Cố Tổng thống Nam Tư S.Milosevic: Bí ẩn tới cùng

Muốn nói gì thì nói, dù công pháp quốc tế có phát triển đến mấy thì cho tới năm thứ sáu của thế kỷ XXI cũng vẫn phải tỉnh táo mà nhận ra rằng, những quốc gia quá kỳ vọng vào những phép lạ từ bên ngoài sẽ rất dễ dàng bị thất vọng và rơi vào thế yếu đến mức không thể bảo vệ được ngay cả những nhà lãnh đạo cao cấp nhất của mình. Thế giới chúng ta còn xa mới đạt được sự hoàn thiện và đại đa số các trung tâm quyền lực quốc tế chỉ muốn biến phần còn lại của trái đất thành môi trường "dễ mình khó người".

Bi kịch Balkan

Thế kỷ XX đến và đi trong những cuộc khủng hoảng lớn ở châu Âu mà nguyên cớ tạo bùng nổ đã luôn luôn ở Balkan. Còn nhớ, Chiến tranh thế giới bùng nổ năm 1914 cũng là từ vụ Thái tử Áo bị người Serbia sát hại ở Sarajevo ngày 28/6/1914. Trong thập niên cuối cùng của thế kỷ XX, những gì diễn ra tại Balkan cũng đã gây nên vô số những hậu quả tiêu cực đối với không chỉ riêng Liên bang Nam Tư cũ và mới mà còn làm chao đảo toàn bộ bàn cờ chính trị quốc tế... Những mâu thuẫn sắc tộc ở vùng đất rất nhạy cảm về địa chính trị này đã bị kích động quá đà từ cả bên ngoài lẫn bởi những phần tử dân tộc chủ nghĩa cực đoan các phía, dẫn tới những vụ chém giết đẫm máu. Rốt cuộc là Liên bang Nam Tư trong kết cấu hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ nhất đã bị tan rã và thay vào đó là những nước cộng hòa độc lập khác nhau.

Liên bang Nam Tư mới dù với diện tích nhỏ hơn trước rất nhiều cũng vẫn không được yên ổn. Cuộc chiến Balkan mà phương Tây khởi xướng chống lại chế độ của ông Milosevic đã làm kiệt quệ Belgrade và biến vị Tổng thống từng một thuở quyền uy thành tù nhân của Tòa án Liên hợp quốc về tội phạm chiến tranh ở Nam Tư cũ (ICTY) tại La Hay, Hà Lan hơn bốn năm nay. Ông đã phải đối mặt với 66 tội danh khác nhau. Tuy nhiên, trong các phiên tòa đã diễn ra, ông đều bác bỏ những lời buộc tội của ICTY.

Mặc dầu tình hình sức khỏe luôn ở dưới mức bình thường, nhưng ông Milosevic vẫn cố gắng đưa ra những lập luận đanh thép để chứng minh rằng mình vô tội... Theo lời những người từng có mặt trong các phiên tòa xử ông Milosevic, cựu Tổng thống Nam Tư, nguyên là một luật sư, đã trình bày những kỹ năng nghiệp vụ rất cao. Ông chuẩn bị tư liệu rất chu đáo, nhớ vị trí của từng ngôi làng, từng nhà thờ ở Nam Tư và vì thế, khiến cho những nhân chứng muốn "chơi xấu" ông luôn phải lúng ta lúng túng...

Tới 10h ngày thứ bảy 11/3, các nhân viên nhà tù ở Shevenigen đã phát hiện ra xác ông Milosevic trong phòng giam. Cựu Tổng thống Nam Tư không phải là tù nhân đầu tiên đã bị đột tử trong phòng giam của ICTY, thọ 64 tuổi. Tại đây, ngày 6/3 người ta cũng đã phát hiện ra xác của ông Milan Babic, cựu thủ lĩnh những người Serbia ở Croatia, 50 tuổi. Trước đó, năm 1998, thủ lĩnh những người Serbia ở Croatia Slavko Dokmanovic cũng đã tự sát trong phòng giam của ICTY. Người ta phát hiện thấy ông này tự treo cổ bằng một sợi dây điện của máy cạo râu một ngày trước khi bản án chính thức được công bố... Cũng năm đó, vào tháng 8, cựu Thị trưởng Priedor, Milan Kovasevic, đã bị đứt động mạch chủ và qua đời ở đây... Những cái chết liên tiếp như vậy không thể làm đẹp mặt cho ICTY.

Không ngẫu nhiên mà sau khi ông Milosevic qua đời, ngày 15/3, Duma Quốc gia Nga đã chính thức lên tiếng mạnh mẽ chỉ trích ICTY và cho rằng, việc ICTY "chính trị hóa và thiên lệch nghiêm trọng" trong việc điều tra và đã không dành cho ông Milosevic một sự chăm sóc y tế đầy đủ là một sự "vi phạm nhân quyền trắng trợn". Theo lời cựu Thủ tướng Nga Victor Chernomyrdin, vì những bi kịch đã xảy ra ở trên bán đảo Balkan những thập niên gần đây, những kẻ đáng bị xét xử phải là lực lượng đã từng ném bom xuống Liên bang Nam Tư, chứ không phải các nhà lãnh đạo cũ của quốc gia này.

Nhiều nỗi nghi ngờ

Theo giả thuyết ban đầu do ICTY đưa ra, ông Milosevic chết vì một cơn nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên, ngay lập tức đã xuất hiện nhiều thông tin khác nhau có thể dùng để chứng minh rằng, sự thật không là như vậy. Những người thân cận với ông Milosevic có vẻ nghiêng về phía giả thuyết rằng ông Milosevic đã bị đầu độc. Mọi sự càng trở nên rắc rối hơn khi người ta phát hiện trong máu ông Milosevic có những chất lạ từ thuốc dùng để chữa bệnh hủi và lao phổi. Trong khi đó, ai cũng biết ông Milosevic bị mắc bệnh đau tim và thời gian cuối đời, thường xuyên kêu ca về việc huyết áp tăng cao...

Trước khi bị đột tử mấy ngày, ông Milosevic cũng đã gửi cho Ngoại trưởng Nga S.Lavrov một lá thư, trong  đó có phàn nàn rằng, ông cảm thấy người ta đưa cho ông không phải loại thuốc chữa bệnh mà ông cần. Từ tháng 12/2005, ông Milosevic đã đề nghị ICTY cho phép ông sang Nga chữa bệnh nhưng tới tháng 2/2006, ông đã nhận được lời từ chối.

Ngày thứ năm (9/3), ông Milosevic còn trò chuyện với Borislav, người anh trai đang chữa bệnh tại Moskva (ông này nguyên là một nhà ngoại giao, từng làm đại sứ Nam Tư ở không chỉ một quốc gia). Theo lời thuật lại của Borislav Milosevic, ông cảm thấy em mình lúc đó vẫn ở trong trạng thái bình thường. Cho tới lúc 16h30’ ngày thứ sáu, các nhân viên coi tù ở Shevenigen cũng không phát hiện thấy dấu hiệu gì xấu về sức khỏe ở ông Milosevic. Chỉ tới ngày thứ bảy thì bi kịch mới xảy ra. Vì sao? Câu trả lời rõ ràng đến nay vẫn chưa được ai đưa ra.

Theo lời Marco, con trai ông Milosevic, cựu Tổng thống Nam Tư đã bị sát hại một cách tinh vi. Ông Borislav cũng cùng chung quan điểm. Góa phụ của ông Milosevic, bà Mirjana Markovic, thẳng thắn tuyên bố: "ICTY đã sát hại chồng tôi"... Tuy nhiên, họ cũng chưa đưa ra được bằng cớ xác thực nào để chứng minh cho lời nói của mình.

Trở về với mẹ ta thôi

Cuối cùng thì 3h chiều 18/3 (tức 14h GMT), sau nhiều trắc trở, đám tang ông Milosevic cũng đã được cử hành tại thị trấn quê hương ông - Pozarevac, cách thủ đô Belgrade khoảng 70km. Mộ ông nằm trong khu đất riêng của dòng họ. Mặc dầu Chính phủ Nam Tư hiện nay không dành cho đám tang ông Milosevic nghi lễ nhà nước nhưng không phải vì thế mà dư luận nước này dửng dưng với sự ra đi đầy bi thảm của nhà cựu lãnh đạo quốc gia. Những người nhớ tới ông với tình cảm tốt đẹp vẫn còn rất đông ở Nam Tư. Không ít người cho rằng ông Milosevic là biểu tượng của tinh thần Slavơ nói chung và tinh thần Serbia nói riêng chống lại sức ép bạo lực của phương Tây...

Hơn nữa, đảng Cấp tiến, từng ủng hộ mọi chính sách của ông Milosevic trong suốt thời gian ông cầm quyền hiện đang là chính đảng lớn nhất trong Quốc hội Serbia. Chính các đảng viên Cấp tiến đã liên tục lên tiếng yêu cầu tôn vinh tang lễ ông Milosevic. Thậm chí, họ còn đe dọa sẽ phối hợp với đảng Xã hội của ông Milosevic trong những nỗ lực lật đổ nội các hiện tại ở Nam Tư do Thủ tướng Vojislav Kostunica đứng đầu, nếu chính phủ này không tỏ ra thiện chí với các thân nhân của ông Milosevic trong trường hợp họ trở về Nam Tư để tham dự lễ tang.