ lại được đưa bởi cái cơ chế mà họ phải phụ thuộc hoàn toàn vào nó. Bà Asma đã dày công triển khai một số dự án văn hóa ở Syria nhưng chẳng lẽ việc này đã mang lại được một kết quả gì sao?!".

Trên mạng Internet hiện nay có thể dễ tìm thấy những bài viết phê phán việc đệ nhất phu nhân Syria đã "mũ ni che tai" trước những đổ máu vừa qua. Cho tới mãi gần đây, bà Asma đã cố gắng hành xử như một quốc mẫu với các hoạt động từ thiện nhân đạo nên đã tạo được những cảm tình nhất định trong lòng người dân.

Fabrice Balanche, giảng viên tại Trường đại học Lyon 2, thành viên nhóm nghiên cứu khoa học và Địa Trung Hải và Cận Đông nhận xét: "Trên vai của bà là các hoạt động từ thiện. Việc bà xuất hiện trên đỉnh cao quyền lực đã tạo được những hiệu quả nhất định đối với bản thân bà và gia đình bà cũng như với thành phố  Homs quê hương của bà, nơi mà hoạt động đã trở nên tốt hơn sau khi bà lấy chồng".

Bushra: người chị cả

Bà Bushra năm nay 51 tuổi, là con cả và cũng là chị gái duy nhất của Tổng thống Bashra al-Assad. Bà cũng từng là "cục cưng" của cha mình, cố Tổng thống Hafez al-Assad. Tốt nghiệp bằng dược sĩ, bà Bushra từng lãnh đạo toàn bộ nền công nghiệp dược ở Syria.

Là một phụ nữ mạnh mẽ một cách đích thực, bà Bushra trong cuộc đời của mình luôn biết cách để đạt được những gì mình mong muốn. Chính bà đã tận dụng ảnh hưởng của mình đối với người cha quyền thế để đưa vào tù một người bác họ sau khi ông này dính tay vào một cuộc đảo chính năm 1984. Thế nhưng, thành tựu lớn nhất của bà Bushra lại là lấy được tướng Assef Shawka mà bà rất thích lấy làm chồng, mặc dù ông này ở thời điểm hai người gặp nhau đã có vợ rồi.

Để lên xe hoa với người trong mộng, bà Bushra thậm chí đã phải vượt qua sự phản đối của cha và người em liền kề Basil. Khi cậu em trai nóng tính Maher nhằm vào tướng Shawka bóp cò súng ngay trong Dinh Tổng thống, chính bà Bushra đã trở thành người hòa giải họ. Ảnh hưởng của bà Bushra có thể được xác định qua những vị trí mà người chồng lúc làm mất lòng người này, lúc làm mất lòng người kia trong gia đình bà, được giữ.

Và lần nào cũng thế, bà Bushra lại tìm được cách để hóa giải mọi khúc mắc. Người chị cả trong gia tộc thường thích ẩn sau hậu trường chính trị và theo các tin đồn, không đồng tình với việc cô em dâu đệ nhất phu nhân tiếp xúc quá nhiều với các phương tiện thông tin đại chúng.

Quan hệ giữa bà Bushra với người em Tổng thống có lẽ cũng không hề đơn giản vì trước đây, người chị cả đã cho rằng, cậu em bác sĩ nhãn khoa là người tầm không cao và không đủ mạnh về tính cách để trị vì đất nước.  Cũng giống như mẹ mình, bà Bushra ít khi xuất hiện trước ống kính quay phim…