Mất việc, về nước, rồi bị “bùng” trách nhiệm

Về nước do mất việc là… lỗi của người lao động

Ngày 18/3/2008, Trung tâm Dịch vụ và XKLĐ thuộc Công ty Vận tải Biển Bắc, hiện đã đổi tên thành Công ty TNHH một thành viên Đào tạo và Cung ứng nhân lực quốc tế NOSCO, đưa các anh Đào Thành Linh, Nguyễn Danh Chuẩn, Nguyễn Đức Lịch, Nguyễn Hữu Sơn, Nguyễn Hà Quyền, Bùi Chiêu Hưng, Phạm Văn Tuân, Trần Đăng Trường, Nguyễn Đức Long đi làm công nhân lắp khóa ôtô ở Nhà máy Kiekert tại Cộng hoà Czech với thời hạn là 3 năm.

Nhưng mới chỉ được 1 năm thì ngày 12/3/2009, ông Nguyễn Viết Huệ - đại diện Công ty Favi (công ty môi giới tại Cộng hòa Czech) đã xuống Nhà máy Kiekert họp với anh em công nhân trong đó có 9 lao động nói trên.

Tại cuộc họp, ông Huệ thông báo do khủng hoảng kinh tế, Nhà máy khóa Kiekert không thể ký tiếp hợp đồng năm thứ 2 với người lao động, vì vậy người lao động đi đâu tìm việc làm thì đi, nếu không tìm được việc làm thì về nước. Ngày 31/3, 9 lao động bị công ty cho nghỉ việc vì không có việc làm.

Phải về nước do mất việc làm, giờ đây những người lao động này lại phải đi khiếu nại để đòi quyền lợi chính đáng của mình. Ảnh: N.T..

Không có việc làm, ngày 22/4, những lao động này đã về nước trước thời hạn theo chương trình tự nguyện hồi hương mà Chính phủ Czech dành cho lao động nước ngoài tại Czech bị mất việc làm do khủng hoảng kinh tế.

Trở về Việt Nam sau 1 năm "đi Tây", cả 9 lao động này vẫn đang gánh khoản nợ chồng chất. Vì vậy, họ đến Công ty NOSCO với hy vọng sẽ được thanh lý hợp đồng và trả lại các khoản chi phí theo quy định đối với lao động phải về nước trước thời hạn. Tuy nhiên, mọi chuyện đã không như vậy.

Anh Linh cho biết: Ngày 7/5/2009, khi đến Công ty NOSCO để thanh lý hợp đồng, các anh ngạc nhiên khi nghe bà Phạm Thị Minh Thái, Phó Giám đốc công ty, nói rằng người lao động về nước theo chương trình tự nguyện hồi hương của Chính phủ Czech là tự phá vỡ hợp đồng nên công ty chỉ trả lại cho lao động 700 USD tiền đặt cọc.

Doanh nghiệp chối bỏ trách nhiệm

Vì sao lại có chuyện vô lý này? Ngày 18/5, phóng viên Báo CAND đã trực tiếp gặp bà Phạm Thị Minh Thái, Phó Giám đốc Công ty NOSCO. Tại buổi làm việc, bà Thái vẫn khẳng định 9 lao động tự nguyện hồi hương là đã phá vỡ hợp đồng. Thậm chí, bà Thái còn khẳng định: "Chúng tôi có bằng chứng về việc này".

"Bằng chứng" mà bà Thái đưa ra là những văn bản của Công ty Favi trao đổi công việc với Công ty NOSCO và một bảng danh sách lao động đã được Favi tìm việc làm ngày 22/3/2009, trong đó có tên cả 9 lao động nêu trên. Nhưng, cả 9 người lao động đều khẳng định không hề nhận được thông báo ngày 22/3/2009 của Favi. Thực tế thì chính trong thông báo này cũng không hề có chữ ký xác nhận của người lao động.

Kỳ lạ hơn, trong danh sách này còn có tên cả anh Nguyễn Đức Long. Trong khi đó, khi "đối chất" tại cuộc làm việc chiều 18/5, trước mặt các nhà báo và bà Thái, anh Long cho biết sau khi nhóm của anh Linh về nước, anh đã ở lại Czech thêm 1 tháng để tìm việc. Trong một tháng ở lại Czech, anh không hề nhận được sự trợ giúp nào của Công ty Favi; cuối cùng anh đành phải đăng ký vào chương trình tự nguyện hồi hương và về nước ngày 15/5.

Tại hợp đồng Công ty NOSCO ký với người lao động lại chỉ thể hiện số tiền công ty thu là 73.465.000 đồng. Tuy nhiên, cả 9 lao động cho biết họ đều phải nộp cho Công ty NOSCO 92.999.000 đồng với 3 phiếu thu đều ghi chung chung: "Nộp tiền đi Czech". Ngoài ra, họ còn phải nộp 1.300 USD "lệ phí chống trượt visa" cho một nhân viên phòng thị trường tên là Bình (số tiền này không có biên lai mà chỉ ký vào sổ của ông Bình).

Khi chúng tôi hỏi vì sao người lao động phải nộp chênh tới gần 20 triệu đồng so với hợp đồng, bà Thái cho biết khi đó bà mới về làm tại NOSCO được 1 tháng nên… không biết(?). Về số tiền thu không có chứng từ này, bà Thái lý giải rằng đây là tiền dịch vụ visa.

Chưa hết, cũng trong bản hợp đồng ký với người lao động, Công ty NOSCO đã vượt quy định các khoản: tiền phí dịch vụ và quản lý lao động công ty thu cả 3 năm là 1.300 USD (trong khi hợp đồng là 1 năm và việc được gia hạn hay không phụ thuộc vào chủ sử dụng lao động), phí môi giới: 1.500 USD cho hợp đồng 1 năm, trong khi theo quy định của Bộ LĐ-TB&XH, thị trường Czech được thu tối đa 1.500 USD/người/hợp đồng 2 năm. Và một khoản cực kỳ vô lý nữa là 72 USD "lệ phí đưa đón sân bay, phí bảo hiểm tai nạn tại Việt Nam…".

Không chấp nhận cách hành xử áp đặt của DN, người lao động đã làm đơn khiếu nại lên Cục Quản lý lao động ngoài nước (QLLĐNN). Ngày 12/5, Cục QLLĐNN đã có Công văn số 682 gửi Công ty NOSCO trong đó yêu cầu công ty thanh lý hợp đồng với người lao động theo quy định của pháp luật, xem xét hoàn cảnh khó khăn của lao động để hỗ trợ thêm.

Nhưng, tại buổi làm việc với phóng viên ngày 18/5/2009, bà Thái trả lời thản nhiên "công ty vẫn chưa nhận được chỉ đạo này của Cục QLLĐNN".

Để hỗ trợ người lao động phải về nước trước hạn do khủng hoảng kinh tế, Cục QLLĐNN đã quy định doanh nghiệp phải trả lại một phần phí môi giới và phí dịch vụ cho người lao động. Tuy nhiên, thực tế tại Công ty NOSCO thì rõ ràng công ty đang tìm cách đổ lỗi cho người lao động để không trả tiền theo quy định.

Chủ trương của Nhà nước là không để người đi xuất khẩu lao động phải trắng tay khi về nước trước thời hạn do khủng hoảng kinh tế. Để bảo vệ quyền lợi người lao động, Cục QLLĐNN cần có biện pháp xử lý nghiêm vụ việc này