Vì sao thị trường ngoại tệ "chợ đen" án binh bất động?

Khác với vẻ đông đúc nhộn nhịp thường nhật, đúng ngày 8/3, phố "ngoại tệ" Hà Trung bỗng trở nên yên ắng, trầm lặng. Không còn cảnh xe cộ ùn ứ, người và người chen vai thích cánh trong các cửa hàng kinh doanh vàng bạc vốn mọc lên với mật độ dày đặc trên con phố nhỏ xíu này.

Thị trường ngoại tệ "chợ đen" bỗng dưng "án binh bất động", chìm lắng đến ngỡ ngàng trong những ngày qua, dẫn đến thực tế, tỷ giá USD ngoài hệ thống ngân hàng đã giảm sâu so với giai đoạn "sốt" kịch trần cách đây chưa lâu.

Ngoại tệ "chợ đen": Không công khai mua bán

Yên tâm vì trong ví có một khoản nho nhỏ USD đủ để đi thực tế, trưa 8/3, chúng tôi tự tin đỗ xe sát hè phố Hà Trung, ngay trước điểm kinh doanh vàng bạc, ngoại tệ lớn vào bậc nhất ở con phố này: Cửa hàng Quốc Trinh.

Chưa kịp đặt chân lên bậc tam cấp, chúng tôi đã được (bị) mấy thanh niên đứng ngay vỉa hè chặn lại kèm thông báo: "Không giao dịch ngoại tệ nhé". Khẩn khoản nói có ít USD cần bán gấp lấy tiền tiêu, một thanh niên lên tiếng: "Vậy thì mang tới ngân hàng. Ở đây tạm thời không thu mua". Hỏi sao lại thế, thanh niên này lắc đầu: "Không biết".

Tần ngần ở điểm này khoảng 1 giờ đồng hồ, chúng tôi ghi nhận có trên dưới cả trăm khách ghé vào, nhưng tới 80% trong số đó đều chớm đến cửa lại lập tức quay ra xe đi thẳng. Những giao dịch bán mua ngoại tệ công khai đã hầu như ngưng trệ tại Hà Trung trong hai ngày 7/3 và 8/3. Được biết, hầu hết các điểm thu mua ngoại tệ tại đây đều có đăng ký kinh doanh, tức là đại lý hợp pháp của các ngân hàng thương mại.

Rời "thủ phủ" Hà Trung, chúng tôi tới phố Trần Nhân Tông. Ngay cửa hàng Bảo Tín Thanh Vân, chúng tôi đã đổi được 500 USD ra tiền Việt Nam với tỷ giá 21.400 đồng/USD. Hớn hở cầm số tiền mặt sang mấy cửa hàng khác cùng tuyến định mua lại, chúng tôi lại gặp phải cảnh "ngừng giao dịch". Các nhân viên ở đây đều ôn tồn giải thích: "Do chủ trương từ trên, còn cụ thể ra sao không ai biết".

Trên phố Đinh Tiên Hoàng cũng thưa thớt hẳn cảnh chị em túi khoác vai, chạy ra hỏi người đi đường "có bán mua đô la không" như thường lệ. Thực tế, những người có nhu cầu mua (bán) ngoại tệ theo kiểu nhỏ lẻ (vài trăm đến vài nghìn USD) đều rất khó được đáp ứng nguyện vọng trong hai ngày qua.

Khách đến các cửa hàng trên phố Hà Trung chủ yếu chỉ để mua bán vàng. Ảnh: Ngọc Thắng.

Khách quen, mua nhiều: Phục vụ tận nhà

Sự đình trệ các giao dịch ngoại tệ "chợ đen", thực chất chỉ xảy ra với những hoạt động công khai, và với các khách hàng không danh tính. Khách quen, mua bán ngoại tệ với số lượng lớn, vẫn được thỏa mãn.

Ngay chiều 7/3, một khách hàng "ruột" của "sàn" giao dịch ngoại tệ trên phố Hà Trung đã đổi thành công tiền Việt Nam lấy 17.000 USD với giá 21.600 đồng/USD. Vị khách này điện thoại, sau khi giải thích những "dây mơ rễ má", nhân viên giao dịch đã mang "hàng" đến tận nơi.

"Không mua bán ở cửa hàng, thì sẽ có hình thức mua bán nơi khác, vấn đề là người giao dịch có biết cách hay không thôi", chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành khẳng định. Theo ông Thành, ở Việt Nam đã tồn tại một hoạt động thu đổi ngoại tệ gọi là "chợ đen", song hành cùng thị trường liên ngân hàng, nhưng tự thực hiện tỷ giá theo kiểu ngoài luồng, tức có khoảng cách khá xa so với tỷ giá được Nhà nước quy định. Người dân và cả doanh nghiệp quá quen với "chợ ngoại tệ" kiểu này, nên khi các cửa hàng ngưng giao dịch đột ngột, sẽ có những xáo trộn nhất định.

Thường thì thị trường "chợ đen" sẽ ngừng giao dịch bởi hai nguyên nhân: Hoặc do sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước, hoặc do bản thân thị trường tự "teo" đi khi khoảng cách tỷ giá được rút ngắn và Ngân hàng đủ lượng ngoại tệ bán ra không cần các ràng buộc chặt chẽ.

Động thái đối phó với cơ quan chức năng

Theo nhận định của nhiều chuyên gia kinh tế cũng như bộc bạch của nhiều chủ cửa hàng vàng bạc, động thái "im hơi lặng tiếng" của "sàn" giao dịch ngoại tệ "chợ đen" chính là tâm lý e ngại các hoạt động kiểm tra, kiểm soát quyết liệt của các cơ quan chức năng.

Tại Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 11/NQ-CP và Công điện số 89/BCA-C41 của Bộ Công an, Trung tướng Phạm Quý Ngọ, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an đã yêu cầu Tổng cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm, nhất là Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm kinh tế phối hợp lực lượng an ninh và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tập trung rà soát đấu tranh với các tổ chức, đường dây, ổ nhóm buôn lậu xăng dầu, ngoại tệ qua biên giới; làm rõ, xử lý các hành vi thao túng thị trường vàng, ngoại tệ, các mặt hàng chiến lược, các đại lý thu đổi ngoại tệ trái phép hoặc hoạt động không đúng những quy định trong giấy phép; các hành vi quảng cáo niêm yết giá, thanh toán việc mua bán hàng hóa trong nước bằng ngoại tệ trái với quy định Chính phủ.

Có thể đây là nguyên nhân chủ đạo, khiến các cửa hàng "có tật giật mình", rút vào nghe ngóng và hoạt động "chìm".

Trả lời báo chí sáng 8/3, ông Nguyễn Quang Huy, Vụ trưởng Vụ Quản lý Ngoại hối - Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cũng đưa ra thông tin rằng, hiện nay Vụ cũng như NHNN đang phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường công tác kiểm tra, giảm sát thị trường, theo định hướng Nghị quyết số 11 của Chính phủ, cũng như Chỉ thị số 01 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Chuyên gia Võ Trí Thành cho rằng: Đã có tín hiệu tốt, có thể góp phần lành mạnh hóa thị trường ngoại tệ, dẫn đến xóa bỏ tỷ giá ngoại tệ "chợ đen" từng mặc nhiên tồn tại bấy lâu nay. Ông Thành cũng bày tỏ, kiểm soát được các diễn biến của hoạt động kinh doanh ngoại tệ, sẽ góp phần thúc đẩy chủ trương kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô của Chính phủ sớm đạt hiệu quả.

Đại diện các ngân hàng có thị phần lớn về kinh doanh ngoại tệ như Vietcombank và Vietinbank cho biết, chưa đưa ra bất cứ yêu cầu nào về việc ngừng hoạt động tại các đại lý thu đổi ngoại tệ. Bởi vậy, lý do có thể xuất phát từ chính các cửa hàng, do họ lo ngại khả năng kiểm tra gắt gao từ cơ quan quản lý Nhà nước nên tạm ngưng để đối phó…