Giải pháp hiệu quả cao điểm nắng nóng, lan tỏa lối sống xanh

Hiệu quả rõ rệt từ thực tế người dùng

Ông Nguyễn Văn Vui (số 63, đường Phong Đình Cảng, phường Trường Vinh, Nghệ An) không giấu được sự hài lòng khi nói về hệ thống điện mặt trời mái nhà lắp đặt từ tháng 5/2025. Với 80m² tấm pin, kết hợp bộ lưu trữ và tủ điện 3 pha, tổng chi phí khoảng 225 triệu đồng, gia đình ông đã thay đổi hoàn toàn cách sử dụng điện. Nếu trước đây mỗi tháng chi 5–6 triệu đồng tiền điện, thì nay mùa hè gia đình ông gần như sử dụng hoàn toàn điện mặt trời, mùa đông chỉ còn đóng khoảng 1–1,5 triệu đồng tiền điện. 

Không chỉ đầu tư thiết bị, gia đình ông còn thay đổi thói quen sinh hoạt để tận dụng tối đa nguồn năng lượng sẵn có.

Các thiết bị tiêu thụ điện lớn như máy giặt, máy rửa bát, sạc ô tô, xe máy điện đều được dồn vào khung giờ nắng mạnh từ 10h đến 15h. Hệ thống pin lưu trữ trị giá 50 triệu đồng giúp tích điện dùng ban đêm, đảm bảo sinh hoạt không gián đoạn.

“Đầu tư ban đầu khá lớn, nhưng bù lại mình chủ động hoàn toàn về điện, không còn áp lực hóa đơn tiền điện mỗi tháng”, ông Vui chia sẻ.

Tương tự, ông Đặng Huy Hoàng (số 234, đường Mai Thúc Loan, khối Vĩnh Tân, phường Cửa Lò, Nghệ An) cũng sớm “bắt nhịp” xu hướng này. Năm 2021, khi hóa đơn điện mỗi tháng lên tới hơn 10 triệu đồng, ông quyết định đầu tư 350 triệu đồng lắp hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Sau 5 năm sử dụng cho thấy, trung bình chi phí điện giảm xuống còn khoảng 2,5 triệu đồng/tháng, dù gia đình sử dụng nhiều thiết bị công suất lớn, từ thang máy, điều hoà tổng, điều hoà các phòng, máy giặt, máy sấy, nấu ăn đến ô tô điện, xe máy điện.

Theo ông Hoàng, lợi thế nắng nhiều ở Nghệ An giúp hệ thống vận hành hiệu quả, ban ngày gần như sử dụng hoàn toàn điện mặt trời. Gia đình ông còn lắp thêm 2 bộ pin lưu trữ 30kWp để tăng khả năng tích điện; khi không đủ mới chuyển sang dùng điện lưới.

“Dùng càng nhiều điện thì càng thấy rõ hiệu quả. Sau vài năm là có thể hòa vốn, lại còn chủ động được nguồn điện trong mùa cao điểm nắng nóng. Từ khi sử dụng hệ thống điện mặt trời mái nhà, gia đình cũng thay đổi thói quen sinh hoạt và cách dùng điện hiệu quả hợp lý vào các khung giờ nắng nhiều”, ông Hoàng nói.

Thực tế từ những hộ gia đình như ông Vui, ông Hoàng cho thấy, điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm chi phí mà còn mở ra thói quen sử dụng năng lượng thông minh, bền vững hơn trong đời sống hàng ngày.

Xu hướng lan rộng, động lực cho năng lượng xanh

Nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại Nghệ An và các tỉnh phía Bắc đang tăng nhanh, đặc biệt trong mùa hè. Từ hộ gia đình đến doanh nghiệp, trường học, xu hướng sử dụng năng lượng sạch ngày càng phổ biến, tạo nên “làn sóng xanh” rõ nét.

Theo ông Lê Khắc Bình, Giám đốc Công ty CP Green Tech miền Trung, lượng khách hàng tăng mạnh trong thời gian gần đây, đặc biệt từ đầu năm 2026. Người dân hiện không còn lắp đặt theo phong trào mà đã chủ động tìm hiểu kỹ về công suất, chi phí và hiệu quả đầu tư.

Hiệu quả kinh tế là yếu tố thuyết phục. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận mức tiết kiệm 30–50% chi phí điện, thậm chí hàng chục triệu đồng mỗi tháng. Anh Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm Bảo hành Samsung Nghệ An cho biết, đơn vị tiết kiệm được 3–5 triệu đồng/tháng, đồng thời chủ động hơn trong sản xuất, đặc biệt khi xảy ra mất điện hoặc quá tải hệ thống.

Không khí lắp đặt diễn ra sôi động ở khắp nơi. Từ khu dân cư đến nhà máy, trường học, các đơn vị thi công gần như “kín lịch” trong mùa cao điểm. Ngành điện cũng đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng điện mặt trời an toàn, hiệu quả, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình đấu nối, vận hành.

Ông Lê Thanh Quang, công nhân Điện lực Cửa Lò cho biết, thực tế hiện nay ngày càng nhiều hộ dân lựa chọn lắp điện mặt trời mái nhà vì hiệu quả rõ rệt: giảm tiền điện, dùng điện ổn định hơn và không còn quá lo mất điện, nhất là vào mùa nắng nóng.

Theo ông Quang, khi khách hàng có nhu cầu, Công ty Điện lực Nghệ An luôn chủ động hỗ trợ từ tư vấn, lắp đặt đến vận hành; hệ thống được thiết kế phù hợp, có tích hợp lưu trữ nên giúp người dân vừa tiết kiệm chi phí vừa chủ động nguồn điện trong sinh hoạt hàng ngày.

Trao đổi với PV Báo CAND, ông Phạm Văn Nga, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Nghệ An cho biết, Nghệ An đang là một trong những địa phương phía Bắc tận dụng khá tốt nguồn điện mặt trời. Theo ông Nga, thực tế đã chứng minh đây không chỉ là giải pháp tiết kiệm tiền điện mà còn giúp người dân, doanh nghiệp chủ động hơn trong sử dụng năng lượng, đồng thời giảm tải cho lưới điện và góp phần hình thành thói quen tiêu dùng xanh, bền vững.

Tính đến ngày 31/3/2026, toàn tỉnh đã có 556 tổ chức, cá nhân đăng ký phát triển điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất gần 46 MWp. Riêng Công ty Điện lực Nghệ An đã trực tiếp lắp đặt trọn gói cho 50 khách hàng, đạt khoảng 800 kWp. “Con số này mới chỉ là bước khởi đầu, dư địa phát triển điện mặt trời mái nhà tại Nghệ An vẫn còn rất lớn”, ông Nga nhận định.

Tại tọa đàm về tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mới đây, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, tổng công suất điện mặt trời của Việt Nam, bao gồm cả quy mô lớn và mái nhà, đã vượt 19.000 MW, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, theo định hướng của Quy hoạch điện VIII, mục tiêu trong thời gian tới là nâng tổng công suất điện mặt trời lên khoảng 46.000 MW, trong đó riêng điện mặt trời mái nhà chiếm tới 26.000 MW.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế khuyến khích, hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà cho hộ gia đình, trình Thủ tướng xem xét phê duyệt. “Khi cơ chế được ban hành, đây sẽ là cú hích quan trọng, giúp tháo gỡ rào cản và thúc đẩy loại hình này phát triển mạnh hơn nữa”, ông Vũ kỳ vọng.

Ở góc độ vận hành hệ thống, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết, tổng công suất điện mặt trời hiện dao động từ 19.000–20.000 MW; nếu tính cả các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, quy mô toàn hệ thống có thể đạt khoảng 24.000 MW. Riêng điện mặt trời mái nhà đã đạt khoảng 8.400 MW, tương đương gần 9% tổng công suất lắp đặt.

Đáng chú ý, trong những ngày gần đây, điện mặt trời mái nhà đã đóng góp hơn 50 triệu kWh mỗi ngày cho hệ thống điện quốc gia, chiếm khoảng 5–7% sản lượng điện. Theo ông Trung, con số này sẽ còn tiếp tục tăng khi ngày càng nhiều hộ dân và doanh nghiệp tham gia.

Không chỉ có tiềm năng lớn, điện mặt trời mái nhà còn sở hữu nhiều ưu điểm nổi bật: là nguồn năng lượng sạch, thân thiện với môi trường; thời gian triển khai nhanh (chỉ khoảng một tuần đối với hộ gia đình); đồng thời ít phụ thuộc vào biến động giá nhiên liệu trên thị trường thế giới như than, dầu hay khí. Điều này giúp tăng tính chủ động và ổn định cho hệ thống năng lượng.

Thực tế tại khu vực miền Bắc cũng cho thấy xu hướng phát triển rất rõ nét. Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026 đã có thêm 2.201 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất hơn 141,5 MW. Lũy kế đến hết quý I/2026, toàn khu vực có 3.800 khách hàng, đạt 465,2 MW. Nếu tính cả các hệ thống chưa đăng ký, con số này lên tới 4.622 khách hàng với tổng công suất hơn 611 MW.

Những con số trên cho thấy điện mặt trời mái nhà không còn là xu hướng nhỏ lẻ, mà đang dần trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững của Việt Nam.

Một xu hướng dễ nhận thấy hiện nay là nhiều gia đình không chỉ lắp điện mặt trời mái nhà mà còn đầu tư thêm hệ thống pin lưu trữ. Cách làm này giúp tận dụng tối đa nguồn điện tạo ra vào ban ngày, tích trữ để dùng vào ban đêm hoặc khi xảy ra mất điện, từ đó tăng tính ổn định và hiệu quả sử dụng điện trong sinh hoạt.

Theo các chuyên gia, mô hình điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ (hybrid) đang dần trở thành lựa chọn tối ưu cho hộ gia đình. Với mức đầu tư khoảng 50–100 triệu đồng, chi phí tiền điện có thể giảm từ một nửa đến gần như bằng không, trong khi thời gian hoàn vốn chỉ khoảng 3–4 năm. Không chỉ hiệu quả về kinh tế, mô hình này còn có ưu điểm triển khai nhanh, ít phụ thuộc vào biến động nhiên liệu và góp phần giảm phát thải, thân thiện với môi trường.

Dù vậy, cơ quan chức năng cũng khuyến cáo người dân lựa chọn đơn vị thi công uy tín, tuân thủ quy trình kỹ thuật và bảo dưỡng định kỳ để đảm bảo an toàn, hiệu quả lâu dài.

Với những lợi ích thiết thực và xu hướng tiêu dùng bền vững, điện mặt trời mái nhà được dự báo sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới, trở thành giải pháp quan trọng giúp ứng phó với nắng nóng, đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy kinh tế xanh.