Ngăn chặn việc lách trần giá sữa

Doanh nghiệp lách trần: bổn cũ soạn lại

Câu chuyện thay tên đổi họ cho sữa để lách trần, rút trọng lượng hay sẽ “hô biến” những mặt hàng trong danh mục áp trần của DN không mới, và đã được cảnh báo từ khi chưa thực hiện áp trần, nhưng cho đến thời điểm này, nó vẫn nguyên tính thời sự. Các hãng Nestlle, Abbot, Mead Johnson, Friesland Campina đồng loạt giảm giá là có thực, nhưng chỉ là bề nổi của một tảng băng chìm mà đằng sau đó, những chiêu lách trần vẫn đang diễn ra một cách âm thầm. Có thể điểm 3 cách lách trần phổ biến nhất đó là thay nhãn mác như trường hợp sản phẩm Enphamil A+2 thành Enfamil A+ 360 độ Brain Plus của hãng Mead Johnson. Dù các giá trị dinh dưỡng và định lượng, hàm lượng không có gì mới, nhưng giá sản phẩm mới cao hơn giá cũ tới 100 nghìn đồng. Đáng chú ý hơn, khi sản phẩm mới đang bành trướng trên các kệ hàng, thì sản phẩm cũ giá thấp lại âm thầm rút lui khỏi thị trường.

Cách lách thứ 2 là rút bớt trọng lượng như dòng sản phẩm Pediasure loại hộp 900g của Abbott trước đây đã được thay bằng loại hộp 850g, giá bán lẻ là 565.000 đồng. Với cái giá này, người tiêu dùng đang bị lầm tưởng là được rẻ hơn 5.000 đồng/hộp so với giá 570.000 đồng/hộp trước đó. Tuy nhiên, nếu tính đúng theo tỷ lệ, thì khi rút bớt trọng lượng, giá hộp sữa mới sẽ phải giảm đi tới 40.000 đồng. Như vậy, với “chiêu” này, mỗi hộp sữa, DN đã đút túi thêm 35 nghìn đồng. Và cách thứ 3 là để trốn bị áp trần, thay vì ghi nhãn sữa bột cho trẻ em từ 0-6 tuổi, trên một số sản phẩm của mình, Abbott đã để nhãn sữa dành cho trẻ từ 1-10 tuổi.

Để đánh lừa người tiêu dùng, một số DN đã rất nhanh chân giảm giá bán lẻ từ 28/5 - trước cả gần 1 tháng so với thời điểm giảm giá bán lẻ bắt buộc. Với người tiêu dùng, được giảm giá là điều mong đợi, nên họ không biết rằng các DN chỉ giảm để đánh lừa thị giác người tiêu dùng và chuẩn bị cho các chiêu lách trần mới. Thậm chí với ngay cả cơ quan quản lý là Bộ Tài chính, cho đến thời điểm này, cũng chưa có thông tin chính thức nào về việc thanh kiểm tra các sai phạm mà báo chí và dư luận đã phản ánh.

Trong khi đó, với những cách lách trần này, chưa kể các mức giá trần được đưa ra theo Quyết định 1079/QĐ-BTC của Bộ Tài chính ban hành có tác dụng cố định giá trong thời gian 1 năm. Đây là quãng thời gian khá dài vì nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm sữa thay đổi theo mùa và theo quý, phụ thuộc vào sự biến động của thế giới. Hiện nay giá sữa nguyên liệu trên thị trường thế giới đang hạ từ 0,53% đến 3,94%; vậy khi neo giá cố định 1 năm, chắc chắn DN vớ bẫm, trong khi người tiêu dùng chịu thiệt.

Người tiêu dùng cần nắm rõ thông tin về giá sữa.

Phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Trọng Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Tài chính cho biết những thông tin lách luật, Bộ Tài chính đã tính đến và đã có thông tin. “Hiện thị trường có 4 loại: thứ nhất là đã đăng ký lưu hành, đang lưu thông. Loại thứ 2 là đã đăng ký nhưng chưa lưu thông. Loại 3 là sắp tới sẽ xuất hiện và loại 4 là không qua cơ quan kiểm soát nào. Chúng tôi sẽ kiểm tra làm rõ. Theo quy định, 3 nhóm đầu phải áp giá trần và phải tương đương với mức trần, đây là quy định rất rõ. Còn với loại thứ 4 là không đăng ký, sẽ xử lý nghiêm nếu phát hiện”, ông Nghĩa cho biết.

Muốn quản giá sữa, phải làm nghiêm, đồng bộ

Trước vấn nạn lách trần và cách quản lý của Bộ Tài chính, Luật gia Phạm Thị Việt Thu- Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP Hồ Chí Minh nghi ngại các biện pháp của Bộ Tài chính đang thực hiện hiện nay sẽ không thể phát huy được tính hiệu quả. Đồng quan điểm, PGS-TS Ngô Trí Long điểm lại năm nào chúng ta cũng nói tới điệp khúc “bình ổn giá sữa” nhưng hiệu quả bình ổn “vẫn bất ổn”. Việc giá sữa tăng cao và tăng liên tục như vậy, dư luận đang đặt ra câu hỏi: Cơ quan quản lý có vai trò gì trong việc quản lý một trong những mặt hàng thiết yếu ảnh hưởng lớn đến đời sống dân sinh?

Nhìn một cách bao quát, chuyên gia kinh tế - TS Nguyễn Minh Phong đưa ra 5 giải pháp. “Thứ nhất là nâng cao chất lượng luật. Câu chữ của luật phải mềm để bao quát được vấn đề. Tôi nói ví dụ về mặt hàng sữa, nếu cứ đóng khung trong phạm vi từ 0-6 tuổi, DN đã nghĩ ra cách lách thành từ 1-10 tuổi, vậy tại sao không quy định rộng hơn, bao quát hơn, trên cơ sở các sản phẩm tương đương dành cho nhóm khách hàng trong độ tuổi đó? Người làm luật chưa bao quát, hay vẫn nhìn theo lợi ích của DN mà không triệt để bảo đảm lợi ích cho người tiêu dùng? Thứ 2 là về chế tài, cứ phải thanh tra, kiểm tra nghiêm ngặt và xử phạt thật nặng thì mới có tính răn đe. Theo tôi, cần nâng cao vai trò của Hội Bảo vệ người tiêu dùng, có cơ quan chuyên đi kiện và xử lý những trường hợp lách luật, phạt thật nặng. Ví dụ trường hợp rút trọng lượng sữa mà không giảm giá tương đương, thì phải phạt thật nặng để DN phải e ngại, thậm chí truy tố tội lừa đảo. Thứ 3 là các thông tin phải được công bố rộng rãi đến người tiêu dùng, để chính từng người tiêu dùng giám sát, và họ sẽ có quyết định chọn hay không lựa chọn sản phẩm. Hội Người tiêu dùng có thể phát động phong trào tẩy chay những DN làm ăn gian dối, xây dựng các chương trình tuyên truyền bằng clip, lồng vào các chương trình giải trí, hài… chứ không phải chỉ là các thông tin chữ nghĩa đơn thuần. Kinh phí có thể lấy từ chính tiền phạt mà cơ quan chức năng thu của DN, biến khoản tiền đó thành công cụ tuyên truyền hiệu quả, chứ không để cho một số người cùng lợi ích chia chác. Điều này cần cơ quan quản lý phải có trách nhiệm quản lý. Và trên mọi biện pháp là nâng cao tính cạnh tranh trên thị trường. Theo tôi, đây sẽ là cơ hội tốt để Doanh nghiệp Nhà nước đứng ra kinh doanh mặt hàng sữa, tạo sự đối trọng. Cùng với lợi nhuận, mục tiêu công ích được đặt ra sẽ giúp cho Doanh nghiệp Nhà nước chấp nhận lãi ít, tạo tính cạnh tranh gay gắt. Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp, giá sữa chắc chắn sẽ được quản lý tốt”