"Tiền nhựa" và câu chuyện bảo mật

Muốn rút được tiền tại các cây ATM được đặt rất nhiều trên đường phố hoặc tại các nhà hàng, siêu thị..., bạn buộc phải có hai điều kiện: có thẻ và có mã số PIN. Mã số PIN được hiểu một cách đơn giản giống như một mã số bí mật do bạn tự đặt ra và chỉ một mình bạn biết. Trong trường hợp một người nào đó nhặt được thẻ của bạn nhưng không biết mã số PIN thì người đó không thể rút tiền trong tài khoản của bạn được. Hoặc nếu chẳng may mã PIN của bạn bị lộ khiến người khác biết nhưng tấm thẻ vẫn còn nguyên trong ví bạn thì người đó cũng bất lực. Nhưng đó là lý thuyết về độ an toàn của thẻ. Còn thực tế thì khác.

Bảo mật - lơ đãng là mất tiền

Các sĩ quan Văn phòng Interpol Việt Nam xác nhận tình trạng làm thẻ giả đã từng xuất hiện nhiều trên thế giới và các nước trong khu vực. Thẻ tín dụng giả thì đã phát hiện ở Việt Nam khá nhiều và trong thời gian vừa qua, Tòa án nhân dân Tp. Hà Nội và Tòa án nhân dân Tp.HCM đã xét xử một số vụ án sử dụng thẻ tín dụng giả bị phát hiện. Chuyên đề ANTG cũng đã từng có bài viết cảnh báo về tình trạng bọn tội phạm công nghệ cao sử dụng thẻ tín dụng giả tại Việt Nam.

Riêng thẻ ATM giả thì ở Việt Nam chưa phát hiện trường hợp nào. Tuy nhiên, thẻ ATM của các ngân hàng Việt Nam đều là thẻ từ, rất dễ bị làm giả nếu kẻ gian nắm được dữ liệu trên track của dải từ hoặc các thông tin về mã khách hàng, tài khoản của khách hàng...

Tại một số nước, thẻ từ bị làm giả khá phổ biến. Cảnh sát Mỹ đã từng bắt giữ một nhóm người nhập cư bất hợp pháp do một người Canada tên là Codarcera cầm đầu. Theo cảnh sát, người này đã gài vào thân máy ATM một thiết bị điện tử có khả năng đọc và lưu trữ thông tin trên băng từ của thẻ thanh toán. Cùng với thiết bị đọc này, một chiếc camera bé xíu cũng được lắp đặt ở một vị trí kín đáo nhằm quay cận cảnh bàn phím khi khách hàng bấm mã số bí mật truy cập tài khoản. Thông tin từ đầu đọc giúp bọn tội phạm làm thẻ giả, còn mã số bí mật giúp chúng truy cập vào tài khoản của khách hàng. Mới đây, một số ngân hàng Việt Nam cũng đã phải áp dụng biện pháp đổi thẻ cho khách hàng trong trường hợp khách hàng đi du lịch ở Thái Lan hoặc Malaysia để đảm bảo an toàn cho khách. Một số ngân hàng Việt Nam cũng có kế hoạch đổi hàng triệu thẻ từ ATM của khách sang thẻ chip nhằm tăng độ bảo mật của thẻ.

Trong khi thực hiện bài viết này, chúng tôi đã đi dạo quanh Hà Nội một vòng và phát hiện thấy một số cây ATM được đặt ở ngay đầu ngã tư, một vị trí đông người qua lại nhưng xung quanh cây ATM lại không có gì che chắn. Cũng chính vì thế mà khi chủ thẻ nạp thẻ, rút tiền, kẻ gian dễ dàng quan sát các thao tác bấm máy của họ để từ đó suy ra mã số PIN mà họ đã nhập. Hoặc do vị trí cây rút tiền đặt ở vị trí quá thông thoáng thì kẻ gian có thể nấp trên các nhà cao tầng dùng ống nhòm cũng có thể đọc được mã PIN bằng cách đó. Sau khi đọc được mã PIN, trường hợp kẻ gian cướp thẻ của chủ thẻ là rất có thể xảy ra.

Sự mất cảnh giác đôi khi còn từ chính chủ thẻ. Đã có nhiều trường hợp sợ quên mã PIN nhiều người đã ghi mã PIN ngay tại mặt sau của tấm thẻ. Hoặc có người để cho dễ nhớ họ đã dùng những thông tin cá nhân (như ngày sinh, năm sinh...) để đặt mã PIN. Trong những trường hợp này, khi thẻ vì lý do nào đó bị rơi vào tay người khác thì coi như bạn đã mời họ xơi ví tiền của bạn. Công an Tp. Hà Nội đã từng bắt giữ một nữ tội phạm sau khi trộm được ví của một nữ vệ sĩ bên trong có chứng minh thư, thẻ ATM của người này và một số giấy tờ khác. Tên tội phạm này đã lấy thông tin ngày tháng năm sinh trong chứng minh thư của chủ thẻ để nạp mã số PIN và rút được toàn bộ số tiền trong thẻ vì chủ thẻ đã dùng ngày tháng năm sinh của chính mình để đặt mã số PIN. Bà Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Trung tâm thẻ Ngân hàng Vietcombank đã từng cảnh báo trên báo chí rằng: "Thẻ ATM phải bảo quản như tiền mặt”.

Kết cục của một vụ kiện

Vụ chị Trần Thị Thanh Thủy, nhân viên Xí nghiệp Dịch vụ Thương mại mặt đất Nội Bài khởi kiện Ngân hàng Cổ phần Kỹ thương Việt Nam Techcombank vì chị Thủy bị mất 30 triệu đồng trong tài khoản là vụ kiện đầu tiên về lĩnh vực này tại Việt Nam. Tại phiên tòa, chị Thủy khẳng định chị không bị mất thẻ, không để lộ mã PIN, không thực hiện giao dịch rút tiền mà bỗng dưng số tiền 30 triệu đồng trong tài khoản của chị không cánh mà bay. Chị Thủy cũng đưa ra nhiều bằng chứng để chứng minh rằng, vào các thời điểm mà các cây ATM xác nhận có giao dịch rút tiền thể hiện trên các bản sao kê, chị Thủy đang làm việc ở cơ quan, không thể có mặt ở các cây ATM để rút tiền. Phía ngân hàng, sự minh chứng thực giản đơn khi chìa ra những bản sao kê khi ghi rõ ngày tháng và số tiền đã rút, khi luôn luôn khẳng định hệ thống máy móc của ngân hàng là hoàn hảo, là tối tân, là hiện đại. Trong khi các luật sư của chị Thủy đã đưa ra rất nhiều bằng chứng cho thấy hệ thống máy móc của ngân hàng không hoàn toàn hoàn hảo như họ khẳng định.

Tuy đưa ra nhiều lý lẽ như vậy, nhưng có vẻ như trong cuộc tranh luận này giữa người dùng thẻ và ngân hàng, lợi thế nghiêng về phía ngân hàng theo kiểu người nắm dao đằng chuôi. Ngân hàng nắm trong tay hệ thống máy móc và có trong tay những bản sao kê chi tiết, và chỉ ngần ấy sự chứng minh đối với ngân hàng cũng là đủ. Tiến sĩ Luật Kinh tế quốc tế Nguyễn Thành Trì của Học viện Tư pháp khi trao đổi với chúng tôi về vụ án này cũng cho biết: "Trong những vụ việc như thế này, chủ thẻ rất khó chứng minh sự trong sáng của mình, rất khó chứng minh rằng mình không để lộ mã PIN hoặc không bị chiếm đoạt thẻ, cho dù điều đó là sự thật”.

Kết thúc phiên tòa sơ thẩm, phần thắng nghiêng về phía ngân hàng khi Tòa phán quyết bác yêu cầu đòi bồi thường của chị Thủy. Tuy chị Thủy khẳng định sẽ tiếp tục kháng cáo và đeo đuổi vụ kiện đến cùng, nhưng hiện tại chị Thủy đang là người vừa bị mất 30 triệu đồng trong tài khoản, vừa phải chịu 1,5 triệu đồng tiến án phí sơ thẩm. Về phía Ngân hàng Techcombank, cho dù họ thừa kiến thức để hiểu phán quyết của Tòa sơ thẩm không đồng nghĩa với việc kết thúc vụ kiện nhưng ngay sau phiên tòa, ngân hàng đã tổ chức họp báo và chuyển đến các nhà báo bản thông cáo báo chí có tiêu đề đầy ngạo mạn: "Techcombank thắng kiện: trắng, đen đã rõ”. Một số nhà báo đã phản ứng với tiêu đề của bản thông cáo báo chí này, cho rằng đây là hành động chỉ trích khách hàng của ngân hàng và thể hiện lối ứng xử không văn minh, thiếu tôn trọng khách hàng của ngân hàng. Bởi vì rằng, vượt ra ngoài khuôn khổ của một vụ kiện thông thường, khách hàng muốn thông qua đây để được biết một vấn đề vô cùng quan trọng đối với họ, đó là khi có sự cố xảy ra họ sẽ nhận được gì từ phía ngân hàng: từ sự quan tâm một cách thấu đáo đến quyền lợi của khách hàng, từ những nỗ lực để việc bảo mật được an toàn hơn hay chỉ là một thái độ ngạo mạn và những lời chỉ trích. Thế mới biết câu chuyện bảo mật cho đồng "tiền nhựa" thực là nan giải