Nhà thiên văn Copernic: Khổ vì trí tuệ

Đã lâu lắm rồi Nicolas Copernic không trở lại thị trấn cổ kính Torun, nơi ông đã cất tiếng khóc chào đời ngày 12/2/1473. Hôm nay, Shilling, người họ hàng xa của Copernic, làm lễ rửa tội cho cậu con trai út. Và Copernic, một người thành đạt nhất trong gia tộc, được mời về làm cha đỡ đầu.

Về tới Torun rồi, những kí ức tuổi thơ lại trở về trong tâm trí Copernic. Cha ông đã qua đời trong một dịch hạch. Ông bác đàng mẹ, Đức giám mục Lucas Watzelrode của xứ Warmie đứng ra lo lắng cho góa phụ nhà Copernic cùng những đứa con. Đức giám mục đã đón họ lên Frombork ở cùng.

Cụ đã lo lắng cho Nicolas cùng người anh André bằng tấm lòng của một người cha. Mặc dù bản tính rất nghiêm khắc và oai phong, Đức giám mục Lucas không bao giờ buộc hai anh em nhà Copernic làm nhất nhất theo ý mình, mà chỉ hướng họ tới những mục tiêu mà ông cảm thấy đúng.

Cụ từng khao khát được chứng kiến cảnh Nicolas dần dà sẽ thay thế cụ ở cương vị Giám mục xứ Warmie. Khi tu nghiệp tại trường đại học cổ kính Bologne (Italia), Nicolas đã bộc lộ những năng khiếu rất đặc biệt. Chàng sinh viên này đã rất dễ dàng thu nhận kiến thức về các môn khoa học khác nhau. Và Đức giám mục Lucas, sau khi nghe các giáo sư khen ngợi tài năng xuất chúng của cháu mình, đã rất phấn khởi đón hai anh em nhà Copernic về nghỉ trong mùa hè cuối cùng trước khi tốt nghiệp đại học.

Hai chàng trai trẻ đua nhau khoe về những chiến công trước các mỹ nhân thành Bologne và cả giễu cợt nhau nữa... André "tố cáo" Nicolas bỏ học luật nhà thờ để đi theo vị giáo sư về thiên văn học leo lên nóc nhà quan sát bầu trời suốt cả đêm dài để xem mặt trăng dần che khuất sao Kim Ngưu như thế nào.

Ông bác nhỏ nhẹ nhận xét rằng, một linh mục tương lai chắc chẳng cần gì tới kiến thức về thiên văn học. Và ngay lập tức Nicolas buột miệng rằng, anh không hề mơ ước trở thành Hồng y giáo chủ vì anh không muốn làm linh mục...

Câu chuyện chỉ được tiếp tục vào buổi tối, khi hai bác cháu cùng nhau lên đỉnh tháp chuông. Trên đó, Đức giám mục Lucas đã lắng nghe cháu mình say mê nói những điều mà chàng đã thu thập được về bầu trời.

Nghe xong câu chuyện của Nicolas, Đức giám mục Lucas khẽ khàng hỏi xem, liệu cháu cụ có định công bố những gì tìm hiểu được không? Chàng trai lắc đầu và bảo rằng, có lẽ phải cần nhiều năm, thậm chí nhiều chục năm quan sát và nghiên cứu thì mới chứng minh được lẽ phải của mình. Đức giám mục im lặng suy nghĩ hồi lâu rồi mới đưa ra quyết định: Cụ sẽ không cản trở con đường mà Nicolas đã chọn, nhưng yêu cầu cháu mình hãy giữ kín những phát hiện của mình tới cuối đời.

Từ các giáo sư ở Bologne, Đức giám mục Lucas biết rằng cháu cụ không chỉ quan tâm đến thiên văn học mà còn nắm được nhiều kiến thức y học. Ông đề nghị cháu làm thày dòng kiêm bác sĩ riêng của Đức giám mục - một lối thoát “đẹp đời, đẹp đạo”.

Quay ngựa rời khỏi nơi từng là nhà mình một thuở, Copernic tới nơi mà bác mình đã qua đời trong những cơn đau khủng khiếp cách đấy 15 năm. Cho tới bây giờ Copernic vẫn không thể tha thứ cho bản thân vì đúng hôm đó, ông đã không ở bên cạnh Đức giám mục Lucas.

Lũ điệp viên của phe Thập tự chinh Teutoniques đã nhử được Copernic rời Torun tới Frombork bằng cách phao tin rằng anh của ông bị ốm nặng. Nhân cơ hội Đức giám mục chỉ còn lại một mình ở Torun, phe Thập tự chinh đã cử người tới đầu độc cụ.

Phe Thập tự chinh có lý do để căm thù Đức giám mục. Trong suốt 10 năm, Đức giám mục Lucas cùng người thư ký tin cậy là Copernic đã gần như tiêu diệt được chúng. Phần việc còn lại không nhiều và đầy triển vọng hoàn thành vì đã có tin về việc Đức giám mục Lucas được đề cử làm một chức vụ gần gũi với vua Ba Lan.

Sát hại được cụ Lucas, chúng lại tìm cách vây hãm cháu cụ, bác sĩ Copernic. Tuy nhiên, tài trí của ông đã làm thất bại mọi âm mưu của chúng. Ông không chỉ "hoá giải" mọi chiến dịch quân sự của phe Thập tự chinh, mà còn làm chúng thất điên bát đảo vì bất lực.

Phe Thập tự chinh đã không chỉ một lần muốn dùng độc dược ám sát Copernic, nhưng đều không thành công. Chúng bèn chọc vào "gót chân Asin" của ông bằng cách xúi bẩy các viên chức nhà thờ để mắt tới các công trình nghiên cứu khoa học của Copernic. Từ toà thánh Ba Lan, thậm chí cả từ Vatican, đã xuất hiện những lời đề nghị Copernic chia sẻ các kết quả tìm tòi thiên văn học.--PageBreak--

Nhớ lời hứa với bác mình, Copernic đã chỉ tiết lộ đủ thông tin để khỏi "giúp" kẻ thù của mình có dịp đắc chí. Công trình chính yếu của ông "Luận bàn về việc quay của các thiên thể" cho tới lúc đó vẫn chưa có ai được đọc, cuộc sống của bác sĩ Copernic trôi qua trong lao động đơn độc.

…Trong thời gian ở lại Torun, Copernic đã thường xuyên ở bên cạnh cô con gái cao ráo, tóc mun của chủ nhà, Anne Shilling, đọc cho cô nghe các loại sách, kể cho cô nghe về các công trình nghiên cứu của mình, hồi tưởng lại quá khứ... Cho tới khi chẳng còn cớ nào để ở lại nữa, Copernic lại bất ngờ được bố của Anne nhờ khuyên cô chọn chồng trong số 3 - 4 chàng trai đang tới cầu hôn.

Dằn lòng, Copernic làm theo lời yêu cầu đó và chạy trốn khỏi Torun. Người mà ông muốn Anne chọn là con trai chủ một xưởng may.

Nửa năm trôi qua, Copernic vẫn không thể nào quên được Anne. Ông đành phải quay trở lại Torun. Lần này, gia đình Shelling đón ông lạnh nhạt. Hóa ra là, sau khi ông rời đi, Anne dứt khoát không chịu lấy ai làm chồng, cứ ở vậy héo hon. Ông bố lại yêu cầu Copernic khuyên bảo Anne lấy đúng người mà gia đình đã chọn. Không hề e ngại những người xung quanh, Anne lại quay sang hỏi Copernic: Ông có yêu cô như cô yêu ông không?

Nhà bác học vĩ đại không đủ dũng khí để mà lại nói dối. Và thế là ông rời Torun cùng với Anne: Cô đi theo ông với tư cách người phục vụ, vì thày dòng không được cưới vợ. Nhiều thày dòng thuở đó đã đành sống với người phụ nữ mà mình yêu quý dưới danh nghĩa này.

Hạnh phúc mới đã làm hoan hỉ tâm hồn Copernic, khiến ông dường như trở nên "hỉ xả" hơn xưa. Ông hy vọng là kẻ thù đã quên ông và không tìm cách hãm hại ông nữa. Thế nhưng, phe Thập tự chinh vốn thù dai và vẫn không nguôi nỗi hận Copernic. Biết Anne là một giá trị thân quý với ông tới nhường nào, bọn chúng đã dựng chuyện nàng là phù thủy và tìm cách trục xuất nàng khỏi nhà thờ Frombork.

Hiểu rõ những mối nguy hiểm thực sự đe dọa Anne nếu nàng ở lại cùng ông, cuối cùng Copernic đã buộc nàng phải rời Frombork tới Kenigsberg (nay là Kaliningrad thuộc LB Nga). 10 năm hạnh phúc nhất đời ông và Anne đã chấm dứt.

Một ngày sau khi Anne rời đi, Copernic nằm liệt. Biết được tin dữ, Anne trở về Frombork, bán hết đồ nữ trang mà khi rời khỏi nhà, cha nàng đã cho nàng, để lấy tiền đút lót những người gác nhà thờ để họ cho nàng lẻn vào thăm Copernic một đêm duy nhất. Cuộc gặp gỡ cuối cùng vừa cảm động vừa bi thương. Họ không trách móc nhau một câu, chỉ có nước mắt và những dịu dàng âu yếm sưởi ấm tâm hồn họ...

Copernic đã qua đời bốn năm sau cuộc gặp biệt ly với Anne (năm 1543). Họ đã không có cơ hội nào gặp nhau thêm nữa và họ đã đều bất hạnh cho tới phút cuối cùng của cuộc đời mình