Chuyện về cái tổ kiến

Thế nhưng ở cái thời đói ăn thiếu mặc, hằng tháng cắt ô tem phiếu đi xếp hàng hết mua thịt lại đong gạo đong dầu, người ta chỉ mới quan tâm đến những khiếm khuyết hình thể, còn các vấn đề què quặt tinh thần thì vẫn chưa bị để ý. Vì thế những bọn lập dị khác người như em vẫn có cơ tồn tại, phát triển và hoà nhập.

 Nói vậy chứ, em dám chắc bất cứ ai cũng từng hiếu kỳ hoặc bị mê hoặc bởi tổ kiến, bởi cái tổ chức xã hội trật tự răm rắp mà loài người hằng mơ ước vươn tới như một thứ quy chuẩn, bởi lòng khao khát khám phá thế giới tự nhiên hay có khi giản đơn chỉ bởi nó kích thích trí tưởng tượng phong phú của mỗi con người.

 Bảo tàng Văn minh nhân loại ở New York có thời đã ghi nhận số lượt người, đặc biệt là trẻ em, tham quan đông nhất khi người ta bứng nguyên xi một tổ kiến về trưng bày trong một cái hộp kính. Thế là ta có thể đứng ngoài xem được tổ kiến cắt lớp, tầng tầng các địa đạo và các con kiến lao vun vút theo những trật tự khó hiểu, phát tín hiệu cho nhau qua những cái ăng-ten mà ta hay gọi là râu. Em cũng đã đến xem rồi… và em rất thất vọng.

Hóa ra cầm đèn pin cố gắng soi vào một cái lỗ bé tí xíu và áp sát tai xuống đất để nghe xem các con kiến nói gì với nhau vẫn sướng hơn được đứng chiêm ngưỡng trong viện bảo tàng. Em vẫn thích được tưởng tượng hơn, em tưởng tượng ra hai bạn kiến chạm râu vào nhau để trao đổi với nhau như thế này:

 - Chào anh… Anh khỏe không… Tôi khỏe cám ơn… Anh đi đâu vội thế… Cơm chưa?

 - Chưa… Này, 150 độ phía Tây Nam có một thằng Xiến Tóc vừa bị đột quỵ… chúng mình đến nhanh thì còn kịp… ừ… đi… mà thôi đợi tí… tớ ghé qua rủ thằng Kiến Hôi hàng xóm… mấy hôm nay ho sù sụ, chả biết có mò ra ngoài kiếm được cái gì ăn không… khổ thân… trông xanh xao lắm…

 Không biết bao nhiều lần em đã nhón tay khẽ khàng nhấc một con kiến đang mải miết lần theo các dấu hiệu của đồng loại đi trước ra khỏi thứ hàng lối thẳng thớm và đặt thật xa khỏi cái tổ để thử xem nó có lần về lại tổ được hay không. Hồi đó em chưa có thói quen ghi chép và thống kê, nhưng em nghĩ là phải đến 99% các con kiến sẽ ngay lập tức quay đầu lại và phi bay bay về hướng tổ bất kể nó được đặt ở vị trí hay độ cao nào.

 Đấy là chuyện hồi bé, bé tí, bị nhốt ở trong nhà một mình suốt ngày, bố đi công tác, mẹ thường xuyên đi làm. Chỉ vì cái tính cả tin và hay đãng trí mà không bao giờ em được mẹ cho phép đeo lủng lẳng chìa khóa vào cổ để chạy đi chơi như bọn trẻ con hàng xóm. Không phải vì mẹ sợ em đánh rơi mất chìa mà chỉ sợ một ngày đẹp trời em sẽ dắt cả một đám mẹ mìn ở vườn hoa Chí Linh về nhà chơi, sau khi khai vanh vách là tháng rồi bố vừa gửi về mấy cái nồi áp suất.

 Tuổi thơ chậm chạp êm ái trôi đi không trở lại với những vụn ký ức rơi rụng đâu đó như những hạt bụi mịn li ti làm mắt em rưng rưng mỗi khi bất chợt gặp lại một hình ảnh quen thuộc hay quay cuồng khô khốc thành những cơn bão cát cuốn lấy em ngụp lặn vẫy vùng vô phương hướng, rồi bỗng hất tung em chu du tới các khoảng không khác nhau, các thế giới khác nhau như cô nhóc Dorothy và con chó nhỏ Toto trong câu chuyện Phù thuỷ xứ Oz của Frank Baum em đã đọc ngày nào.

 Vào một đêm trong nhiều đêm mất ngủ, em ngồi đơn độc nơi căn phòng tầng cao nhất của khách sạn Shanghai Grand Hyatt, nghe đâu đó là tòa nhà cao nhất thế giới hồi đó. Không ngủ được, em ngồi thôi miên các nóc nhà chọc trời bằng cách tìm ra được quy luật chớp nháy của những ngọn đèn tín hiệu đỏ bật-tắt-bật, tua tủa chĩa lên cả bên này Pudong lẫn kia Puxi bị ngăn bởi The Bund và con sông Hoàng Phố. Chán rồi, em lại chuyển hướng mắt sang các lớp lớp đường cao tốc chồng chéo và những chiếc xe hơi các màu lùi lũi bò trông thì thực ra giống những con bọ dừa hơn… Nhưng nếu phóng tầm mắt nhìn cả cái thành phố phồn hoa và lãng mạn bậc nhất châu Á này em thấy nó chẳng khác gì một cái tổ kiến.

 Rồi lại ở một nơi khác với bãi cỏ xanh mượt mà bao quanh thư viện, chỗ lý tưởng nhất trong campus khi em mới sang Mỹ được vài tháng, nơi em đang nằm sưởi nắng cũng bình thường như tất cả sinh viên khác đang chạy, đùa, nghịch, ngả ngốn, ăn uống, hôn và sờ soạng nhau quanh em. Giữa cái đám hỗn độn ấy, bỗng em nhận ra có một đứa không bình thường.

 Chưa bao giờ bỏ được thói quen hiếu kỳ quan sát mọi người, kể cả sau này khi đã biết cách không chỉ quan sát bằng mắt và tai một cách kín đáo, em tin rằng ẩn giấu đằng sau mỗi con người, mỗi bộ mặt, hành vi kia là những câu chuyện thầm kín mà một cách có ý thức hay vô thức họ đang cố gắng che đậy.

 Bạn giai khác thường của em mặc quần jeans Levis 501 (chắc thế), áo phông màu nửa xám nửa cháo lòng, gấu rách lỗ chỗ do thói quen đưa lên miệng nhay nhay, giày bata trắng sọc xanh dương không dây. Bạn ấy chẳng khác gì hơn các bạn da trắng khác ngoại trừ việc đã mấy ngày rồi, hôm nào nằm đây em cũng thấy đang lồm cồm bò trên đám cỏ...

Em tò mò lắm, tò mò vì sự tập trung cao độ và bất cần biết đến thế giới xung quanh anh ta nhưng không dám hỏi.

 Sự tò mò của tuổi trẻ đã giúp em vượt qua sự thẹn thùng để đi đến giải pháp. Em ngoắc tay ra hiệu cho cậu bạn Taka tháo headphone và thôi tròn mồm phát âm theo cô phát thanh viên nào đó hòng triệt tiêu hoàn toàn âm “né” và “à-nồ” cố hữu trong tiếng Nhật Bản vốn vẫn được cài cắm rất dễ thương ở giữa và cuối mỗi câu tiếng Anh bất kể ngắn hay dài.

 Sau khi lon ton chạy vài vòng quanh anh chàng lập dị để tìm hiểu với thứ tiếng Anh tọng đầy “né” và “à nồ”, Taka hào hứng mặt đỏ bừng quay lại với em lúc này vẫn đang nằm ngửa, mắt lim dim sưởi nắng.

 - Thủy san… mày có tin được không, cái thằng đó nó từ Medical School dạt sang đây… Nó bảo tao là nó đang nghiên cứu về cuộc sống loài kiến… Incredible… Nó nằm phục ở đây từ sáng sớm đến chiều tối chỉ để quan sát mấy con kiến… Thật tuyệt vời… thế mới là nước Mỹ chứ… trong khi những đứa châu Á như tao với mày đang cố gắng học để tìm một chỗ đứng trong xã hội, để làm vừa lòng cha mẹ, cộng đồng thì có những đứa như cái thằng kia đang sẵn sàng dành cả đời chỉ để xem hai con kiến ngủ với nhau… Tuyệt vời thế chứ… Thế mới là nước Mỹ… Bọn mình đi học vì gã hàng xóm còn họ đi học vì chính bản thân họ…

Bất giác em lại nhớ đến cái cảm giác vừa hả hê sung sướng, vừa độc ác hoan hỉ khi cầm gáo dừa từ từ đổ nước lên hốc tổ kiến nơi những con kiến li ti đen nhức đang nhanh nhẹn chui ra chui vào đầy trật tự và bận rộn kia. Đó là cảm giác của một thứ quyền lực bản năng khi đang được đập tan, cuốn trôi đi những khuôn thức lề thói cố hữu.

 Hoàng hôn California dài, gay gắt và dai dẳng, phủ đầy không gian thứ “nắng quái” giống nơi quê nhà làm miệng em khô đắng ngắt và cảm giác chóng mặt. Em thẫn thờ ngồi bên cậu bạn mới thân, mỗi đứa đang lặng lẽ theo đuổi một suy nghĩ riêng về cái tổ kiến của mình.

 Taka yêu dấu, bây giờ bạn đang ở đâu? Bạn ở đâu trên cái thế giới ngày một phẳng lì này?

 Đã có lần, khi đang đứng giữa những ngã 4, ngã 5, ngã 6 hay ngã 8 ở Tokyo, Thượng Hải, New York hay bất kỳ thành phố đông dân nào khác, nơi dòng người xe cuồn cuộn được điều tiết, chi phối bằng các loại đèn xanh đỏ, các quy ước biển hiệu, em bỗng có một ao ước đến cháy bỏng rồ dại là sẽ đột nhiên đứng lại và rẽ sang hướng ngược lại với cái dòng người đang cuốn em đi kia.

 Chắc khi đó cảm giác sẽ tuyệt vời lắm. Nó cũng giống như ao ước được đi thật xa đến một nơi nào đó, xa đủ để ta không thuộc về tổ kiến này nhưng cũng chưa đủ gần để chạm phải một tổ kiến khác. Cảm giác đạt đến một thứ trạng thái tự do về tinh thần đầy đủ để cho ta sáng suốt và thấu cảm. Để sống cuộc đời này...