Nhà báo Hữu Thọ: Càng nhiều tuổi, càng cần “biết đủ”
Thực ra thì tôi chưa bao giờ là cấp dưới trực tiếp của nhà báo Hữu Thọ để được nghe ông chỉ bảo hoặc thấy cách ông "tác nghiệp" trong công tác làm báo để học mót ít kinh nghiệm hành nghề.
Tôi cũng chưa bao giờ được nghe ông giảng bài trên giảng đường Học viện Báo chí và Tuyên truyền, dù ông đã khá nhiều năm làm giảng viên và Chủ nhiệm Khoa Báo chí ở đó… Tôi lần đầu được trò chuyện với ông cũng chỉ trong vòng dăm bảy năm gần đây, mà mỗi năm chỉ một đôi lần vì ông rất bận, mà tôi thì cũng không phải là người rảnh rỗi…
Tuy nhiên, trong thâm tâm, tôi luôn kính trọng và biết ơn ông như đối với một người thầy, bởi quả thực là tôi đã ngộ ra được quá nhiều điều khi đọc những bài báo của ông, khi được phỏng vấn ông và nhất là khi tìm hiểu về cuộc đời làm báo của ông.
Có những việc ông đã làm khiến tôi muốn học theo, có những việc tôi biết rằng không bao giờ tôi làm được (hoặc không muốn làm như thế), nhưng tựu trung, khi suy nghĩ về cuộc đời làm báo của ông, tôi hiểu ra rằng, mỗi người cần phải có cách đi riêng, nhưng muốn gì thì cũng cố gắng để vừa thỏa mãn được sở nguyện cá nhân, vừa có những đóng góp tích cực cao nhất có thể cho đời sống chung. Làm sao để có thể khi ta tới với cuộc sống này, dẫu trong nhiều sự ta không thể làm cho thay đổi tốt hơn nhưng chí ít cũng không để cho mọi sự trở nên tồi hơn, xấu đi…
Với những suy nghĩ như thế, ngay trong dịp đầu Xuân Mậu Tý rét buốt này, tôi đã đến thực hiện cuộc trò chuyện giữa tháng với nhà báo lão thành Hữu Thọ, một cán bộ đã về hưu từ một năm nay rồi nhưng "ngòi bút sắc" vẫn dứt khoát chưa chịu hưu trí.
Phóng viên (PV): Xin kính chào nhà báo Hữu Thọ! Tôi biết rằng, hỏi một nhà báo vào dịp Tết đã viết bao nhiêu bài thì cũng khiếm nhã như đi đếm tiền trong ví của người khác. Nhưng quả thực là không ít người muốn biết rằng, năm nay, nhà báo Hữu Thọ khi đã về hưu rồi có bao nhiêu bài báo Tết?
Nhà báo Hữu Thọ (NB HT): Tết năm nay, chợt nhớ lại, tôi giật mình với việc tôi đã viết đến 11 bài báo Tết. Mình ngồi nghĩ, sao mình viết nhiều như thế này? Thì ra nó mới khổ thế này, có đến 8 bài là các bạn bè đồng nghiệp, toàn những chỗ thâm giao, người ta đến người ta bắt mình viết, người ta giao đầu bài. Mà mình thì vốn nể bạn, thế thì mình viết. Thực ra, nói thật, nếu viết một cách tự nguyện thì Tết năm nay, tôi viết có 2 bài thôi.
PV: Hai bài mà ông chủ động viết là về vấn đề gì ạ?
NB HT: Một bài nói lên những hình dung về bước đường sẽ qua của năm 2008, triển vọng ra sao, có thể có những thách thức, trục trặc gì,… nhất là với nông nghiệp, nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế.
PV: Nếu tôi nhớ không nhầm, hình như hồi còn công tác ở Báo Nhân Dân, ông từng nhiều năm liền là phóng viên rồi phụ trách theo dõi mảng nông nghiệp trong thời kỳ đầu đổi mới?
NB HT: Thì thế! (cười). Tháng 4 này sẽ là 20 năm Đảng ta ra Nghị quyết X của Bộ Chính trị về nông nghiệp, một Nghị quyết tạo ra bước chuyển rất quan trọng. Có rất nhiều điều tôi muốn nhớ lại, muốn nói về sự kiện này.
PV: Thế còn bài báo Tết thứ hai mà ông đã viết là về chủ đề gì ạ?
NB HT: Tôi viết những kỷ niệm với bà chị tôi xung quanh chiếc áo dài của người Hà Nội. Ngày xưa, con gái nhà tử tế ở Tràng An khi đi ra ngoài đường thì phải mặc áo dài. Khi đó, chị tôi lại có người yêu đang tìm hiểu, muốn đi chơi với người yêu nhưng lại sợ bố mẹ mắng…
Tôi là thằng bé thích xem bóng đá ở sân Cột Cờ, chị tôi hay cho tiền mua vé nên tôi giả ơn chị tôi bằng cách, thấy chị muốn đi chơi với người yêu, tôi mang áo dài ra ngõ để cho chị ấy mặc đi chơi. Khi chị đi chơi về, tôi lại chờ sẵn ngoài ngõ để chị thay áo dài bằng bộ áo cánh mặc ở nhà, để bố mẹ không biết là con gái mình vừa đi chơi xong (cười). Ngày xưa, khi bố mẹ thấy con gái mình vẫn mặc áo cánh là tin chắc rằng con gái mình chưa đi đâu ra ngoài phố…
PV: Một thời thực trong lành! Nhưng quả là mỗi thời mỗi khác. Bây giờ thì nhiều người ở trong nhà hay ra ngoài phố đều ăn mặc như nhau hết…
NB HT: Đó là kỷ niệm tuổi hoa niên của tôi. Mà phải nói rằng, nhà tôi ngày xưa cũng nghèo lắm. Chị tôi chỉ có một bộ áo dài duy nhất, đòi may thêm bộ nữa mãi mà cũng không được. Không phải bố mẹ không muốn mà là không đủ tiền. Tôi tiếng là học Trường Bưởi nhưng cũng chỉ có một bộ tử tế để mặc đi học thôi, còn ngoài giờ học thì toàn mặc quần lửng, tức là quần cũ của người lớn cắt bớt ống đi… Tết năm nay, tôi viết về chuyện xung quanh cái áo dài của chị tôi ngày xưa là để nhớ lại tính lịch sự của người Tràng An một thuở…
PV: Thế mới biết, văn hóa không phải lúc nào cũng phát triển đồng thuận với sự sung túc, dù rằng, thường thì phú quý mới sinh lễ nghĩa được… Thưa nhà báo Hữu Thọ, hình như ngày ông chính thức nghỉ hưu là từ Tết năm ngoái?
NB HT: Đúng, từ tháng Giêng năm ngoái.
PV: Coi như đã tròn một năm. Ông có cảm giác có gì thay đổi trong tư duy của mình, trong cách nhìn nhận của mình về cuộc sống và về chính cái nghề làm báo hay không? Và bây giờ có còn ham muốn "hay cãi" như thời trai trẻ ngày xưa không ạ?
NB HT: Trước hết phải nói là, tuy mình mới nghỉ hưu được một năm rồi nhưng thực ra là mình đã chuẩn bị cho việc này từ lâu. Năm nay, mình 78 tuổi. Mình nghỉ như thế tức là thực chất tới 77 tuổi ta mới được nghỉ. Tôi chuẩn bị từ lâu. Trước Đại hội Đảng lần thứ X tôi cũng đã xin nghỉ, viết đơn hẳn hoi để tổ chức dễ xử sự. Khi mình còn làm việc thì mọi thứ thông tin buổi sáng đến là có trên bàn, bài viết có người đánh máy.
Từ khi mình nghỉ thì mọi việc đều do mình tự chuẩn bị cho mình cả, cho nên mình phải học lại cách làm việc như thời trai trẻ, đặc biệt học cách tiếp cận với các phương tiện hiện đại, như vào mạng, viết bài trên máy tính để cho khỏi bỡ ngỡ. Vì thế, khi về hưu rồi, mình không có gì bỡ ngỡ cả,... còn đọc nhiều, viết nhiều nữa.
PV: Thế còn tâm tính của "người hay cãi"? Tôi biết rằng, Nhà Xuất bản Giáo dục vừa in một tuyển tập gần một nghìn trang khổ lớn các tiểu phẩm chọn lọc của ông với tựa đề "Người hay cãi". Nhà báo lão thành Hữu Thọ về hưu rồi thì chuẩn bị tổng kết "sự nghiệp người hay cãi" của mình rồi ư? Nghĩa là từ nay sẽ không "cãi" nữa?
NB HT: Thực ra chuyện sách "Người hay cãi" là thế này thôi: Đó là cuốn đầu tiên trong bộ 7 cuốn tiểu phẩm của mình. "Cãi" thực ra là sự phản biện, tranh luận thôi…
PV: Xin lỗi được ngắt lời. Ông dùng từ "cãi", nghe dân dã, gần gũi, nhưng cũng gai gai thế nào ấy. Còn mấy vị trí thức viên chức thành đạt ở thế hệ sau ông mới khôn làm sao đưa ra từ "phản biện", nghe có vẻ đầy tính khoa học và cũng dễ chịu… Thực ra đó là hai việc như nhau. Theo tôi, cãi hay phản biện thì cũng không phải là quá quan trọng, quan trọng là cãi hay phản biện với động cơ nào…
NB HT: Người ta đã tổng kết rằng, “hay cãi” là 1 trong 8 nguyên nhân dẫn tới sự không thành đạt. Nhưng trong cuộc đời của một con người viên chức lại thường có sự rắc rối thế này: khi mình còn là cấp dưới, khi mình còn là cấp thừa hành thì mình muốn hay cãi, nhưng khi mình đã là người phụ trách thì đôi khi mình không muốn người ta, không muốn cấp dưới cãi lại mình. Mâu thuẫn là như thế đấy! Nhưng nếu muốn công việc thực sự "chạy", thực sự có hiệu quả thì phải biết giải quyết mâu thuẫn ấy một cách hợp lý.
Tôi nhớ, trong dịp Tết 2002-2003, tôi đã viết một bài dựa theo di ngôn của Đào Duy Từ là: "Ước tôi hay cãi, ước chúa hay nghe". Về sau, chính nhà thư pháp Nguyễn Văn Bách đã viết lại câu đó và Báo Nhân Dân đã in câu đó lên. Một cơ chế lành mạnh là cấp dưới phải hay cãi, hay can gián và cấp trên phải biết nghe, tất nhiên, nghe những gì hợp lý, đúng lẽ… Cấp trên phải hiểu đúng những người cấp dưới hay cãi. Hay cãi là sự phản biện thôi chứ có cái gì khác đâu.--PageBreak--
PV: Biết nghe cãi, biết nghe phản biện và rút ra những kết luận thích hợp cũng là phẩm chất cần có của những nhà lãnh đạo. Nhưng biết chuyển việc cãi thành việc phản biện cũng là năng lực cần có của các cấp thừa hành thông minh và muốn thành đạt.
NB HT: Thực ra mà nói, có khi cấp dưới họ không cãi công khai nhưng trước những việc mà họ cho là chưa chuẩn, thì trong lòng họ sẽ cãi; nếu thấy chưa chuẩn, thì họ chưa thực sự chấp nhận ý kiến được đưa ra của những người thậm chí cao tuổi hơn mình, cấp cao hơn mình. Bởi vì, trong cuộc đời công chức, dù muốn hay không nhưng cuối cùng anh vẫn phải đứng trước một câu hỏi: ta phục chân lý hay phục vụ bề trên? Giữa hai sự chọn lựa thì phải lấy phục cái chân lý làm trọng.
PV: "Platon là bạn tôi, nhưng chân lý quý hơn." Người châu Âu luôn truyền tụng câu này.
NB HT: Aristote không dám nói trái ý tưởng của thầy mình là Platon khi tiếp cận chân lý thì không thể là một triết gia vĩ đại. Nhưng sự chọn lựa ấy cũng vất vả lắm chứ không phải đơn giản đâu. Nên ta phải tìm cách mà cãi để người ta có thể chấp nhận được.
PV: Làm sao mà cãi nhưng vẫn thành đạt được thì đấy là cả một môn nghệ thuật!
NB HT: Đấy là vấn đề khó.
PV: Thông thường, đã làm viên chức thì ai cũng muốn thành đạt, cái đó không thể nói là ham muốn xấu được.
NB HT: Thôi thì thành đạt cũng còn tùy, nhưng ít nhất cũng còn để cho mình có thể hành nghề. Chứ mình làm đến mức không thể hành nghề được nữa thì làm sao có điều kiện bảo vệ chân lý được? Cho nên phải tìm cách mà nói để vừa phải lẽ, vừa ổn thỏa.
PV: Muốn cãi ở cấp độ như thế thì ngoài một góc nhìn đúng đắn còn cần phải có đủ thông tin…
NB HT: Bây giờ, sau một năm mình về hưu, mình thấy rằng, mình vẫn có rất nhiều thông tin, nhưng mà mình luôn luôn xác định thông tin mình tiếp nhận trong một năm qua nhiều thứ không phải thông tin chính thức. Đó là đặc điểm thứ nhất.
Đặc điểm thứ hai là hiện nay mình bắt đầu trong độ tuổi già rồi. Người già hay khó tính. Và hay có những mặc cảm, thậm chí mặc cảm nhiều hơn trước. Đôi khi có anh em bạn bè đến chơi bảo, thời bác làm phụ trách thì chẳng có cái gì thua thiệt lắm, nhưng bây giờ làm phụ trách thì "to" lắm. Nghe thế, đôi khi ngay cả người như mình mà có lúc cũng cảm thấy "xao xuyến"…
Thế nhưng, mình làm nghề viết. Đó là nghề phải yêu hay ghét bằng trái tim nồng cháy thì mới viết được. Nhưng viết thì phải công tâm, không được để những sự "xao xuyến" cá nhân không chuẩn mực nó chi phối ngòi bút. Ấy vậy mới có câu, trái tim nóng và cái đầu lạnh; đó là trạng thái cần thiết cho những người làm báo…
Tôi có lần tâm sự với một người bạn già: Chúng mình tuổi già, hoạt động lâu năm, lại từng có thành tích chứ không phải tuổi già bình thường. Mà xã hội bây giờ nó hay mặc cảm, hay so đo... Mà khi đã có mặc cảm và đưa mặc cảm của mình vào trang viết thì dễ sinh ra những lời nói đay nghiến, chì chiết, người ta không dễ tiếp nhận đâu. Bây giờ về hưu rồi, mình chỉ còn bạn bè, mình không còn sợ gì nữa, nhưng cũng không phải vì thế mà muốn viết gì thì viết.
Tôi cũng có trao đổi ý kiến với một số anh em của mình rằng, đừng mang cái tâm trạng cá nhân, đừng mang cái thông tin không chính thức ngoài đời vào mà viết nên những câu đay nghiến, chì chiết, không đồng cảm với thực tại, với những người đang phải gánh trách nhiệm...
PV: Ông có cảm giác rằng, có một số người về hưu ở cương vị tương đương như ông, tâm sự như ông đôi khi viết thì lại khiến cho người đang làm việc khó nghe, cảm thấy các cụ có gì gây phiền nhiễu cho công việc hiện nay không? Tại sao lại như thế? Ông thấy có hiện tượng ấy không?
NB HT: Tôi thấy có hiện tượng ấy. Thật ra trong chuyện này có hai thái độ tiêu cực. Tôi xin kể một câu chuyện ở một nước láng giềng. Có một nhà lãnh đạo cao cấp về hưu, đã tuyên bố một câu: "Về hưu đọc sách không bàn chính sự". Mà ông ấy thực hiện như thế thật. Ai đến nhà ông ấy bàn quốc gia đại sự thì ông ấy đều gạt đi, ai đến nhà thậm chí bàn chuyện nhân sự ông ấy càng gạt đi. Ông ấy ngồi ông ấy đọc sách và thời gian còn lại thì đi giảng bài ở một trường đại học mà trước đây ông từng học.
Nhưng thực chất, nói như thế cũng là cực đoan, vì nói không bàn chính sự thì rồi cũng phải bàn chính sự. Mình viết báo bây giờ là có ý kiến về thời sự chứ, bởi vì làm sao con người tách khỏi trách nhiệm thời cuộc. Nhưng vấn đề là bàn thời sự ở đâu và với một thái độ như thế nào và nói chung là phải ủng hộ những người đang làm việc, đừng gây rắc rối cho người ta. Mỗi một thế hệ đều có trách nhiệm với lịch sử, với thời đại mình đang sống và công việc mà mình đang đảm nhiệm. Ai cũng thế thôi. Thế nên phải để cho người ta làm việc, để cho người đang làm việc, đang giữ cương vị người ta đưa ra những quyết định, và người ta chịu trách nhiệm trước lịch sử.
PV: Tôi đọc ở đâu đấy trên báo chí, kể về chuyện ở Mỹ, những ông tổng thống, những quan chức cao cấp khi đã về hưu, ai cũng có mối quan tâm đến chính sự đương thời và thấy có điều gì mình cần phải bàn, cần phải góp ý cho người kế nhiệm mình, thì vào Nhà Trắng yêu cầu được gặp Tổng thống đương nhiệm và trao đổi tất cả quan điểm, những thắc mắc, những suy nghĩ của mình về vấn đề đang diễn ra. Và sau đó thực hiện theo một quy định không thành văn là không bao giờ tiết lộ nội dung đã được trao đổi trong phòng Bầu Dục ấy ra ngoài cho báo chí. Tôi nghĩ, làm như thế cũng hay đấy chứ.--PageBreak--
NB HT: Tôi nghĩ là nên như thế. Thực ra tôi có quan sát, ít nhất là trong một chục năm trước khi về hưu, ở cương vị tôi đã phụ trách, thì tôi thấy, các đồng chí lãnh đạo đương chức hết sức tôn trọng thế hệ tiền bối. Nhiều việc các đồng chí ấy hỏi ý kiến của các đồng chí tiền bối ở cuộc họp chung, nhiều việc đến tận nhà riêng để hỏi. Điều này chứng tỏ sự tôn trọng rất lớn đối với các cán bộ lão thành.
Nhưng mặt khác, cũng phải thông cảm với những người đương chức: người ta còn có tập thể của người ta, có bộ máy của người ta, có những nhiệm vụ cụ thể của người ta. Và cũng phải hiểu rằng, không phải ý kiến nào của một người dù là đi trước cũng có thể thực hiện được vì một khi không còn giữ trách nhiệm như cũ nữa thì nên hiểu rằng mình không được thông tin chính thức một cách đầy đủ, mình không chịu nhiều sức ép như người đương chức cho nên mình có thể không đưa ra được phương án giải quyết vấn đề tối ưu nhất, có lợi cho hệ thống nhất.
Khi người đương nhiệm đến hỏi anh là cán bộ lão thành thì có nghĩa rằng người ta rất tôn trọng anh, nhưng cũng nên hiểu rằng, không phải tất cả điều mình góp ý đều đúng nhất. Nghĩ được như thế thì mình mới yên tâm. Người ta luôn luôn hỏi ý kiến mình, mình luôn luôn góp ý kiến và cũng nên hiểu rằng không phải ý kiến nào của mình cũng đúng...
PV: Mình không còn ngồi ở vị trí ấy tức là mình không phải là ý kiến cuối cùng. Hãy để cho những người đương chức họ tự chọn lựa, làm thế nào cho nó đúng!... Ông có cảm thấy rằng từ khi ông về hưu, thì cũng cùng một vấn đề, trước đây ông nghĩ khác và bây giờ ông nhìn vấn đề ấy khác không hay không? Hay bây giờ ông vẫn đánh giá vấn đề ấy như thời ông vẫn còn tại chức?
NB HT: Thực ra mà nói, bây giờ thì mình có hiểu thêm nhiều thứ thật. Mà cũng chẳng phải chỉ bây giờ đâu. Tôi có một kỷ niệm rất sâu sắc với một người bạn vong niên, từng có một cương vị cao. Khi đó, tôi còn làm báo, còn ông bạn vong niên ấy vừa về hưu. Gặp tôi, anh ấy phản ảnh tình hình ở địa phương anh ở rất gay gắt, thậm chí hơi đen tối nữa là đằng khác. Anh ấy nhắn một người bạn chung, bảo với Hữu Thọ rằng nếu muốn hiểu thực tiễn thì về gặp mình.
Một hôm, tôi về, anh ấy nói với tôi tất cả các chuyện, mà thực ra toàn là các chuyện mà người ta biết cả, nhưng xử lý như thế nào thì phải có quan điểm chứ không phải việc gì cũng xử lý giống anh ấy muốn được. Tôi mới hỏi anh ấy một câu: "Anh thì mới nghỉ xong, tôi còn đang làm việc, vấn đề quan trọng là anh về hưu ngay ở trong thành phố của anh chứ có phải anh sang một tỉnh khác đâu, tất cả các việc ở phường, xã, khu phố nó diễn ra đều bắt nguồn từ thời kỳ anh phụ trách cả, vậy tại sao thời kỳ anh phụ trách, anh lại không xử lý?".
Anh ấy nói với tôi một câu rất chân thật: "Ông Thọ ạ! Khi mình phụ trách thì mình có biết đâu, nếu biết thì ai lại để như thế". Lúc bấy giờ, tôi mới sực nghĩ ra là, à, thì ra hình như càng lên cao nếu không sâu sát thực tế thì có thể ta càng biết không nhiều những cái cụ thể. Hoặc giả anh không có điều kiện hiểu biết, hoặc là người ta không có điều kiện để tâm sự thật với anh vì anh đang đương chức, người ta rất khó gần gũi với anh để người ta dám tâm sự thật với anh. Việc này tôi đã viết trên báo trong bài “Biết” từ năm 1989 mà bây giờ xem ra vẫn còn đúng.
PV: Thực ra, chỉ những người khi đương chức có tính quan liêu thì khi về hưu mới dễ bức xúc trước những sự còn chưa hay của thực tế. Còn những cán bộ lãnh đạo thực sự gần dân, thực sự biết rằng giải quyết các vấn đề của cuộc sống nó cực kỳ phức tạp, khó khăn, chứ không phải đơn giản muốn là được thì những người ấy ngay cả khi về hưu rồi sẽ không có trạng thái bất mãn?
NB HT: Họ không bực. Bất mãn thì một số ít người thôi. Khi tôi làm trợ lý cho Tổng Bí thư, tôi thấy có một chị ở một huyện gần Hà Nội viết thư cho lãnh đạo ta, nói rằng, tôi xin xung phong làm Chủ tịch huyện trong một tuần để tôi xử lý những việc mà tôi cho là đã rõ. Tôi đọc thư ấy xong, thoạt tiên tôi hết sức cảm động.
Nhưng rồi, tôi lại ngẫm nghĩ, cái nhiệt tình của chị ấy là rất quý, nhưng chị ấy hơi đơn giản. Nếu giao cho chị ấy một tuần làm Chủ tịch huyện, thì không phải chị ấy dễ xử lý vì nó còn có bao nhiêu các nguyên nhân khác nhau, các ràng buộc khác nhau. Chị ấy với tư cách là một người dân, chị nhìn vấn đề tưởng đơn giản nhưng sự thực không phải vậy, mặc dù, tôi thấy chị ấy là một người rất hay.
Còn có một chị ở tỉnh khác nữa thì lại viết thư lên, nói, tôi thôi không chống tiêu cực nữa vì tôi mệt mỏi quá rồi, bị trù úm quá rồi, tôi thôi! Một chị thì xung phong chống, còn chị này thì buông xuôi luôn. Cả hai thái độ ấy đều không phải, đều do hiểu vấn đề quá đơn giản. Buông xuôi cũng không được, nhưng làm vội cũng không được...
PV: Cuộc sống không phải tiểu thuyết, không phải đến trang cuối là kết thúc luôn mọi sự và đôi khi cái khó khăn nhất là sau trang cuối ấy, sau cuộc đấu tranh ấy, sau tình yêu ấy, sau đám cưới ấy, gặp gỡ ấy, phức tạp hơn là phải sống như thế nào cho hợp lý, hợp tình, cho có triển vọng. Đấy mới là cái phức tạp.
NB HT: Có một câu chuyện từng xảy ra mà nhiều người ít biết. Có một cán bộ lão thành, từng hai lần được phong Anh hùng Lao động. Vậy mà anh con trai duy nhất của cụ lại bị dính vào những tiêu cực kinh tế ở mức bị kết án xử tử. Cụ ấy đã viết thư cho các đồng chí lãnh đạo cao cấp, nói, tôi không xin tha tội hoặc giảm án cho thằng con tôi, tôi chỉ mong các anh hoãn lại thời gian thi hành án, đợi để tôi chết đã, mà tôi thì đã gần đất xa trời rồi… Xử lý những việc ấy đâu có dễ, có lý nhưng phải có tình! Nói vậy để thấy rằng, một khi anh không vào cuộc thì nói rất dễ, còn khi anh đã vào cuộc rồi, anh sẽ gặp những trường hợp rất là phức tạp.
PV: Ông Putin ở bên Nga có nói rằng, ai đã là cán bộ an ninh dù chỉ một ngày thì suốt đời sẽ vẫn là cán bộ an ninh, dù trong hiện tại có làm công việc gì. Tôi nghĩ là cũng có thể nói câu tương tự về các nhà báo. Đã làm báo dù chỉ một ngày thì rất khó nguôi ngoai cái nghiệp cầm bút. Tôi rất muốn hỏi, trong một năm về nghỉ hưu, ông đã viết bao nhiêu bài báo hoặc ông bây giờ vẫn đang làm những công việc gì liên quan đến chữ nghĩa?
NB HT: Thực ra mà nói, một năm tôi về nghỉ hưu, tôi lại viết nhiều hơn khi mà tôi đang làm việc. Năm vừa rồi, tôi viết 24 bài chuyên luận và mấy chục bài tiểu phẩm. Bây giờ tôi cũng đang chuẩn bị in một cuốn sách tiểu phẩm mới nữa. Bây giờ, mình có nhiều điều kiện để viết hơn. Nhưng cũng phải nói, ở tuổi già, trí nhớ ngày càng giảm đi, sự sắc sảo cũng không còn được như xưa.
Tôi có đọc một nghiên cứu của người nước ngoài khi họ phân tích giữa trẻ và già. Họ lấy mốc 40 tuổi. 40 tuổi trở ra trên thực tế chỉ còn sự chín chắn, già dặn, sâu sắc; còn 40 tuổi trở xuống thì lúc bấy giờ là sáng tạo và mạo hiểm, có lúc phải có mạo hiểm thì mới thành cái mới được.
Từ 40 tuổi trở đi, con người ít có mạo hiểm; có thể chín chắn, sâu sắc thêm nhưng mà ít còn yếu tố mạo hiểm nữa, mà không còn yếu tố mạo hiểm thì khó có sức sáng tạo nữa. Cho nên họ lấy mốc 40 tuổi trở lên là không còn trẻ nữa, chứ họ không nói là già… Không có ai dám nói rằng cái gì mình viết cũng hay, chỉ đừng có viết dở. Tuổi già có đặc điểm là trí nhớ sẽ giảm đi, sự sắc sảo, mạnh bạo cũng bớt… Tất nhiên, sự mạnh bạo không theo cái kiểu nói tùm lum lên đâu…
PV: Nói tùm lum là sự vô trách nhiệm.
NB HT: Đúng. Mình có thân với một số người, mình có nói với bạn bè rằng, bây giờ mình già rồi, mình hoạt động lâu năm rồi, bao nhiêu thứ ấy là điều kiện để cho họ nể mình. Bởi họ thấy mình già, họ cũng không nỡ nói những lời nặng nề; người hoạt động mới thì thấy mình hoạt động lâu năm, thậm chí là có thành tích, họ cũng không nói những lời sát phạt, cho nên vào tuổi mình dễ không nhìn được sự thật của những hiệu quả của chính bản thân mình.
Cho nên, tôi có nói mấy anh bạn trẻ mà ngày xưa cũng là học trò của mình: nếu các cậu thực sự thân tớ thì tớ chỉ nhờ các cậu mỗi một việc thôi: khi các cậu thấy bài của tớ không đọc được nữa thì phải nói ngay để tớ dừng lại. Vì cái nghề này không thể cố được, đến lúc nào không còn sắc sảo nữa thì phải dừng lại ngay. Biết dừng lại, biết đủ, biết "tri chỉ" là lời dạy của Lê Quý Đôn…
PV: Xin cảm ơn nhà báo lão thành Hữu Thọ! Chúc ông một năm mới vẫn dồi dào bút lực!
