Những hệ lụy từ việc môi giới tín dụng

Vì cần vốn làm ăn nhưng ngại phải làm các thủ tục tại ngân hàng, gia đình bà Vũ Thị Tuất ở quận Tây Hồ, Hà Nội đã “chọn mặt gửi vàng” ủy quyền toàn bộ cho chị Phạm Thanh Thủy ở quận Tây Hồ đứng ra làm các thủ tục vay hộ tiền tại ngân hàng.

Tất nhiên, bà Tuất phải đưa sổ đỏ cho Thủy kèm theo hợp đồng ghi nhớ là chị Thủy có toàn quyền quyết định với cuốn sổ đỏ này. Mặt khác, trong trường hợp xấu nhất, nếu bà Tuất không hoàn trả được các khoản vay (bao gồm cả gốc và lãi) thì bên ngân hàng có quyền phát mại tài sản để thu hồi nợ.

Có sổ đỏ trong tay, Phạm Thanh Thủy không trực tiếp vay tiền tại ngân hàng mà ủy quyền tiếp cho Công ty TNHH Pha Lê C&C Hà Nội. Chỉ trong một thời gian ngắn, Công ty TNHH Pha Lê C&C Hà Nội đã hoàn thành thủ tục vay 2,5 tỷ đồng tại Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank), chi nhánh Láng Hạ, Hà Nội.

Theo bà Tuất, bà không biết công ty vay bao nhiêu tiền, nhưng họ chỉ đưa bà 70 triệu đồng. Đến hạn, Công ty TNHH Pha Lê C&C Hà Nội vi phạm các nghĩa vụ thanh toán nên buộc lòng SeABank phải khởi kiện đến tòa án để lấy lại số tiền gốc và lãi lên tới hơn 3 tỷ đồng.

SeABAnk, một trong những ngân hàng phải khởi kiện đến tòa kinh tế.

Điều đáng nói trong vụ kiện này là bên đứng ra vay tiền ngân hàng là Công ty TNHH Pha Lê C&C lẽ ra phải có trách nhiệm hoàn trả cho ngân hàng thì lại mất tăm!? Trong quá trình thụ lý vụ án, tòa án đã nhiều lần gửi các văn bản tố tụng đến công ty theo địa chỉ số 117-CT5, Khu đô thị mới Sông Đà, Mễ Trì, Từ Liêm, Hà Nội nhưng đều bị bưu điện trả lại do công ty không còn hoạt động trên địa bàn.

Cơ quan Công an cho biết thêm, Công ty TNHH Pha Lê C&C Hà Nội từ lâu đã không còn hoạt động theo địa chỉ đã đăng ký. Còn việc công ty chuyển trụ sở làm việc tới đâu cũng không ai biết.

Vậy là đã rõ. Hậu quả từ việc ủy quyền thế chấp sổ đỏ vay vốn ngân hàng trút cả lên đầu bà Tuất vì bà quá tin tưởng người khác. Bởi nếu Công ty TNHH Pha Lê C&C Hà Nội không trả được nợ thì Cơ quan Thi hành án dân sự sẽ tiến hành phát mại tài sản là ngôi nhà và đất mà gia đình bà Tuất đang sinh sống để đảm bảo thi hành án và đến lúc đó, gia đình bà coi như mất trắng ngôi nhà.

Qua tìm hiểu tại Tòa Kinh tế - TAND TP Hà Nội, chúng tôi được biết, từ đầu năm 2011 trở lại đây, tại Hà Nội đã có hàng trăm vụ việc như vậy và không còn cách nào khác, các ngân hàng buộc phải khởi kiện với mong muốn sẽ thu hồi được một phần hay toàn bộ số tiền đã thất thoát. Trong những vụ kiện đó, ngân hàng bị thiệt hại ít nhất là 3-4 tỷ đồng, nhiều nhất là 60-70 tỷ đồng.

Làm việc với Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT&CV – Công an TP Hà Nội, chúng tôi được biết: hai năm trở lại đây, nhiều người đã bị mất nhà, đất từ việc ủy quyền sổ đỏ cho cá nhân hay doanh nghiệp đứng ra vay vốn ngân hàng.

Nạn nhân của những vụ án này phần đông là người cao tuổi, hiểu biết hạn chế về pháp luật, thậm chí là người hạn chế năng lực hành vi dân sự. Người được ủy quyền thường đưa ra cái bánh vẽ rằng, việc vay tiền ngân hàng đối với họ dễ như trở bàn tay, trong khi nhiều người khác giấy tờ đầy đủ nhưng vẫn không thể vay được hoặc chỉ vay được một phần nhỏ.

Xin nêu một vụ án điển hình: Nguyễn Thu Hợp (39 tuổi), trú tại phường Thụy Khuê, quận Tây Hồ và Phạm Tuấn Anh (42 tuổi), trú tại phường Thịnh Liệt, quận Hoàng Mai đã nhận 58 sổ đỏ từ những người có nhu cầu vay vốn ngân hàng. Có sổ đỏ trong tay, hai kẻ lừa đảo đã dùng 20 sổ đỏ để thế chấp vay gần 15 tỷ đồng.

Trong số 58 người cần vốn, chúng chỉ chuyển tiền cho 5 người với tổng số tiền là 800 triệu đồng. Nghiêm trọng hơn, cũng từ 20 cuốn sổ đỏ này, Hợp và Tuấn Anh đã trắng trợn tiến hành các thủ tục để chuyển nhượng 4 nhà và đất vay tiếp 5 tỷ đồng rồi chiếm đoạt.

Dù là khởi kiện tại tòa dân sự hay tố cáo hành vi phạm tội của kẻ lừa đảo với hy vọng mong manh sẽ lấy lại số tiền bị thất thoát hoặc nhận lại sổ đỏ thì cũng phải trải qua những hành trình tố tụng rất phức tạp.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể hạn chế được những hậu quả này một khi có sự hiểu biết nhất định và tỉnh táo trước những lời đường mật của kẻ xấu. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi ngắn với một số người am hiểu lĩnh vực này nhằm giúp bạn đọc có thêm thông tin bổ ích và biết tự bảo vệ mình khi tham gia vào các quan hệ tín dụng hay ủy quyền.

Ông Phạm Tuấn Anh, Chánh tòa kinh tế - TAND TP Hà Nội: Pháp luật còn có những hạn chế nhất định Thực tiễn xét xử các vụ án kinh doanh thương mại của Tòa Kinh tế - TAND TP Hà Nội thời gian qua cho thấy, pháp luật của chúng ta vẫn còn có những hạn chế nhất định. Trong thời gian tới, rất cần có Nghị định thống nhất và hướng dẫn cụ thể trong các hoạt động tín dụng. Sở dĩ có việc người vay được tiền ngân hàng, người không vay được tiền vì những lý do khác nhau, nhưng người ta vẫn có quyền hiểu rằng, trong một số trường hợp có sự câu kết của cán bộ ngân hàng với những người được ủy quyền vay vốn. Các ngân hàng khi thực hiện việc cho vay vốn phải thực hiện đúng những quy định của pháp luật. Nếu nhân viên nào cố tình vi phạm hoặc có những mục đích cá nhân để hậu quả xảy ra phải chịu trách nhiệm về việc làm của mình. Với các phòng công chứng tư, khi xác nhận ủy quyền hay những giấy tờ liên quan cần phải giải thích rõ cho người đứng ra ủy quyền hoặc người có tài sản thế chấp hậu quả pháp lý xảy ra nếu có tranh chấp. Đặc biệt là những người cao tuổi, người hạn chế năng lực hành vi dân sự, khi tham gia giao kết các văn bản cần phải có người giám hộ… Đây là những việc làm tối thiểu để hạn chế thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra. Ông Hoàng Ngọc Cẩn, Trưởng phòng Kiểm sát xét xử hình sự phúc thẩm - VKSND  TP Hà Nội: Trước hết, cần xem xét trách nhiệm của các ngân hàng Khi xem xét trách nhiệm hình sự hay dân sự của các bên trong hoạt động tín dụng, tôi cho rằng, trách nhiệm của các ngân hàng phải được xem xét đầu tiên. Bởi để tiến tới thủ tục cho vay vốn, ngân hàng đã tiến hành hàng loạt các thủ tục trước đó. Việc thẩm định tài sản của ngân hàng cũng là vấn đề khiến nhiều người có quan điểm trái chiều. Trong nhiều vụ án hình sự, nếu có thiệt hại tài sản, bao giờ cũng có Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng của thành phố hay quận, huyện. Còn với các ngân hàng, họ vừa thẩm định giá trị tài sản, vừa quyết định có cho vay hay không và vay được bao nhiêu. Nhưng thực tế cho thấy không phải sự thẩm định nào cũng khách quan và một khi cán bộ ngân hàng có sự câu kết với bên được ủy quyền vay vốn thì những rủi ro xảy ra là điều khó tránh. Mặt khác, cần phải điều tra kỹ về những người được ủy quyền. Người được ủy quyền hợp pháp phải qua công chứng hay có sự xác nhận của chính quyền địa phương. Cơ quan công chứng nếu làm chặt chẽ, trung thực, tuân thủ theo đúng pháp luật cũng sẽ góp phần hạn chế những điều kiện mà kẻ lừa đảo lợi dụng. Điều tra viên Phạm Hồng Hải, Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT&CV – Công an TP Hà Nội: Cở sở để xử lý vụ án bằng hình sự Trong thời gian qua, có rất nhiều đơn của bị hại gửi đến cơ quan điều tra nhưng chỉ một số vụ có dấu hiệu hình sự, một số vụ khác cơ quan Công an hướng dẫn đương sự khởi kiện tại tòa kinh tế. Dấu hiệu để phân biệt giữa một vụ án hình sự hay dân sự chính là hợp đồng ủy quyền và những bản cam kết sau đó. Nếu bên vay tiền ủy quyền sổ đỏ không có cam kết gì với bên được ủy quyền thì được xác định là một quan hệ dân sự. Còn giữa hai bên có cam kết riêng ngoài hợp đồng ủy quyền, nhưng bên được ủy quyền cố tình không thực hiện cam kết (như sau khi có sổ đỏ đã chuyển nhượng nhà, đất cho người khác) thì đó là dấu hiệu của tội phạm lừa đảo. Vì hiểu biết pháp luật hạn chế, nhiều người “phó mặc” sổ đỏ cho người được ủy quyền. Thậm chí họ còn không cần biết đến hợp đồng ủy quyền có những nội dung gì. Đây chính là kẽ hở mà kẻ xấu lợi dụng để thực hiện những hành vi lừa đảo có tính chất đặc biệt nghiêm trọng