Từ cô giáo đến trùm buôn lậu
Những ngày qua, dư luận nhân dân không chỉ ở Lào Cai hết sức xôn xao về một đường dây lợi dụng chủ trương thông thương vùng biên giới đã tổ chức hàng loạt phi vụ buôn lậu, trốn thuế, lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua việc nhập khẩu mặt hàng siêu lợi nhuận - lá thuốc lá.
Chỉ đến khi cơ quan điều tra vào cuộc, người ta mới thấy hết "vị đắng" thực sự của hàng ngàn tấn lá thuốc lá nhập khẩu có sự gian lận dẫn đến thất thoát nhiều tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước.
Tấm bình phong bị lật tẩy
Những ngày này, sôi nổi trong các cơ quan, công sở cho đến tổ dân phố ở Lào Cai vẫn là chuyện về một đường dây buôn lậu qua cửa khẩu nhiều năm qua mới được phát hiện.
Được phép của người quản lý và cán bộ địa phương, chúng tôi có dịp tận mắt chứng kiến "đại bản doanh" - căn cứ tập kết lá thuốc lá lậu của Công ty TNHH Thương mại Thiên Lợi Hòa ở phường Phố Mới, TP Lào Cai. Mảnh đất rộng chừng vài hécta đẹp đẽ bên bờ sông Hồng, chủ yếu được xây dựng dùng làm kho chứa lá thuốc lá.
Nếu như bình thường nơi đây có vài ba trăm người làm nhiệm vụ phân loại, sấy, đóng bao thuốc lá nguyên liệu được nhập từ Trung Quốc về, thì nay vẻn vẹn chỉ có vài ba người nhà làm nhiệm vụ trông coi trụ sở. Ở một góc kho vẫn còn tới 500 tấn lá thuốc lá đóng bao sẵn sàng chờ ngày xuất xưởng.
Tất cả dường như bị đổ sập sau khi những việc làm ăn không minh bạch của công ty này bị cơ quan điều tra phát hiện - ông Nguyễn Danh Tầm - em ruột Nguyễn Huy Tần, Giám đốc Công ty Thành Sơn cho biết.
Trong khi vụ nhập lậu hàng nghìn tấn lá thuốc lá tại Lào Cai đang được cơ quan chức năng khẩn trương làm rõ, chúng tôi đã cố công tìm hiểu mong lý giải một điều vốn được coi là bí ẩn, vì sao người phụ nữ mới có mặt tại Lào Cai có vài năm lại có thể làm được cái việc mà nhiều doanh nghiệp của tỉnh vùng cao này mỏi mòn phấn đấu vẫn khó trở thành tỷ phú?
Sức mạnh nào khiến một cô giáo sau khi làm ăn thua lỗ ở phía Nam, nhanh chóng thành lập và đưa Công ty TNHH Thương mại Thiên Lợi Hòa xếp vào hàng có thế lực trong giới doanh nghiệp Lào Cai? Người mà chỉ mới cách đây một thời gian ngắn vẫn được những doanh nghiệp trẻ cung kính gọi bằng cái tên "cô Liên" mỗi khi nhắc tới chủ của Công ty TNHH Thương mại Thiên Lợi Hòa.
Qua tìm hiểu được biết, bà Liên xuất hiện tại Lào Cai với tư cách của một thương nhân rất bình thường qua buôn bán chuối xanh và hoa quả tươi Trung Quốc. Hành trang vào nghề chỉ có một số xe đẩy, xe cút kít và số ít lao động phổ thông làm thuê cho các chủ hàng vùng biên giới.
Năm 2000, thời điểm phát hiện ra nguồn lá thuốc lá dồi dào bên kia biên giới đem lại siêu lợi nhuận, Nguyễn Ngọc Liên cùng Nguyễn Huy Tần chung lưng thành lập Công ty TNHH Thương mại Thiên Lợi Hòa theo Giấy phép số 120200023 của Sở Kế hoạch - Đầu tư Lào Cai với số vốn điều lệ 12,5 tỷ đồng.
Với danh nghĩa kinh doanh sản phẩm nông lâm, thủy hải sản, sản phẩm công nghiệp, máy móc, thiết bị vật tư, nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất nông lâm nghiệp… Và trong bản đăng ký kinh doanh, có cả mục "trồng thuốc lá và chế biến, gia công nguyên liệu thuốc lá, mua bán nguyên liệu thuốc lá".
Trên thực tế, những ngành nghề kia chỉ là tấm bùa che chắn cho hoạt động thu mua lá thuốc lá nguyên liệu, mặt hàng được đánh thuế tới 30% nhưng vẫn đủ lãi trang trải mọi chi phí cần thiết cho một đường dây làm ăn lớn.
Vốn là một giáo viên dạy học tại một trường của huyện Đông Anh (Hà Nội), sau đó bỏ nghề vào mở quán phở trên đường Nguyễn Thông (TP HCM). Tại đây, bà Liên có điều kiện tiếp xúc với giới thương gia, biết được lá thuốc lá đem lại siêu lợi nhuận và đó là lý do vì sao bà quay ra Lào Cai tìm người thiết lập đường dây thu mua lá thuốc lá.
Lúc đầu chỉ là làm nhiệm vụ hợp đồng ủy thác nhập khẩu cho các doanh nghiệp. Sau khi có vốn liếng đã bắt đầu tổ chức gia công nguyên liệu thuốc lá nên đã có lúc doanh nghiệp này thu hút từ 400-500 lao động.
Bà Cậy, một người làm công cho Công ty Thiên Lợi Hòa cho biết: Với chức năng của bà, không thể biết số lượng cũng như giá cả và tính hợp pháp của những lô hàng thuốc lá ra sao. Nhưng thời điểm bà lao động ở đây, mỗi ngày có từ 5-7 xe hàng được nhập. Mỗi xe hàng có từ 150-200 kiện, nghĩa là khoảng trên 10 tấn/xe nguyên liệu nhập về phân loại, đóng kiện.
Đã có thời kỳ nhập phải lô thuốc xấu, nấm mốc, thối rữa phải đổ ra ngoài gây ô nhiễm cả một góc phố khiến nhân dân địa phương phản ứng. Nhưng vì lợi nhuận từ thuốc lá đã "chấp" tất cả lượng thất thoát và chi phí khác, đồng thời doanh thu của công ty này không ngừng tăng và nhanh chóng trở thành doanh nghiệp đầu đàn của Lào Cai. Vì thế, các hoạt động ngoại giao của công ty này ngày một tăng cường.
Người Lào Cai quá quen một cô Liên "hiền lành" ra vào nhà các cán bộ có chức năng trong lĩnh vực xuất nhập khẩu như thành viên tất nhiên của gia đình. Chính từ sự hối thúc của lợi nhuận cao, lại vào thời điểm đã "tỏ cả đường đi lối về" nên việc nhập khẩu loại nguyên liệu này bắt đầu bị "bẻ cong quy trình" bằng các màn "ảo thuật" về kê khai số lượng, làm giả giấy tờ nhập khẩu, gian lận số lượng... cho đến khi bị phát hiện, bắt giữ.
Vết trượt từ việc lợi dụng một chủ trương
Chu Lệ Nga - Giám đốc Công ty Thương mại Hải Viên, một cái tên được xếp vào hạng "sao" trong giới làm ăn vùng biên giới Lào Cai vốn có quan hệ làm ăn khăng khít với Nguyễn Ngọc Liên, Nguyễn Huy Tần, Cao Bá Hậ, bởi Nga là người sành sỏi trong giao thương với các đối tác phía Trung Quốc. Hơn nữa, chồng Nga lại là người thông thạo tiếng Việt và có quá trình tham gia lĩnh vực kiểm định thực vật nên rất am hiểu lĩnh vực xuất nhập khẩu nguyên liệu thuốc lá. Hai đối tác này đã có nhiều thương vụ xuất nhập khẩu lá thuốc lá và đã từng ăn chia nhiều lợi nhuận qua việc làm ăn này.
Nguyên nhân việc xảy ra "mâu thuẫn nội bộ" của những người từng được coi là "chiến hữu" này bắt đầu khi Công ty TNHH Thương mại Hải Viên do Chu Lệ Nga làm Giám đốc không còn chức năng xuất khẩu nguyên liệu thuốc lá.
Điều này xuất phát từ trước thời điểm năm 2004, nước ngoài có chính sách cho phép các doanh nghiệp của họ tự do xuất khẩu nguyên liệu than cốc, lá thuốc lá... vào thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, từ cuối năm 2004 tới nay, các doanh nghiệp nước ngoài đã không còn được tự do xuất khẩu hai mặt hàng nguyên liệu này sang Việt Nam như trước nữa.
Đó cũng là lý do khiến Nguyễn Ngọc Liên cùng với Nguyễn Huy Tần đã tiếp tục tìm cách thu gom nguyên liệu lá thuốc lá tại Trung Quốc để nhập vào Việt Nam và lấy công ty của Chu Lệ Nga làm đối tác trên danh nghĩa.
Để có đầy đủ thủ tục nhập khẩu số nguyên liệu thuốc lá thu gom tại Trung Quốc, khi mà đối tác không còn chức năng thì điều bắt buộc là làm giả con dấu của bạn hàng Chu Lệ Nga, rồi từ đó lấy danh nghĩa của công ty này tại Trung Quốc chuyển hàng về Việt Nam.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, trên cơ sở có một số thỏa thuận về việc mở cửa khẩu quốc gia và lối mòn truyền thống để nhân dân vùng biên buôn bán làm ăn, trong lĩnh vực nhập khẩu lá thuốc lá, điều kiện để các doanh nghiệp được UBND tỉnh Lào Cai cho phép nhập khẩu lá thuốc lá qua cửa khẩu phụ là trên cơ sở hạn ngạch của Bộ Thương mại, Bộ Công nghiệp giao cho Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam. Sau đó, Tổng Công ty phân bổ hạn ngạch thuế quan nhập khẩu lá thuốc lá cho các công ty.
Điều quan trọng là trong quy định ghi rõ: Đối với hàng xuất nhập khẩu có hạn ngạch, muốn đi qua cửa khẩu phụ phải xin phép UBND tỉnh... Như thế, rõ ràng UBND tỉnh Lào Cai có chủ trương cho phép một số doanh nghiệp nhập khẩu lá thuốc lá qua con đường này dưới sự giám sát của lực lượng Hải quan, Biên phòng...
Nhưng thực tế, hoạt động của các Công ty Thiên Lợi Hòa, Công ty Thành Sơn đã vi phạm quy định này một cách rõ ràng. Cụ thể là các hoạt động tự thu gom, khai gian khối lượng, làm giả giấy tờ để đưa số lượng lớn lá thuốc lá vào Việt Nam.
Chứng minh điều này, báo cáo của các ngành chức năng Lào Cai cho thấy: Năm 2005, chênh lệch giữa số lá thuốc lá được UBND tỉnh cho phép nhập với số các công ty đã nhập vào là 6.587,3 tấn. Năm 2006, chỉ tính đến 20/6 con số các doanh nghiệp đưa vào cao hơn mức cho phép là 6.560 tấn, trong khi số lượng UBND tỉnh cho phép nhập đã là con số khổng lồ 2.234 tấn.
Tuy nhiên, đó chưa phải là bản chất của những sai phạm ở các công ty này. Con số lá thuốc lá thực nhập vào nước ta thông qua cả đường chính ngạch và tiểu ngạch bằng các thủ đoạn móc nối của Nguyễn Ngọc Liên và Nguyễn Huy Tần cũng như mức độ thiệt hại chắc chắn còn cao hơn rất nhiều
