Lấy chữ làm đầu
Socrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira (tên thường gọi là Socrates, biệt danh Bác sĩ Socrates) sinh ngày 19/4/1954 tại thành phố cảng Belém, thủ phủ bang Pará, miền bắc Brazil.
Cha anh, cán bộ Sở Thuế Raimundo, là người đam mê nền văn minh Hy Lạp cổ đại nên đã chọn cho con trai cái tên của nhà hiền triết Socrates, người được mệnh danh là bậc thầy về truy vấn. Cũng vì lý do đó, ông đặt tên cho một người con trai khác là Sophocles (theo tên nhà viết kịch vĩ đại của thành Athens ngày trước). Một người con trai khác nữa đã được bố đặt cho cái tên của cầu thủ nổi tiếng Sostenes.
Người con út được đặt bằng cái tên của chính cha mình: Raimundo (người em này của Socrates về sau cũng trở thành cầu thủ nổi tiếng và mặc dù không đạt được trình độ kỹ thuật điêu luyện như anh nhưng đã có mặt trong đội tuyển Brazil, vô địch World Cup năm 1994). Khi Socrates lên 6 tuổi, gia đình anh chuyển về Ribeirao Preto, một thành phố nằm ở vùng đông bắc bang Sao Paolo...
Ngay từ bé, như nhiều chú nhỏ Brazil khác, Socrates đã rất mê bóng đá. Nhưng danh thủ tương lai đã làm ông bố yêu sách hài lòng vì cậu con trai cả này cũng rất “mọt sách”: ngay từ tuổi thiếu niên đã đọc không biết mệt các tác phẩm của Platon, Kant, Freud, Machiavelli, Rousseau…
Lần đầu tiên Socrates được gọi vào đội tuyển Brazil là vào năm 1979. Khi ấy anh 25 tuổi. Anh đã thi đấu cho một câu lạc bộ nhỏ ở Brazil trong 6 năm đầu tiên của cuộc đời cầu thủ chuyên nghiệp. Đó là CLB Botafogo ở thành phố nhỏ Ribeirao Preto. Đồng thời với việc thi đấu trên sân cỏ, Socrates còn theo học ở Phân khoa Y học của Trường Đại học Tổng hợp Sao Paolo ở Ribeirao Preto.
Trong bản hợp đồng lao động của anh với CLB Botrafogo có điều khoản về việc CLB sẽ không can thiệp vào việc học đại học của Socrates. Và anh đã kiên trì học tới lúc có được bằng bác sĩ nhi khoa. Hơn ai hết, người trí thức bẩm sinh này hiểu rằng không ai có thể đá bóng cả đời và việc trang bị cho mình một nghề nghiệp nghiêm túc và thích thú là rất cần thiết đối với bất cứ một cầu thủ biết nhìn xa trông rộng nào.
Bình thường ra, có lẽ Socrates cũng đã có thể không được gọi vào đội tuyển, nếu năm 1978 anh không chuyển sang thi đấu cho CLB lừng danh vào loại hàng đầu đất nước Corinthians ở Sao Paolo. Tới World Cup 1982 tại Tây Ban Nha, trung vệ giữa Socrates đã mang băng đội trưởng của đội tuyển được đánh giá là một trong những ứng cử viên chính yếu cho chức vô địch. Và cũng ở đó, Socrates với cú ghi bàn đầu tiên trong số 22 cú ghi bàn trong màu áo đội tuyển Brazil, đã trở thành một trong những gương mặt cầu thủ gây ấn tượng sâu đậm nhất đối với người xem. Đó là cú ghi bàn ngay trong trận đầu tiên, với đội tuyển Liên Xô, giúp cho đọi tuyển Brazil giành được chiến thắng chung cuộc 2-1. Cú ghi bàn của Socrates trong trận này cho tới nay vẫn được đánh giá là một trong những cú ghi bàn đẹp nhất tại các kỳ World Cup.
Tại Tây Ban Nha năm 1982, đội tuyển Brazil đã vào được vòng hai nhưng không đủ vận may để có mặt trong vòng tứ kết. Trong trận đấu quyết định với đội tuyển Italia, Đội trưởng Socrates như thường lệ cũng đã ghi được một bàn nhưng rủi thay cho người Brazil, phía bên kia lại là tiền đạo Paolo Rossi. Chính Rossi đã ba lần làm thủng lưới đội tuyển Brazil, giúp cho đội tuyển Italia giành được chiến thắng chung cuộc là 3-2. Và cũng chính Rossi với tổng cộng 6 bàn thắng ghi được ở Tây Ban Nha đã giúp cho đội tuyển Italia lên ngôi vô địch và anh đã trở thành tiền đạo ghi nhiều bàn thắng nhất World Cup 1982… Năm 1983, Socrates được bình chọn là cầu thủ xuất sắc nhất Nam Mỹ trong năm.
Bốn năm sau tại World Cup ở Mexico, Socrates không đeo băng đội trưởng nữa nhưng vẫn là một thủ lĩnh trong đội tuyển Brazil. Như thường lệ, năm ấy, đội tuyển Brazil đã được đánh giá rất cao và rất được kỳ vọng. Thế nhưng, họ đã bị xui xẻo trong trận tứ kết trước đội tuyển Pháp với danh thủ Michel Platini. Cuộc đua tài ấy của các nghệ sĩ sân cỏ châu Âu (Pháp) và từ châu Mỹ La tinh (Brazil) đã được xếp vào bộ sưu tập những trận đấu vàng tại các kỳ World Cup. Hai hiệp chính đã bất phân thắng bại và những chân sút chắc chắn nhất của hai đội đã phải đá luân lưu 11 m. Và chính Socrates và Platini đã đều đá bóng trượt khỏi khung thành. Vận may khi ấy đã mỉm cười với người Pháp…
Từ giã World Cup và đội tuyển Brazil, Socrates còn thi đấu trên sân cỏ thêm ba năm nữa. Những năm huy hoàng nhất của anh đã trôi qua tại các câu lạc bộ Corinthians (1978-1984), Florentina (Florence, 1984-1985), Flamengo (Rio de Janeyro, 1986-1987) và Santos (Sao Paolo, 1988-1989)… Nói chung, phần lớn thời gian làm cầu thủ, Socrates đã thi đấu ở quê hương. Anh chỉ sang Italia có một mùa bóng, ghi 25 bàn cho Florentina rồi phải ra về vì không thể hòa nhập được với không khí làng túc cầu ở đó, đặc biệt là vì anh không chấp nhận những trận cầu đen, đá theo thỏa thuận ngầm.
Năm 2004, ở tuổi 50, Socrates trở thành huấn luyện viên kiêm cầu thủ cho CLB Anh Garforth Town, giúp nâng cao chỉ số nhận biết của nó lên gấp nhiều lần. Thậm chí có trận anh còn ra sân thi đấu tới 12 phút…
 |
| Niềm vui chiến thắng của Socrates và đồng đội. |
Socrates từng được xếp ở vị trí 63 trong danh sách các cầu thủ xuất sắc nhất thế kỷ XX do tạp chí World Soccer bình chọn. Anh cũng được xếp ở vị trí 77 trong danh sách các cầu thủ xuất sắc nhất trong lịch sử bóng đá do tạp chí Placar bình chọn. Anh có tên trong danh sách các cầu thủ xuất sắc nhất thế kỷ XX theo bình chọn của Voetbal International. Socrates cũng từng được xếp vào danh sách 125 cầu thủ xuất sắc trong lịch sử bóng đá thế giới theo phương án bình chọn của FIFA.
Chầm chậm mất mình
Socrates là một hình ảnh rất đặc biệt và hi hữu trong làng bóng đá Brazil. Bởi anh là một cầu thủ trí thức! Có cảm giác như đấng tối cao đã tạo nên anh để làm đối trọng với những cầu thủ vẫn bị mang tiếng là “đầu óc ngu si, tứ chi phát triển” chỉ biết đá bóng bằng bản năng. Socrates trên sân cỏ cũng rất khéo léo và mềm dẻo trong xử lý bóng, thậm chí cũng được so sánh với vũ công samba về độ hoa mỹ. Thế nhưng, anh xử lý bóng không chỉ bằng cơ chân mà cả bằng “cơ óc” và luôn luôn muốn nhấn mạnh rằng, bóng đá, đó chỉ là một công việc tạm thời và nói chung, anh muốn phát triển trong nghề y hoặc theo con đường làm chính trị… Socrates có khuynh hướng thiên tả. luôn chống lại chế độ quân sự từng tồn tại ở Brazil và đã để tóc dài và râu quai nón cho giống với Che Guevara.
Vì thế, không có gì đáng ngạc nhiên nếu sau khi kết thúc sự nghiệp cầu thủ, Socrates đã hành nghề y – anh làm bác sĩ y khoa và chuyên viên tư vấn trong lĩnh vực dược lý học thể thao. Anh đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ triết học và còn thử sức trong làng báo. Cựu Đội trưởng đội tuyển Brazil không chỉ viết về bóng đá mà còn cả về chính trị và kinh tế với những nhận định sâu sắc. Anh đã thường xuyên được mời làm bình luận viên trong các chương trình thể thao… Tháng 8 vừa qua, anh đã làm bình luận viên về các trận đấu của Copa America 2011 cho Hãng tin AP.
Tuy nhiên, ở ngoài sân cỏ, Socrates đã không giữ được phong độ cần có trong những sinh hoạt đời thường. Trong thời gian gần đây đã xuất hiện những tin tức mà qua đó, có thể hiểu rằng, Socrates đã bắt đầu thân thiết với ma men, thậm chí đã nghiện rượu rất nặng và thường xuyên đẩy mình vào trạng thái say sỉn. Cựu danh thủ đã dần dà mắc bệnh xơ gan và vì thế, bắt đầu xuất hiện những triệu chứng trục trặc trong hệ tiêu hóa.
Tháng 8/2011, Socrates đã phải cấp cứu vì chảy máu dạ dày. Tháng 9 vừa rồi, anh lại phải một lần nữa nhập viện vì chảy máu dạ dày nặng đến mức các bác sĩ phải cho anh rơi vào trạng thái hôn mê nhân tạo. Giữa hai trận ốm này, Socrates đã buộc phải thú nhận rằng anh đã dính dáng tới ma men: “Ngày làm việc nào tôi cũng cầm một chai vang. Nếu không có chai rượu đó thì cũng chẳng có gì thay đổi đối với tôi nhưng đây đã là thói quen rồi. Đó đã là bạn của tôi, cũng như thuốc lá”…
Tới đầu tháng 12/2011, Socrates cùng vợ và một người bạn đi ăn trong nhà hàng ở Sao Paolo. Thức ăn hôm đó vì sao ấy khiến cả ba người bị ngộ độc nhưng chỉ mình Socrates phải vào viện cấp cứu. Và anh đã ra đi vào ngày 4/12 vì bị sốc nhiễm trùng.
Chỉ vài giờ sau khi Socrates qua đời, CLB Corinthians đã giành được ngôi vô địch làng bóng đá Brazil năm 2011. Nếu còn sống, hẳn Socrates sẽ thấy rất hạnh phúc…
Trước khi qua đời không lâu, Socrates đã bắt tay vào viết một cuốn sách về World Cup 2014 ở Brazil. Tác phẩm này được gọi là “viễn tưởng” vì nó phải được xuất bản trước khi diễn ra World Cup và trong đó, Socrates viết về kết quả của cuộc đua tài bóng đá thế giới này. Có lẽ trong đó các nhà vô địch sẽ là người Brazil và cầu thủ làm bàn hẳn phải là một ai đó rất giống như Socrates. Một Socrates rất cao (anh cao 1,94 m), rất lực lưỡng, một nhà kiến thiết lối chơi độc đáo, có thể sút hai chân như một, thực hiện các cú đá penalti không cần phải chạy lấy đà, một lãng tử hào hoa làm say lòng mỹ nữ và không chỉ các mỹ nữ. Hình ảnh một Socrates ngật ngưỡng say sỉn và từ giã cõi trần khi mới 57 tuổi có lẽ không xuất hiện trong cuốn sách đó. Nhưng người đời sẽ rất nhớ anh cả trong hình ảnh này. Có một số người có thể dạy chúng ta kinh nghiệm sống không chỉ bằng những thành công mà cả bằng cái chết của họ
