Một góc sự thật về giá xăng dầu ở nước ta (tiếp theo)

Bài 2: Người tiêu dùng đã mất bao nhiêu tiền?

Trước hết, chúng tôi xin được tiếp tục với phép tính về giá xăng. Để thực hiện được phép tính này, cần phải có những loại giá cả khác nhau để đối chiếu, so sánh. Do giá xăng, dầu ở mỗi thời điểm mỗi khác và giá bán lẻ trong nước mỗi thời điểm cũng mỗi khác nên nhóm phóng viên điều tra của Báo CAND & Chuyên đề ANTG sau khi tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong ngành xăng dầu đã thống nhất tạm lấy giá tại thời điểm tháng 4/2006, thời điểm được coi là căng thẳng nhất về giá xăng ở nước ta để thực hiện việc đối chiếu.

Hai dữ liệu đầu tiên đã được xác định. Thứ nhất, đó là giá Platt's Singapore cho ngày 13/4/2006 là 85 USD/thùng xăng Mogas 92, mỗi tấn (gồm 8,5 thùng) sẽ có giá là 724,5 USD. Thứ hai, giá chiết khấu theo bản chào của PESG là 1.25 USD/tấn, tức là mỗi tấn bên mua được trừ chiết khấu 1,25 USD (chưa kể cái lợi do được chậm trả 13,5 tháng). Vấn đề còn lại là giá trong các bản hợp đồng mà Petrolimex mua của các đối tác vào thời điểm tháng 4/2006. Đây chính là một trong những khó khăn lớn nhất trong quá trình chúng tôi thực hiện bài điều tra này.

Lãnh đạo Báo CAND cũng đã  gửi công văn sang Petrolimex, đề nghị cung cấp giá mua của một số hợp đồng. Tuy nhiên, nhiều tuần trôi qua mặc dù chúng tôi kiên nhẫn chờ đợi nhưng đề nghị này vẫn không được đáp ứng.

Theo khẳng định của ông Bùi Ngọc Bảo - Phó tổng giám đốc Petrolimex  trong buổi làm việc  với chúng tôi, thì thời điểm tháng 4/2006 khi giá xăng bán lẻ là 10.000 VNĐ/lít, Petrolimex vẫn lỗ khoảng 25 đến 40 tỉ VNĐ/ngày. Nếu tạm coi khoản lỗ trên có thể bù sang ngang cho chi phí vận chuyển, nhân công,... thì giá xăng mua vào của Petrolimex chắc chắn không dưới giá 10.000 VNĐ/lít.

Petrolimex có là cá biệt?

Có thật là chúng ta đã mua xăng dầu với giá quá đắt như vậy khi không chỉ có Petrolimex “một mình một chợ”, mà còn có đến 9 đầu mối nhập khẩu xăng dầu và phân phối cho thị trường nội địa? Cả 10 doanh nghiệp (DN) này (Petrolimex, VINAPCO, Petex...) nhiều năm qua đã tạo nên mặt bằng giá thống nhất như vậy, lẽ nào họ đều ngây thơ, không hề biết cách tiếp cận với đối tác giá rẻ.

Theo ông Bùi Ngọc Bảo thì để đạt được mức giá bao nhiêu đều là khả năng đàm phán của DN với đối tác. “Nói thật, chúng tôi làm ăn lớn nên thường mua được giá rẻ hơn các đầu mối khác, tất nhiên cũng chỉ hơn kém vài cent (xu) thôi không đáng kể” - ông Bảo khẳng định. Mức giá cuối cùng phụ thuộc khả năng đàm phán của DN. Vậy ai giám sát để khẳng định mức giá này là kết quả của đàm phán, hay là kết quả từ cái “bắt tay” của DN với đối tác?

Theo khẳng định của ông Bùi Ngọc Bảo thì không thể có chuyện “bắt tay”, vì Bộ Tài chính kiểm tra rất gắt gao. Tuy nhiên, khi được chúng tôi hỏi về vấn đề này thì những vị có trách nhiệm Bộ Tài chính, cũng như ở Bộ Thương mại đều cho biết, Nhà nước không can thiệp vào hoạt động kinh doanh của DN. Hiện Nhà nước chỉ bù lỗ về dầu, còn về xăng thì lỗ hay lãi là vấn đề của DN, Nhà nước không can thiệp.

Theo thông tin từ Petrolimex thì mức giá 8.000 VNĐ/lít xăng là khó tin, không có thật. Tuy nhiên, khảo sát của chúng tôi về giá xăng tại một số nước cho thấy mức giá của PESG là giá khá phổ biến. Ví dụ: Ở Australia, hiện giá bán lẻ xăng Mogas 95 là 1USD/lít, bao gồm 41% thuế, như vậy giá xăng gốc chưa thuế mới là 59 cent, tương đương 9.400 VNĐ, bao gồm cả phần lợi nhuận chắc chắn cũng không nhỏ của DN.

Giá xăng ở Trung Quốc cũng vậy. Vừa qua, nước này công bố tăng giá xăng lên 10% mới đạt mức giá bán lẻ tương đương 8.000 VNĐ. Tất nhiên, mức giá này vẫn được bù lỗ, nhưng chắc chắn không quá nhiều. Trong khi đó, ở ta hiện nay giá bán 1 lít xăng Mogas 95 là 11.300 VNĐ, mà Petrolimex vẫn kêu còn lỗ nhiều tỉ đồng mỗi ngày.

Điều ít ai biết!...

Trong bài trước, chúng tôi đã đề cập tới một văn bản đề ngày 19/5/2006 của Petrolimex gửi sang Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Australia, đề nghị thẩm định lại đối với Project Equity Nominees (PEN) – một đầu mối trong hệ thống của PESG.

Yêu cầu cụ thể mà Petrolimex đưa ra là: "Tiếp tục tìm hiểu các thông tin về tình hình tài chính và khả năng kinh doanh xăng dầu của PEN, cung cấp cho Petrolimex bằng chứng về khả năng kinh doanh xăng dầu của công ty này cũng như báo cáo tình hình tài chính trong 3 năm vừa qua”. Việc này lập tức được Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Australia triển khai.

Đề xuất được ông Nguyễn Hữu Chí – Trưởng đại diện Thương vụ Việt Nam tại Australia chuyển tới ACM – người chào hàng của PESG. Tuy nhiên, ngày 23/5/2006, ACM có một văn bản phản hồi tới ông Nguyễn Hữu Chí, để từ chối cuộc gặp bởi việc này đã từng được thực hiện một lần, việc gặp thêm để tìm hiểu là không cần thiết. Bản phản hồi của ACM có những nội dung đáng chú ý sau: “Chúng tôi xin ông vui lòng lưu ý cho, buổi họp ngày 9/2/2006 giữa Ông, Project Equity (tức PESG) và ACM, Ông và Bà Tâm đã thấy, hiểu và đã thừa nhận khả năng tài chính cũng như khả năng kinh doanh của Project Equity Nominees.

Cũng xin được nhắc lại rằng, Ông và Bà Tâm đã tận mắt nhìn thấy giá trị tổng hợp của một số hợp đồng là 8 tỉ USD cho mỗi năm, ký trên 5 năm thì tổng trị giá khoảng 40 tỉ USD. Trên mỗi hợp đồng này và các giấy tờ có liên quan đến các hợp đồng đó đều có chữ ký và con dấu của Citibank và Bank of America chứng thực khả năng tài chính của Project Equity.

Chúng tôi chân thành hy vọng và tin chắc rằng tờ tường trình của Ông gửi cho Petrolimex đã phản ánh một cách chính xác về những tài liệu nói trên. Thế nên việc này làm chúng tôi vô cùng băn khoăn tự hỏi tại sao tờ tường trình và những lời nói về những tài liệu đã thấy từ những vị Phái viên của Chính phủ đặc trách về Thương mại không mang lại cho Petrolimex một sự tín nhiệm nào cả và bây giờ thì họ lại cần thêm giấy tờ để chứng minh?”.--PageBreak--

Trong thư phản hồi này, ACM nói rõ nếu bên bán cung cấp các tài liệu (dù là bản sao) theo như yêu cầu của Petrolimex thì sẽ vi phạm luật bảo mật của Australia. ACM cũng dẫn ra tên một loạt địa chỉ các website để chứng minh việc này.

ACM còn giải thích rõ việc đang bị đối tác Việt Nam hiểu lầm rằng người ký kết hợp đồng mua bán là ACM: “Chúng tôi đã liên tục giải thích lặp đi lặp lại nhiều lần với Petrolimex rằng người bán là PEN. Ngoài ra, chúng tôi cũng đã nói rõ rằng bất cứ hợp đồng nào nếu có cũng sẽ do PEN ký”.

Trong khi đó, Petrolimex cho rằng, Hãng xăng dầu Australia – Project Equity Services Group (PESG) bị coi là có phương thức chào bán hàng không phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn của Việt Nam, không mang tính chuyên nghiệp trong kinh doanh xăng dầu,... Chúng tôi xin tạm chưa bình luận gì về nhận định này.

Nghịch lý giá dầu?

Thêm một nghịch lý đang xảy ra đối với thị trường cả nước, đặc biệt là khu vực phía Nam. Đó là giá dầu mazut (FO) của Petrolimex cao hơn hẳn giá của các đơn vị khác khoảng 150 đồng/lít, trong khi Petrolimex được bù lỗ, hỗ trợ 100%, còn các doanh nghiệp khác thì không được hưởng toàn bộ chế độ ưu đãi như Petrolimex. Vậy mà, Petrolimex vẫn kêu và báo cáo lỗ hàng tháng.

Đây là thông tin mà bạn đọc đã cung cấp tới Tòa soạn khi chúng tôi đang tiến hành xác minh những vấn đề liên quan đến giá mua xăng. Việc Petrolimex được bù lỗ cho giá dầu là đương nhiên. Trao đổi với chúng tôi, ông Bùi Ngọc Bảo, Phó tổng giám đốc Petrolimex cho biết, Petrolimex còn được ứng bù lỗ trước tới 95%.

Để kiểm chứng thông tin của bạn đọc về vấn đề này, chúng tôi đã tiến hành tìm hiểu giá bán dầu FO của một số đầu mối phân phối xăng dầu. Đại diện Công ty Thương mại kỹ thuật và đầu tư (Petex), ông Hải – Phó phòng Kinh doanh cho biết: giá dầu FO của Petex tại thời điểm hiện nay là 4.760 đồng/lít dầu FO 3%.

Theo thông tin ban đầu của bạn đọc thì hiện Petrolimex bán  với giá 4.885 đồng/lít dầu FO. Như vậy, Petrolimex đang bán ra với giá cao hơn Petex khoảng 125 đồng/lít, đó là chưa kể nếu đàm phán thuận lợi hoặc là khách “ruột” thì Petex có thể sẽ tính mức giá thấp hơn nữa. Bản chất việc này ra sao? PV Báo CAND và Chuyên đề ANTG đã cùng một doanh nghiệp tại TP HCM tiến hành khảo sát tại Công ty Xăng dầu Đồng Nai, Công ty Xăng dầu Bà Rịa – Vũng Tàu và làm việc với đại diện Công ty Xăng dầu khu vực II của Petrolimex (Petrolimex Saigon), có địa chỉ tại 15 Lê Duẩn, quận 1, TP HCM.

Ông Việt – cán bộ Phòng Kinh doanh của Petrolimex Saigon thông báo giá dầu FO hiện nay công ty đang bán là: 4.885 đồng/lít (chưa bao gồm thuế VAT, cước vận tải). Khi chúng tôi cho ông Việt biết, đã tham khảo giá của một số đầu mối cung cấp dầu FO khác cho thấy giá thấp hơn nhiều, thì ông Việt đề nghị liên hệ đàm phán cụ thể với ông Phạm Bình Dương – Phó trưởng phòng Kinh doanh của công ty.

Tiếp xúc với chúng tôi, ông Dương cho biết, mức giá 4.885 đồng/lít dầu FO là giá hiện vẫn bán cho các doanh nghiệp. Chúng tôi kêu quá đắt, vì mức giá đó chênh lệch tới 125 đồng/lít so với giá mà Petex chào và đề nghị phía ông Dương cân nhắc lại giá để chúng tôi quyết định vì đang cần rất gấp. Sau một hồi đắn đo, ông Dương buông một câu dứt khoát: “Chúng tôi sẽ bán cao hơn giá mà Petex đưa ra là 30 đồng/lít. Anh cứ vào đây bàn cụ thể...”. Lời “chốt” giá của ông Phó phòng Kinh doanh Petrolimex Saigon khiến chúng tôi giật mình bởi “biên độ dao động” giá quá lớn.

Được biết, Petrolimex Saigon là đơn vị tiêu thụ khoảng 60% lượng xăng dầu do Petrolimex nhập về. Riêng dầu mỗi tháng tiêu thụ khoảng 150.000 tấn/m3 (tương đương 150 triệu lít).

Xác minh sơ bộ của chúng tôi như trên cho thấy có nhiều vấn đề ẩn chứa sau sự chênh lệch giá này. Phó tổng giám đốc Petrolimex Bùi Ngọc Bảo từng tuyên bố với chúng tôi rằng, Petrolimex thường mua được xăng dầu với giá thấp hơn các đầu mối khác trong nước. Tuy nhiên, thực tế Petrolimex lại bán với giá cao hơn các đầu mối khác và điều đã rất rõ là có thể bán được với giá thấp, nhưng vì sao Petrolimex Saigon vẫn thông báo và bán được với giá cao như vậy (4.885 đồng/lít) trong khi việc tiếp cận những thông tin về sự chênh lệch giá như nói trên cũng không hề khó.

Khách hàng của Petrolimex mà cụ thể là của Petrolimex Saigon hầu hết là các doanh nghiệp nhà nước và hầu như đều mua dầu với mức giá đắt mà bên bán đưa ra. Đó là điều khó hiểu bởi bên mua hoàn toàn có thể lựa chọn nhà cung ứng khác có giá  hợp lý hơn. Đó là những câu hỏi cần sớm được các cơ quan chức năng làm rõ