Những phong tục kỳ lạ của tộc người Masai ở Kenya

Đa phần các cuộc hôn nhân của bộ tộc Masai ở đất nước Kenya là xếp đặt, và thông thường, các cô gái trẻ sẽ phải cưới những người đàn ông lớn hơn mình rất nhiều tuổi mà không được biết mặt họ.

Và đặc biệt, các cô dâu trẻ của bộ tộc Masai được đặc biệt chúc phúc bằng những… bãi nước bọt lên đầu và ngực.

Châu lục của những phong tục kỳ lạ

Châu Phi là một trong những châu lục hình thành từ lâu đời nhất trên thế giới. Châu Phi từ lâu luôn là một miền đất xa xôi và hẻo lánh trên bản đồ, hoang sơ và khô cằn trong suy nghĩ, đói nghèo và nội chiến trong những tin tức thời sự. Nhưng châu Phi cũng luôn luôn bí ẩn trong trí tưởng tượng, quyến rũ trong những thước phim tài liệu và đầy sắc màu trong những điều truyền thống.

Đến với đất nước Kenya ở Đông Phi, người ta sẽ gặp rất nhiều những bộ tộc người khác nhau và người Masai ở đây đã được nhắc đến với rất nhiều những tập tục kỳ lạ. Người Masai tập trung sống trên những vùng đồng cỏ rộng lớn ở 2 miền Nam và Bắc đất nước Kenya. Đây là một trong những dân tộc nổi tiếng không chỉ ở Kenya mà ở cả châu Phi với nhiều phong tục truyền thống hết sức độc đáo.

Từ bao thế hệ qua, người Masai đã sống trên những vùng đồng cỏ quanh thung lũng Great Rift. Thung lũng này được hình thành bởi nơi đây có một vết nứt được xuất hiện cách đây 20 triệu năm trên lớp vỏ trái đất. Vùng đất ở đây thực sự màu mỡ, khí hậu thì rất ôn hòa nên cây cỏ phát triển, muông thú cũng kéo đến nơi đây, chính vì vậy mà tại thung lũng này đã tập trung rất nhiều người Masai.

Bộ tộc Masai là một nhóm dân tộc thuộc chủng tộc Nilotic bán du mục sinh sống ở Kenya và phía Bắc Tanzania. Theo lịch sử truyền miệng của bộ lạc Masai, tổ tiên của thổ dân Masai sinh sống gần khu vực phía Bắc sông Nil, sau đó họ bắt đầu di cư về phía Nam vào khoảng thế kỷ XV. Đến cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII, một bộ phận không nhỏ người Masai đã đi từ miền Bắc Kenya vào trung tâm Tanzania và định cư tại đây.

Chính vì có rất đông người Masai di cư đến đây nên một số bộ lạc khác đã buộc phải di dời đến nơi khác, bởi nhìn hình thức bên ngoài của người Masai rất dữ tợn nên những người ở bộ tộc khác cảm thấy lo sợ và họ không muốn những cuộc đấu tranh sinh tồn xảy ra. Họ kéo đi nơi khác để nhường chỗ cho những người Masai cao lớn. Lãnh thổ Masai đạt đến kích thước lớn nhất vào giữa thế kỷ XIX, bao gồm hầu như toàn bộ thung lũng Great Rift và vùng đất liền kề từ phía Bắc Mount Marsabit đến phía Nam Dodoma.

Đa số người dân của bộ lạc sử dụng tiếng Masai thuộc nhóm ngôn ngữ Nil-Sahara. Đồng thời, người Masai cũng được đào tạo ngôn ngữ chính thức của Kenya và Tanzania là tiếng Swahili và tiếng Anh. Theo báo cáo dân số vào năm 2009 thì số dân của dân tộc này là 840.000 người ở Kenya. Những người dân nơi đây thường sống tập trung với nhau tạo thành những ngôi làng đông đúc. Làng của người Masai thường có hình vòng tròn. Phần trung tâm của làng là nơi nuôi dưỡng các đàn gia súc. Các ngôi nhà thường làm bằng đất sét, kết nối với nhau tạo thành những vòng khép kín bao quanh.

Người Masai trồng cỏ ở vòng ngoài để bảo vệ làng, bên cạnh đó được bảo vệ bằng một hàng rào chắn để ngăn chặn các loài thú hoang bên ngoài xâm nhập vào. Mỗi làng có khoảng từ 4 đến 8 hộ gia đình cùng sống và chăn nuôi gia súc với nhau tạo thành một khối dân tộc rất đoàn kết.

Trong số khoảng 48 tộc người ở Kenya, người Masai chiếm số lượng không nhiều, thế nhưng, họ lại sinh sống trên những vùng đất rộng lớn và có nguồn tài nguyên phong phú. Tộc người này thường sống trên đồng cỏ Mara thuộc khuôn viên của khu bảo tồn quốc gia Masai Mara.

Cuộc sống của người Masai gắn bó với các loài động vật hoang dã, kể cả những con sư tử và họ rất xem trọng chúng. Người nào dám nhận nhiệm vụ giết loài vật hung dữ này, lấy da và lông của chúng làm trang phục, sẽ được xem như anh hùng và sẽ nhận được những lời ca ngợi của các thành viên trong bộ tộc.

Theo truyền thống, khi bước vào độ tuổi 16, các chàng trai Masai phải giết chết một con sư tử như một nghi thức chứng tỏ sự trưởng thành của mình. Ngày nay, sư tử đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nên người dân nơi đây không được phép giết chúng nữa. Vì vậy, những chiếc nón có gắn lông sư tử đã trở thành biểu tượng cho lòng dũng cảm của dân tộc Masai.

Tộc người Masai kiếm sống bằng cách chăn nuôi gia súc. Thịt bò và cừu mà họ nuôi là thực phẩm chủ yếu của người dân địa phương. Người Masai có phong tục uống máu tươi khi giết gia súc vì họ cho rằng máu tươi động vật là thứ bổ nhất. Máu tươi của gia súc thể hiện cho sức mạnh và lòng dũng cảm, chính vì vậy mà họ quan niệm rằng, nếu uống được càng nhiều máu tươi của những con vật này sẽ khiến họ càng trở nên dũng cảm hơn và trở nên bất tử. Đàn ông Masai thường mang giáo và dao ngắn bên mình. Các loại vũ khí đó không chỉ giúp họ tự vệ mà còn có thể dùng để bảo vệ đàn gia súc khỏi sự tấn công của những con thú ăn thịt.

Người Masai tin vào thuyết vật linh. Họ cho rằng, gia súc là món quà mà thần thánh đã ban tặng cho mình, chúng tượng trưng cho sự giàu có và quyền lực. Họ trân trọng và tôn thờ những loại vật sống bên cạnh họ. Nếu như làng nào có nhiều gia súc chứng tỏ ngôi làng đó có nhiều điều may mắn, thần thánh luôn luôn ở bên cạnh để che chở cho họ.

Dù sở hữu đàn gia súc đông đúc, nhưng người Masai không bao giờ đếm xem trong đàn có bao nhiêu con, vì việc đó được cho là sẽ khiến gia đình họ gặp phải những điều xui rủi. Chính vì cuộc sống luôn gắn liền với những loài động vật dữ tợn nên người Masai trở thành những người dũng cảm nhất trong các bộ tộc ở Kenya.

Một trong những kỹ năng cần thiết mà các chiến binh Masai phải học là tự tạo ra lửa. Họ xoay một đầu gỗ nhọn và cứng trên một thanh gỗ mềm khác cho đến khi lửa bốc lên. Tộc người Masai có ngôn ngữ và chữ viết riêng. Tuy nhiên, lịch sử của tộc người này lại được lưu truyền bằng những câu chuyện truyền khẩu.

Bộ tộc nổi tiếng bậc nhất Kenya với những phong tục kì lạ

Khi nhắc tới châu Phi, chắc là các bạn đã được nghe nhiều về những nghi lễ đáng sợ của các bộ tộc, đặc biệt là nghi lễ cắt bộ phận sinh dục nữ ở đây, nhưng khi tới Đông Phi, tới vùng đất của người Masai ở Kenya thì các bạn sẽ được chứng kiến tục xâu lỗ tai và nhổ răng cửa của họ thì bạn mới thực sự biết được thế nào là “dựng tóc gáy”.

Hầu hết tất cả những người đàn ông Masai ở vùng thảo nguyên Đông Phi đều thiếu một chiếc răng cửa. Xâu lỗ tai và nhổ răng cửa được coi là những dấu hiệu trưởng thành của các chàng trai ở đây. Khi bắt đầu đến tuổi trưởng thành, những thanh niên cùng độ tuổi sẽ tập trung ở một bãi đất rộng. Tộc trưởng sẽ có mặt và tự tay nhổ một chiếc răng cửa cho từng người.

Ngay sau buổi lễ nhổ răng, những thanh niên này sẽ được công nhận là người trưởng thành, được quyền quyết định mọi việc liên quan đến cuộc đời mình. Họ được mang giáo và dao để tự đi săn bắn, và tất nhiên là được phép lựa chọn những cô gái về làm vợ. Những con người ở đây sẽ không đánh giá độ thẩm mỹ trên khuôn mặt của mỗi người mà họ nhìn vào cách ăn vận, cách đeo giáo và dao bên mình, nhất là chuyện xâu lỗ tai và nhổ răng cửa.

Nếu người đàn ông nào không xâu lỗ tai, không thiếu một chiếc răng cửa thì chắc chắn họ sẽ không được công nhận là đàn ông, không được các cô gái để mắt tới và tất nhiên không một gia đình nào chấp nhận một người như vậy về làm rể. Những người ngoài bộ tộc thì cảm thấy đấy là một chuyện hài hước, một phong tục kỳ lạ nhưng đấy là truyền thống của dân tộc họ, mọi người tuân theo một cách nghiêm ngặt và đầy tính tự hào dân tộc.

 Người Masai dùng phân bò và nhánh cây để xây dựng nhà. Nhánh cây mà họ dùng thường là những bụi cây khô nhỏ quấn đan xen vào nhau tạo khung sườn nhà và dùng phân tô lên làm vách nhà. Những ngôi nhà truyền thống của người Masai đều làm từ phân bò mới. Họ nói rằng, làm như thế không chỉ xua đuổi được ruồi, muỗi, rắn, mà ngôi nhà còn ấm vào mùa đông và mát vào mùa hè.

Hầu hết phụ nữ Masai đều cạo trọc đầu và mang rất nhiều loại trang sức nhiều màu sắc. Khi các bé gái bước vào độ tuổi lên 9, chúng sẽ được xỏ lỗ tai. Tùy theo thứ bậc trong gia đình và tuổi tác mà người phụ nữ sẽ đeo những vật trang sức khác nhau. Nhìn vào trang sức trên người là có thể đoán được thứ bậc cũng như độ tuổi của họ.

Hiện nay, các chính phủ của đất nước Tanzania và Kenya đã khuyến khích người Masai từ bỏ lối sống bán du mục truyền thống, nhưng họ vẫn tiếp tục sống theo phong tục của mình. Nhiều bộ lạc Masai ở Tanzania và Kenya chào đón khách đến thăm làng của họ để trải nghiệm lối sống, truyền thống và văn hóa của người Masai. Chính nhờ sự phát triển của ngành du lịch, các vật dụng truyền thống của người Masai như đồ trang sức, quần áo… đều trở thành hàng hóa.

Không những thế, cả những phong tục lâu đời của bộ tộc Masai cũng mang về cho dân địa phương nguồn thu nhập đáng kể. Sự xuất hiện của du khách nước ngoài khiến cuộc sống của người Masai có nhiều thay đổi theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, về cơ bản, dân tộc Masai vẫn duy trì được nhiều phong tục tập quán độc đáo mà một trong số đó là những phong tục kì lạ trong đám cưới.

Kỳ quặc tục nhổ nước bọt lên đầu cô dâu để chúc phúc

Cho đến ngày nay, người Masai vẫn duy trì phong tục đa thê. Gia súc được dùng làm của hồi môn và lễ vật cầu hôn. Bản thân dân tộc Masai là một bộ tộc có văn hóa gia trưởng rất mạnh. Một người đàn ông Masai có thể có nhiều vợ tùy theo số lượng của cải mà họ có. Những người đàn ông của bộ tộc Masai thường “mua” vợ bằng cách tặng cho cha vợ gia súc hoặc dê, vốn được xem là những tài sản có giá trị. Nếu như gia đình nào có con gái thì người cha cũng chính là người trụ cột trong gia đình sẽ ngồi nhận các lễ vật của những chàng trai đến cầu hôn. Cha của cô gái sẽ là người quyết định chàng rể chứ không phải là cô con gái. Ngay cả trong trường hợp không phải là một cuộc hôn nhân xếp đặt thì việc tặng các món quà lớn cho nhà vợ là một nghi thức bắt buộc. Để được gia đình nhà gái chấp thuận không phụ thuộc vào người đàn ông mà phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản mà người đàn ông đó mang đến.

Tục nhổ nước bọt lên ngực cô dâu.

Đây cũng là một điều kỳ lạ nhưng vẫn được lưu giữ cho đến ngày nay. Những người phụ nữ ở đây không được tự do yêu đương, tìm hiểu người đàn ông của đời mình. Họ sống và chấp nhận mọi sự sắp đặt của gia đình cũng như những phong tục truyền thống của địa phương mình. Nói như vậy thì không bao giờ tồn tại tình yêu đôi lứa trên mảnh đất này. Một người đàn ông có rất nhiều vợ, những người vợ được cưới về như những người giúp việc trong nhà. Thực tế thì họ không phân biệt ai là vợ cả, ai là vợ lẽ mà họ được đối xử một cách công bằng, được nhận trách nhiệm và quyền lợi như nhau.

Khế ước hôn nhân của người Masai bắt đầu từ rất lâu trước ngày cưới. Quá trình tìm hiểu kéo dài do quy định của bộ tộc không cho phép ly dị. Chính vì điều này mà những người phụ nữ sau khi lấy chồng phải chấp nhận cuộc sống hiện tại của mình bởi họ không có một sự lựa chọn nào khác. Nhiều người đã phải sống một cuộc sống khổ cực bên người chồng vũ phu hay những bà vợ ghê gớm. Chính vì điều này mà có nhiều người không chịu đựng nổi đã tìm đến cái chết, bởi vậy mà tỷ lệ chết trẻ của tộc người Masai là khá cao.

Nhưng bên cạnh đó, một tục lệ khác cũng kỳ lạ không kém đó là trong bộ tộc Masai, phụ nữ được phép có bạn trai bên ngoài hôn nhân với điều kiện là không được có thai. Tập tục này xuất phát từ thực tế là những cô gái trẻ chưa đầy 20 tuổi nhiều khi phải cưới những người đàn ông đến 70 tuổi. Chênh lệch tuổi tác quá nhiều làm ảnh hưởng đến đời sống tình dục cũng như tâm lý của mỗi người nên những người phụ nữ đã có chồng được phép “ngoại tình” miễn là không được phép sinh con. Tuy nhiên, nếu cố ý có thai, người phụ nữ sẽ khiến người chồng rất tức giận. Các ông chồng bị “cắm sừng” chẳng có cách nào khác thì vẫn có thể cho phép vợ giữ lại đứa con, nhưng sẽ không thực hiện nghĩa vụ gì với đứa trẻ này.

Mỗi một hôn lễ của người Masai đều được tổ chức như một lễ hội. Tất cả dân trong làng đều được cô dâu chú rể mời đến tham dự lễ cưới mà không có bất cứ một sự phân biệt nào. Trong ngày thành hôn, cô dâu sẽ trở thành người phụ nữ đẹp nhất, nổi bật nhất khi diện trên mình những trang phục sặc sỡ và đeo những bộ trang sức cầu kì nhất. Ngay khi họ nhà trai đến làng của cô dâu, những người lớn tuổi của cả 2 làng cùng chúc phúc cho đôi vợ chồng mới cưới. Trước khi rời làng của mình, những người lớn tuổi đặt trước ngực cô dâu một cây cỏ tươi tượng trưng cho đồng cỏ xanh tươi và cuộc hôn nhân hạnh phúc. Các cô dâu trẻ với tuổi đời chỉ khoảng từ 13 đến 16 tuổi sẽ phải đi bộ một quãng đường dài đến ngôi nhà mới.

Cô dâu người Masai về nhà chồng.

Và một điều đặc biệt nhất trong lễ cưới của người Masai là theo phong tục của người Masai, cha của cô dâu sẽ là người đầu tiên nhổ nước bọt lên đầu và ngực con gái như một lời cầu phúc. Không có bất cứ người con gái nào thuộc bộ tộc Masai khi cưới chồng lại không thực hiện nghi lễ cầu phúc độc đáo có một không hai này.

Theo quan niệm của bộ tộc này thì nước bọt của người cha sẽ tượng trưng cho tất cả những gì tốt đẹp nhất mà cha mẹ của cô dâu muốn gửi gắm cho con cái mình. Người con gái cũng sẽ hạnh phúc hơn khi nhận được những “lời chúc phúc” đặc biệt này. Và chỉ sau khi tiến hành nghi thức kỳ lạ này, cô gái mới được phép lên đường về nhà chồng.

Điều đặc biệt là đoàn người đưa dâu thường đi với tốc độ rất chậm, vì thế quá trình đưa cô dâu từ nhà cha mẹ đẻ đến nhà chồng có thể mất nhiều giờ đồng hồ. Ngoài ra, người Masai quan niệm rằng, khi đi theo người chồng mới cưới, cô gái không bao giờ được ngoái lại nhà cha mẹ đẻ, nếu không sẽ bị hóa đá.

Để rũ bỏ hết mọi sự xui xẻo trước khi bước về nhà chồng, những người trong gia đình nhà chồng sẽ tập trung ngay đầu làng để ra sức mắng nhiếc, sỉ vả và lăng mạ nàng dâu vừa chân ướt chân ráo đến nơi. Theo tập tục ở đây có làm như vậy thì cô dâu mới được hưởng hạnh phúc của mình một cách trọn vẹn nhất.

Khi bước chân vào nhà chồng, người đầu tiên cô dâu phải gặp mặt đó là cha mẹ chồng và món quà mà cô sẽ được nhận đó là bị hất một cốc sữa dê thẳng vào mặt. Đây là một cách để chúc phúc cho cô dâu mới sẽ được may mắn trong chuyện con cái sau này. Sữa dê tượng trưng cho sự kiên trì và lòng can đảm, nếu như cô dâu sớm sinh được con trai thì hẳn người con này sẽ dũng cảm và mạnh mẽ hơn tất cả.

Thực sự thì đấy là những phong tục, những quan niệm mà người Masai truyền lại cho hậu duệ của mình còn nó được bắt nguồn từ đâu và có tự bao giờ thì chưa ai khẳng định một cách chính xác.

Ngày nay ở Kenya, một nhóm các chiến binh Masai trẻ tuổi đến từ vùng Laikipia đã có một cuộc sống hiện đại hơn. Họ đã học hỏi và am hiểu nhiều thứ hơn chứ không chỉ ngoan ngoãn tuân theo những phong tục tập quán, những hủ tục kỳ lạ của bộ tộc. Minh chứng cho điều này là nhóm các chiến binh Masai đã thành lập một đội cricket với hy vọng to lớn là cải thiện sức khoẻ, tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS, đấu tranh cho sự bình đẳng giới, và đặc biệt là trở thành những hình mẫu trong cộng đồng của họ, cũng như đại sứ cho bộ lạc Masai và đất nước Kenya.

Đội cricket những chiến binh Masai đã rời ngôi làng của họ để đến thành phố Mombasa tham gia khoá tập luyện ở trung tâm Legends Cricket Nursery. Mục tiêu tiếp theo của họ là tham gia giải Last Man Stands World Championships ở Nam Phi. Hiện tại đội Masai Cricket Warriors đang kêu gọi ủng hộ chi phí để họ thực hiện chuyến đi đến Nam Phi.

Những hình ảnh tập luyện hăng say của đội tuyển cricket đã được ghi lại một cách rất chi tiết để quảng bá cho hình ảnh về đất nước Kenya xinh đẹp nói chung và con người Masai hiện đại nói riêng.

Đội trưởng Nissan Jonathan Ole Meshami cùng một đồng đội tham gia buổi tập luyện trên bãi biển ở Mombasa hết sức chăm chỉ và nhiệt tình. Meshami sinh năm 1986 tại một ngôi làng nhỏ ở thung lũng Rift, Kenya. Anh là con út trong một gia đình có 8 người con. Không được đi học, Meshami phụ giúp gia đình với việc chăn dê và cừu.

Anh là một trong số những người tiên phong trong việc thành lập đội tuyển cricket này. Chúc cho đội tuyển cricket của các chiến binh Masai sẽ thực hiện được ước mơ của họ. Thật tuyệt nếu các bạn có thể cùng nhau làm một điều gì đó cho cộng động, cho xã hội, cho đất nước và cho cả thế giới này