Một góc sự thật về giá xăng dầu ở nước ta

Bài 1: Ẩn số giá xăng!...

Cuối tháng 4/2006, giá xăng bán lẻ bất ngờ được điều chỉnh vọt lên 11.500 đồng/lít. Người tiêu dùng cả nước nhăn nhó, giá cả một số mặt hàng, dịch vụ lại được dịp “ăn” theo,... Nhưng biết kêu ai được khi thực tế giá dầu thô trên thế giới đang tăng, còn các doanh nghiệp ngành xăng dầu nước ta thì vẫn ta thán rằng đang còn lỗ hàng tỉ đồng mỗi ngày. Và người ta đã coi đây là thực tế buộc phải chấp nhận. Chúng tôi cũng vậy, cho đến khi nhận được phản ánh của một bạn đọc rằng có một sự thật khác, rằng chúng ta đang phải mua xăng dầu với giá phi thực tế, rằng lẽ ra người tiêu dùng phải được mua xăng với giá rẻ hơn, rằng không có chuyện lỗ...

Từ một lá đơn của bạn đọc

Trong lá đơn tố giác gửi tới Báo CAND và Chuyên đề ANTG, ông Phạm Ngọc Hà - Giám đốc Công ty Tư vấn thương mại Hải Vân có địa chỉ tại 254 đường Nghi Tàm, quận Tây Hồ (Hà Nội) viết: “Ngày 19/4/2006, chương trình Chào buổi sáng của VTV đưa tin: Ông Bùi Ngọc Bảo, Phó tổng giám đốc Tổng Công ty XNK Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex nói rằng: Do giá xăng dầu biến động, hàng ngày Petrolimex lỗ từ 26-30 tỉ VNĐ.

Tối 26/4/2006 cũng trên VTV ông Bảo nói, số thua lỗ này đã lên tới 40 tỉ VNĐ/ngày. Trước đó ít lâu, cũng VTV đưa tin: Do giá xăng dầu biến đổi nên Công ty Xăng dầu hàng không – VINAPCO (Vietnam Airlines) lỗ mỗi năm khoảng 200 tỉ VNĐ.

Là một công dân Việt Nam, tôi rất đau xót khi nghe tin này, bởi vì nếu những người lãnh đạo ở hai công ty: Petrolimex và VINAPCO có tinh thần trách nhiệm, ý thức làm lợi cho đất nước thì sự việc đã không diễn ra như vậy, đất nước khỏi thất thoát những lượng tài chính khổng lồ. Theo tính toán của chúng tôi thì tuy giá xăng dầu có biến động, nhưng không bị lỗ mà chỉ có lãi ít thôi”.

Căn cứ vào đâu mà ông Phạm Ngọc Hà lại dám khẳng định như vậy? Tiếp xúc với chúng tôi, ông Hà đã cung cấp bản chào bán xăng dầu của Tập đoàn Project Equity Services Group (PESG) và những thông tin liên quan đến hoạt động của hãng xăng dầu này. PESG là một tập đoàn xăng dầu lớn ở Australia không mua bán qua trung gian mà chỉ thông qua một đơn vị ủy quyền duy nhất (Mandate) là Công ty Australian Crucible Minerals Pty Ltd (ACM). Công ty Hải Vân của ông Phạm Ngọc Hà được ACM mời hợp tác ráp mối tiêu thụ xăng dầu.

Mất oan nhiều triệu USD/năm?

Với sự giới thiệu, ráp mối của Công ty Hải Vân, trong suốt hơn 2 năm qua, đại diện của ACM đã nhiều lần sang Việt Nam để chào bán xăng dầu của PESG. “Bản chào hàng của PESG lợi và an toàn tuyệt đối cho bên mua: Giá bán Plat't Singapore có chiết khấu lùi 1.25 USD/tấn, được lấy hàng trước, sau 13,5 tháng mới thu tiền. Nếu bên bán vi phạm hợp đồng thì sẽ bị phạt 5% giá trị lô hàng cộng với lãi suất. Trước những điều kiện chào hàng hấp dẫn của phía Australia, Petrolimex và VINAPCO không đáp ứng và quay lưng không mua xăng dầu của PESG mà mua của các hãng khác với giá đắt hơn rất nhiều” - Ông Hà thuyết minh về cái lợi của bản chào hàng mà PESG gửi tới Petrolimex.

Người tiêu dùng Việt Nam đối mặt với nỗi lo thường trực: Giá xăng tăng.

Theo cách tính của ông Phạm Ngọc Hà thì hiện Petrolimex đang mua xăng dầu với giá đắt hơn giá mà PESG chào khoảng trên 50 USD/tấn. “Vậy Petrolimex tiêu thụ 8,5 triệu tấn/năm thì thiệt bao nhiêu? VINAPCO tiêu thụ 0,6 triệu tấn/năm thì thiệt bao nhiêu? Cả nước tiêu thụ khoảng 15 triệu tấn/năm thì thiệt bao nhiêu? Con số tạm tính cũng nhiều triệu USD” - ông Hà khẳng định.

Nhiều triệu USD – một con số quá khổng lồ. Ai sẽ gánh chịu thiệt hại này? Nhà nước không bù lỗ cho giá xăng. Như vậy, thiệt hại sẽ đổ lên đầu người tiêu dùng vì đời nào doanh nghiệp chịu lỗ. Tuy nhiên, liệu đây có phải là sự thật, bởi con số thiệt hại ước tính như trên là quá lớn, hơn nữa cả nước hiện có tới chục đầu mối nhập khẩu xăng dầu, chứ đâu phải mỗi ông Petrolimex, VINAPCO? Công ty Hải Vân vì bị từ chối mua hàng mà sinh ra dựng chuyện chăng? Chúng tôi đã phải tự hỏi rất nhiều lần như vậy và tự đi tìm lời giải đáp cho những ẩn số của vụ việc....

Theo bản chào của Hãng Xăng dầu Australia – PESG, thì xăng Mogas 92 nhập về đến tận cảng Việt Nam (giá CIP Vietnam Port) giá chưa đến 8.000 VNĐ/lít, trong khi giá bán lẻ ở Việt Nam đã là 10.000 VNĐ/lít và Petrolimex kêu lỗ đến 30-40 tỉ VNĐ/ngày.  Trước mức giá này, Petrolimex lắc đầu từ chối. Vì sao vậy?

Rào cản

Chúng tôi xin đề cập trước hết đến giá xăng để tránh những phức tạp dễ gây nhầm lẫn cho bạn đọc. Chúng tôi cũng sẽ liên hệ chủ yếu tới hoạt động kinh doanh của Tổng Công ty XNK Xăng dầu Việt Nam – Petrolimex, bởi đây là doanh nghiệp được PESG chào trực tiếp và là đầu mối XNK xăng dầu quan trọng, chiếm 60% thị phần trong nước.

Theo những bằng chứng mà chúng tôi thu thập được thì PESG đã xuất trình cho Petrolimex, VINAPCO tất cả các giấy tờ để chứng minh khả năng cấp hàng, khả năng tài chính, chịu sự phỏng vấn... Sau khi điều tra kỹ lưỡng, Vietnam Airlines đã cấp chứng chỉ công nhận PESG là nhà cung cấp xăng máy bay để vào dự thầu. Petrolimex cũng buộc phải có sự công nhận tương tự.

Tuy nhiên, sau đó những điều kiện mà phía mua hàng đưa ra ngày càng “khó chấp nhận”: Petrolimex yêu cầu PESG phải thống kê các hợp đồng đã ký kết năm 2004 và 2005, yêu cầu nói rõ ký với ai, số lượng bao nhiêu, ngân hàng nào bảo lãnh, các kho hàng, bến bãi, các đội tàu chuyên chở,... Tất cả các yêu cầu này đã bị PESG từ chối, bởi đây là những nội dung buộc phải bảo mật theo quy định của pháp luật Australia.

Cuối tháng 1/2006 Petrolimex gửi một bức fax cho Cơ quan đại diện Thương vụ Việt Nam ở Australia (bản fax do ông Mai Đình Hòa, Phó Phòng Thị trường và QHQT ký), nhờ thẩm định công ty ủy quyền của PESG là ACM. Cơ quan thương vụ của Việt Nam tại Australia sau khi tìm hiểu đã thông báo về rằng ACM là một công ty tư vấn kinh doanh, thành lập hoạt động từ năm 2004, mới làm được vài hợp đồng dầu mỏ, một hợp đồng cung cấp 2 triệu tấn thép trong vòng 60 tháng cho Trung Quốc.... Thế là vin vào cớ ACM quá... mới, Petrolimex và VINAPCO loại bỏ PESG mà chẳng thèm quan tâm đến năng lực của đối tác thực sự là PESG...!

Lãnh đạo Petrolimex nói gì?

Petrolimex là một Tổng công ty thuộc Bộ Thương mại, được “đặc quyền” tới 60% thị phần xăng dầu trong nước, tức là tiêu thụ khoảng 7-8 triệu tấn xăng dầu/năm, đạt doanh số hàng tỉ USD. Ở Việt Nam hiện nay có 10 đầu mối XNK, phân phối xăng dầu, nhưng do đây là doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu lớn nhất Việt Nam nên chúng tôi xin được đề cập chủ yếu đến những vấn đề liên quan đến doanh nghiệp này.--PageBreak--

Cũng  xin được nói ngay rằng, thực hiện loạt bài này, chúng tôi không muốn đổ lỗi hoàn toàn cho Petrolimex hay VINAPCO,... trong việc không ký được hợp đồng mua hàng với PESG. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phía mua hàng liệu có sơ suất hay cố ý bỏ qua đối tác với mức giá hời như vậy? Liệu PESG đã được đánh giá, thẩm định khách quan? Tuy nhiên, qua những gì chúng tôi thấy thì dường như đối tác phía Việt Nam đã không dành sự quan tâm đúng mức cho những vấn đề này.

“Chúng tôi thấy họ không chuyên nghiệp, cả công ty bên kia cũng không chuyên nghiệp, nhìn là biết ngay” - ông Bùi Ngọc Bảo, Phó tổng giám đốc Petrolimex liên tục đưa ra những câu khẳng định đại loại như vậy tại buổi làm việc với PV Báo CAND và Chuyên đề ANTG. Không chuyên nghiệp, đó là vấn đề về quan hệ, thủ tục, còn bản chất của vấn đề là giá thì thế nào? “Chắc phải có cái gì thì mới rẻ thế chứ. Khi giá vàng đang 1,4 triệu đồng/chỉ thì sẽ rất nghi ngờ nếu ai đó chào tôi 1,3 triệu đồng/chỉ” - ông Bảo ví von để cho thấy sự thận trọng của Petrolimex.

Theo ông Bảo thì đối với trường hợp của PESG, Petrolimex cũng đã tỏ ra thận trọng khi tiến hành kiểm tra thực lực của đối tác bằng việc gửi một bản fax sang Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Australia đề nghị kiểm tra. Tuy nhiên, lạ một cái là Petrolimex không đề nghị thẩm định PESG - đối tác trực tiếp, mà thẩm định năng lực của ACM - đơn vị được ủy quyền chào hàng. Và như đã nói ở trên, sau khi nhận thông tin rằng ACM mới được thành lập và hoạt động từ năm 2004, thì Petrolimex cho rằng đối tác quá mới, không đủ năng lực để từ chối.

Đây là lý do khó chấp nhận, bởi về bản chất, ACM chỉ là đơn vị được ủy quyền đi chào hàng cho PESG, gọi nôm na là tay chỉ trỏ, ráp mối, còn mọi giao dịch, chào hàng, đàm phán, giá cả,... đều do PESG trực tiếp thực hiện với bên mua, ACM không được “nhúng tay” vào bất kỳ “công đoạn” nào. Do vậy, việc thẩm định đối với ACM là hoàn toàn không cần thiết. Là doanh nghiệp xăng dầu lớn nhất nước, với kinh nghiệm hàng chục năm trên thương trường quốc tế, rõ ràng Petrolimex không thể không hiểu điều sơ đẳng này.

Thêm nữa, theo yêu cầu của Petrolimex, ngày 9/2/2006, Trưởng đại diện Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Australia, ông Nguyễn Hữu Chí đã cùng các thành viên Cơ quan Thương vụ đến trụ sở của PESG làm việc trong nhiều giờ. Biên bản làm việc giữa hai bên cho thấy, PESG là một tập đoàn khổng lồ. Lướt qua danh sách những hợp đồng ký năm 2005, đã thấy có 3 hợp đồng có giá trị tới 40 tỉ USD. PESG còn sở hữu 21 nhà máy lọc dầu trên thế giới... Tuy nhiên, những thông tin này sau đó bị bỏ qua một bên và Petrolimex quay sang lý do cần phải đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước.

Theo ông Bùi Ngọc Bảo thì trong việc quyết định ký kết hợp đồng mua bán xăng dầu thì giá là một chuyện. “Vấn đề quan trọng hơn là an ninh năng lượng. Chỉ cần đứt (mua hụt) một lô là chết luôn” - ông Bảo khẳng định. Tuy nhiên, trước đó ít phút chính ông Bùi Ngọc Bảo đã cho biết: Một đối tác khi không đảm bảo về khả năng giao hàng theo hợp đồng đã ký kết thì ngay lập tức sẽ bị loại khỏi “sân chơi” nên không ai dám sơ sểnh.... Mặt khác, đối tác PESG chào bán với giá rẻ không chỉ một vài lô xăng dầu, mà dài hạn trong nhiều năm với mức giá cam kết và bảo lãnh bằng những ngân hàng đẳng cấp quốc tế như Citi Bank,... Cái gọi là “an ninh năng lượng” của Petrolimex khó chấp nhận được.

(Còn nữa)