NSƯT Quốc Chiêm: 30 năm một vai diễn còn lưu hương

Cho dù khán giả đã xem đi xem lại nhiều lần, họ vẫn muốn được xem lại vở diễn, để chiêm nghiệm những bài học chưa bao giờ là cũ từ các nhân vật trong vở diễn. Lần này, Quốc Chiêm không làm hoàng tử Pơ Liêm trên sân khấu nữa. Nhưng nhắc về kịch Lưu Quang Vũ và vai diễn để đời của mình, anh vẫn nguyên vẹn một niềm say mê, như thuở ban đầu vậy…

Quốc Chiêm bây giờ là một nhà quản lý văn hóa. Gặp được anh cũng phải tốn kha khá lời hẹn. Nhưng khi được ngồi trò chuyện với anh về sân khấu, thì những xã giao công chức dường như biến sạch. Trong anh vẫn ngùn ngụt lửa đam mê nghề. Và cái cách anh lim dim mắt khi nói về các vai diễn, các đêm diễn thời trẻ khiến cho tôi có cảm nhận Quốc Chiêm chưa khác cái thời anh đóng vai hoàng tử Pơ Liêm trong vở ''Nàng Si - ta'' ở Đoàn chèo Hà Nội là bao.

30 năm trôi qua, khi nói về vở diễn nổi tiếng này, khán giả vẫn nhắc đến cặp đôi Quốc Chiêm - Lâm Bằng như một dấu ấn đặc biệt khó có thể phai mờ. Sau Quốc Chiêm, rất nhiều diễn viên đã vào vai Pơ Liêm, nhưng không một ai nhận được sự hâm mộ của khán giả như anh . Với diễn xuất tài năng đi vào lòng người, với giọng hát ngọt trời phú, với ngoại hình đẹp, sang, hào hoa cha mẹ cho, và với lòng say mê tận tụy với nghề, Quốc Chiêm được khán giả ưu ái gọi bằng danh xưng "Hoàng tử của Chèo".

Quốc Chiêm nhớ lại: "Thời tôi còn trẻ, để được vào vai kép chính khó vô cùng. Khi Nhà hát Chèo dựng vở ''Nàng Si-ta'' do nghệ sĩ Doãn Hoàng Giang làm đạo diễn, ban đầu tôi được chọn làm kép 3, kép 4. Nhưng rồi có một sự thay đổi, người nghệ sĩ được chọn diễn kép đầu đã luống tuổi và được khuyên nhường vai cho lớp trẻ. Và với ngoại hình, giọng hát phù hợp, tôi được chọn vào vai hoàng tử Pơ Liêm. Đó là một may mắn, một cơ hội đối với tôi. Không bỏ lỡ cơ hội đó, tôi quyết tâm phải làm tốt nhất, bằng cách miệt mài tập luyện và học hỏi. Mỗi đêm diễn với tôi là một sự sáng tạo mới. Không đêm nào tôi diễn giống đêm nào về mặt cảm xúc. Tôi thường trăn trở hằng đêm về vai diễn của mình, đào sâu thêm nội tâm nhân vật để phục vụ khán giả tốt hơn".

NSƯT Quốc Chiêm và Lâm Bằng diễn lại ''Nang Si - ta'' trong lễ kỷ niệm 60 năm thành lập nhà hát chèo Hà Nội.

Ngày đó, sau mỗi đêm diễn "Nàng Si-ta", Quốc Chiêm có đến 50 mẹ nuôi đứng đợi anh trước cửa nhà hát, để mời anh đi ăn phở. Đó là cách khán giả thời bao cấp thể hiện lòng ái mộ, yêu quý của mình với một nghệ sĩ trẻ tài năng. Nhưng Quốc Chiêm vẫn đạp xe một mình về khu tập thể nghệ sĩ, với cái bụng đói meo. Vì anh không muốn làm mất lòng những người hâm mộ. Hồi Bộ Văn hóa Campuchia mời "Nàng Si - ta" sang diễn, có hai cô con gái của Bí thư Thành ủy Phnôm Pênh xem xong vai diễn thì mê Quốc Chiêm như điếu đổ. Đấy là những kỷ niệm đẹp trong đời một người làm nghệ thuật mà Quốc Chiêm luôn lưu giữ trong lòng.

Hỏi Quốc Chiêm, anh có tự hào không khi mà hơn 1/4 thế kỷ đã trôi qua, nhưng chưa có diễn viên trẻ nào sau anh vượt anh về vai diễn Pơ Liêm, Quốc Chiêm bảo, anh buồn thì đúng hơn. Buồn cho đời sống sân khấu nước nhà mỗi lúc một hiu hắt. Buồn cho các nghệ sĩ trẻ không yêu nghề, đau nghề, không đam mê, dấn thân và dám trả giá cho lựa chọn nghề nghiệp của mình. "Vở diễn "Nàng Si - ta" là câu chuyện về lòng tin của con người. Chúng ta có thể mất tất cả nếu mất lòng tin. Và tôi cũng muốn nói câu chuyện lòng tin khi bàn về những nghệ sĩ trẻ.

Ngày hôm nay cuộc sống quá vội vàng, những người trẻ họ bị chi phối quá nhiều thứ và không mấy người giữ được lòng tin, bản lĩnh vững vàng trong nghề nghiệp. Các em chăm chút vẻ bề ngoài nhiều hơn cố gắng trau dồi kiến thức bên trong. Các em tham gia một vở diễn với tâm trạng làm cho xong chứ không phải là sống với toàn bộ nhân vật. Tôi đã từng chỉ đạo vở diễn mà diễn viên trẻ diễn xong màn đầu, vì khó chịu với nhạc công mà bỏ luôn cả vở diễn. Đó là hành động vô trách nhiệm, thiếu tôn trọng khán giả và để cái tôi của mình lên cao hơn mọi việc, rất đáng trách".

Dù bận công việc của một nhà quản lý văn hóa, Nghệ sỹ ưu tú (NSƯT) Quốc Chiêm vẫn tham gia giảng dạy ở các trường sân khấu điện ảnh. Anh đau đáu câu chuyện đạo đức nghề nghiệp của người nghệ sĩ. "Các học trò thời nay đi học nghề khác chúng tôi ngày xưa lắm. Giờ có điện thoại, khi cần việc gì các em nhấc máy hỏi thầy. Thầy chưa nói xong các em đã giục, thầy nói nhanh giúp em để em còn có việc khác. Thời của tôi ngày xưa, để học các nghệ nhân một câu hát, một ngón đàn, chúng tôi phải "điếu đóm" rất lâu, phải để cho thầy thấy lòng say mê ham học hỏi của mình may ra mới được thầy truyền cho một vài bí kíp. Cha tôi ngày xưa dạy tôi là con phải yêu thầy hơn yêu cha đẻ của con, vì thầy cho con kiến thức thành người. Khi tôi tham gia những vở diễn đầu tiên trong cuộc đời, tôi thường được các thầy dạy về đạo đức nghề. Người diễn viên khi đã lên sân khấu là cống hiến hết mình cho khán giả. Mọi đau buồn riêng tư đều phải gác sâu trong lòng, chỉ sống với nhân vật của mình. Câu chuyện "Kép Tư Bền" là một ví dụ điển hình của đạo đức nghề nghiệp người diễn viên. Anh phải tuyệt đối tôn trọng khán giả của mình".

Gần 30 năm qua chưa có diễn viên nào vào vai Pơ Liêm trong ''Nàng Si - ta'' xuất thần như NSƯT Quốc Chiêm.

Xen giữa câu chuyện, Quốc Chiêm ngừng lại giây lát. Anh nói: "Liệu có phải tôi nhiều tuổi rồi mà khắt khe với các bạn trẻ không nhỉ? Mỗi thời có những khó khăn riêng, nhưng tôi nghĩ tuổi trẻ hôm nay nhiều thứ cần phải học lại. Ví dụ như họ biết mọi thứ mà không cái gì kỹ càng. Ví dụ họ phải biết nuôi lòng tin của mình trong công việc. Tôi cảm nhận rằng, phần lớn bạn trẻ đang làm nghề mà không Tin. Và vì thế, sự tưởng thưởng của khán giả dành cho người nghệ sĩ cũng không lớn, không sâu sắc".

NSƯT Quốc Chiêm hy vọng rằng, việc công diễn những vở kịch xuất sắc nhất của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ trong những ngày mùa thu lịch sử này sẽ nhắc khán giả và những người làm nghệ thuật về một thời hoàng kim rực rỡ của sân khấu. Những nghệ sĩ trẻ thêm một lần nhìn rõ con đường mình đã chọn, hiểu rằng sân khấu thánh đường thực sự là như thế nào để nuôi dưỡng niềm tin làm nghề. Ngày hôm nay, dường như câu chuyện lòng tin trong mỗi chúng ta đã bị mai một phần nào. Nghệ sĩ Quốc Chiêm cho rằng, chấn hưng sân khấu cần nhiều yếu tố, nhưng cốt lõi của vấn đề chính là khôi phục lòng tin của người nghệ sĩ vào chính lựa chọn nghề nghiệp của mình. Chúng ta không thể làm tốt một công việc mà chúng ta không có lòng tin vào công việc đó.

"Khi đứng trên bục giảng tôi rất muốn nói nhiều với các bạn trẻ về tình yêu của tôi dành cho sân khấu, khi tôi bắt đầu đến với Chèo. Tôi mất ăn mất ngủ về một vai diễn, một câu thoại, một dấu chấm, dấu phảy, một ngắt quãng trong đài từ. Tôi có thể rất ốm, nhưng ra sân khấu là tôi bừng sáng. Tôi lấy kim khâu màn nhung khi thấy nó bị rách. Tôi nhặt một cọng rác trên sân khấu. Tôi làm tất cả những việc đó vì tôi xem sân khấu là thánh đường".

Nhìn Quốc Chiêm say sưa với câu chuyện sân khấu, tôi thoáng nghĩ, người say nghề như anh, rời sân khấu sớm thật đáng tiếc. Nhưng, có lẽ không quan trọng điều này, vì anh đã có vai diễn để đời, vẫn luôn là "ngôi sao" trong lòng khán giả khi nhắc về một vở diễn và một thời đẹp đẽ của sân khấu. Quan trọng hơn, anh vẫn miệt mài mỗi ngày để truyền nghề cho các bạn trẻ, và luôn mong muốn những người kế cận sẽ làm nên thương hiệu của sân khấu trong thời đại họ đang sống…