Khi các giám đốc… bỏ của chạy lấy người

Bóc lột sức lao động và quịt tiền lương

Ngày 20/10/2009, 12 ngày sau khi ông Lin Shih Ming, Giám đốc Công ty TNHH Dục Quân (quận 8, TPHCM) biến mất, đoàn kiểm tra liên ngành của TP do Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì đã xuống kiểm tra tình hình công ty, nhằm có cơ sở giải quyết vụ việc. Mặc dù đã thông báo trước nhưng không có thành viên nào trong ban giám đốc công ty ra làm việc với đoàn. Công ty đóng cửa, công nhân (CN) đã nghỉ việc.

Theo các cơ quan chức năng quận 8, đã xác định chính xác thời điểm ông Lin Shih Ming rời khỏi Việt Nam là ngày 8/10. Từ đó cho đến nay, CN và các cơ quan chức năng quận 8 đã nhiều lần liên lạc với ông Lin Shih Ming nhưng điện thoại ngoài vùng phủ sóng. Kết quả kiểm tra tài khoản của công ty tại Ngân hàng FCB cho thấy hơn 1 tỉ đồng đối tác vừa thanh toán cho đơn hàng trước đó đã bị rút hết.

Hiện nay, công ty còn nợ lương CN hơn 1 tỉ đồng. Nhà xưởng công ty đang hoạt động cũng thuê lại của một đơn vị khác và Công ty Dục Quân đang còn nợ đơn vị này gần 500 triệu đồng. Hiện hơn 500 CN của công ty đã ủy quyền cho LĐLĐ quận 8 làm các thủ tục để đòi quyền lợi.

Chúng tôi đã đến Công ty May mặc Dục Quân, theo giấy phép hoạt động đăng ký tại số 3 đường Tạ Quang Bửu, phường 6, quận 8. Sau một hồi lần tìm được địa chỉ của công ty trên. Hỏi thăm sự tình một người dân gần đấy, chúng tôi mới biết rằng, công ty may mặc này thuê một kho xưởng của Công ty Bảo Hưng. Theo sự chỉ dẫn, chúng tôi đến Công ty giấy Bảo Hưng.

Đến nơi, bảo vệ công ty này cho biết, đúng là Công ty Dục Quân có trụ sở và xưởng tại đây nhưng đã đóng cửa gần một tháng nay. Chỉ tay vào hai gian nhà kho kiêm văn phòng đã được niêm phong kỹ lưỡng, người bảo vệ cho biết đó là văn phòng của Công ty Dục Quân mà vị giám đốc công ty đã "một đi không trở lại". Bất chợt từ xa, một phụ nữ trẻ (bán vé số) tiến đến gần hỏi chuyện. Khi hay chúng tôi muốn tìm hiểu về Công ty Dục Quân, người bán vé số mới tức tưởi kể, mình cũng là một trong những nạn nhân của ông Giám đốc Lin Shih Ming, bị Công ty Dục Quân quịt hàng triệu đồng tiền lương.

Nhà xưởng Công ty Dục Quân.

Người phụ nữ tên Giang, quê ở Quảng Ngãi. Lặn lội vào TP HCM mưu sinh hơn 3 năm. Cầm xấp vé số trên tay, chị Giang thở dài: "Từ ngày công ty đóng cửa, giám đốc bỏ trốn một cách bất ngờ, tôi và nhiều CN phải sống trong cơ cực vì sự thiếu thốn bất chợt ập đến".

Nhớ lại buổi sáng hôm ấy, ngày mà Công ty Dục Quân tháo chạy khỏi TP HCM vẫn còn in trong tâm trí của chị Giang. Như mọi ngày, chị và những CN vẫn đi làm như thường lệ. Nhưng khi đến nơi, nhà xưởng công ty cửa đóng then cài. Quá 7h, vẫn chưa thấy lãnh đạo công ty đến. Hai giờ đồng hồ sau, mọi người mới vỡ lẽ, giám đốc công ty đã khóa máy và không trả lời cuộc gọi từ phía đại diện người lao động. Nhiều ngày sau, các CN vẫn thường xuyên lui tới đây để dò xét về tình hình của công ty, thế nhưng, cánh cửa sắt nhà kho và Văn phòng Công ty Dục Quân vẫn đóng im ỉm.

Không những không giải quyết quyền lợi, các chế độ cho người lao động, trước khi "trốn chạy" khỏi Việt Nam, theo lời tố cáo của nhiều CN, công ty này còn dùng nhiều hình thức dụ dỗ và bóc lột sức lao động của CN. CN ở đây thường hay gọi ông giám đốc tên rất ư Việt Nam đó là ông Minh. Trước khi bỏ trốn một tháng, ông Minh bảo, bây giờ do nhu cầu của công ty có nhiều đơn đặt hàng hơn nên các CN phải tăng ca.

Ông Minh còn giải thích lý do tăng ca là kinh tế thế giới đang có xu hướng hồi phục rõ nét nên đơn hàng của công ty tăng mạnh. Ông Minh khẳng định với các CN là rất cần sự làm việc nỗ lực của mọi người và yêu cầu làm tăng ca với tiền thưởng hậu hĩnh. Được nghe chính lời ông giám đốc nói, các CN ở công ty như "cởi tấm lòng". Mọi người nhất trí làm tăng ca.

Vài hôm sau, ông Minh trực tiếp trao đổi với các CN rằng, do phải cải tiến máy móc để đón đầu sự phục hồi kinh tế trên thế giới, nên ban giám đốc công ty quyết định thay đổi và nâng cấp tất cả máy móc thiết bị. Hiện tại công ty thiếu một ít vốn, số máy móc đang sử dụng sẽ được thanh lý, thay vào đó là những máy móc thuê tạm bù vào cho khoảng đầu tư mới. Thế là hàng loạt máy móc được thuê mướn ở đâu đó, chuyển về cho CN tiếp tục làm tăng ca thay cho hàng loạt máy móc đang được sử dụng. Tất nhiên, hệ thống máy móc cũ được ông Minh bán đi.

Chị Giang còn cho chúng tôi hay, có nhiều người hoàn cảnh còn bi đát hơn chị nhiều. Do công việc càng ngày càng khó, có được việc làm thu nhập tạm ổn không dễ. Hơn nữa, công sức bỏ ra gần một tháng trời, đến ngày nhận lương, giám đốc bỏ trốn khiến cuộc sống người CN lâm vào cảnh bần cùng hơn. Nói về hoàn cảnh người bạn của mình là ví dụ điển hình, chị cho biết, do nợ tiền trọ của chủ nhà, người cùng quê của chị Giang đã bị chủ nhà siết tất cả đồ đạc từ tivi cho đến cái bếp gas đều bị lấy, hiện đang phải sống cảnh nay đây mai đó để tìm kiếm công việc mới.  

Cơ quan chức năng bó tay?

Ngày 21/10, LĐLĐ TP HCM đã có báo cáo khẩn về tình hình doanh nghiệp có giám đốc bỏ trốn trên địa bàn TP HCM. Theo đó, từ đầu năm đến nay, có 10 giám đốc đột ngột "biến mất", để lại khoản nợ lương nhiều tỉ đồng, đẩy hàng ngàn CN vào tình cảnh khốn khó.

Theo lãnh đạo LĐLĐ TP HCM, nhiều công ty sau khi giám đốc bỏ trốn đã ngừng hoạt động, phía công ty cũng không cung cấp số liệu, sổ sách cho cơ quan chức năng. Từ đầu năm 2009 đến nay, không chỉ loay hoay giải quyết tình trạng giám đốc nhiều doanh nghiệp bỏ trốn, các ngành chức năng TP HCM còn đau đầu với vấn nạn hàng loạt doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động nhưng chây ì giải quyết chế độ chính sách cho người lao động.

Giữa tháng 9/2009, các cơ quan chức năng đã phải thanh lý tài sản của Công ty Hoàng Tâm (quận 12, TP  HCM) để giải quyết tiền lương và các chế độ liên quan cho người lao động. Quá bức xúc, một số CN đã lấy máy móc, thiết bị đem bán để cấn nợ.

Theo thống kê, 10 doanh nghiệp có giám đốc bỏ trốn tập trung ở các quận: 8, 12, Bình Tân, Bình Chánh. Tại quận 12 có 4 DN: Công ty Sin B, Công ty S/M, Công ty Hoàng Tâm, Công ty Huỳnh Tâm. Tại quận Bình Tân có 3 DN: Công ty Hoàng Nghiệp, Công ty Chấn Đạt; Cơ sở Diệu Tân. Huyện Bình Chánh có Công ty Phú Hữu, Công ty Kentwen. Quận 8 có Công ty Dục Quân.

Khi LĐLĐ TP HCM "điểm mặt" các doanh nghiệp có giám đốc bỏ trốn thì thấy hầu hết đây không phải là những doanh nghiệp xa lạ, nếu không muốn nói là rất "quen thuộc" với các cơ quan chức năng vì những "thành tích" nợ lương, nợ BHXH, vi phạm các chế độ, chính sách đối với người lao động. Đây cũng là những công ty từng nhiều lần xảy ra tranh chấp lao động, ngừng việc tập thể.

Thậm chí, một số công ty đã bị khởi kiện ra tòa, đang trong thời gian chờ tòa thụ lý vụ kiện. Cá biệt như trường hợp Công ty Dục Quân: sau hàng loạt sai phạm, bị thanh tra lao động kiểm tra, xử lý, bị Cơ quan BHXH quận 8 khởi kiện ra tòa, bị Tòa án nhân dân quận 8 tuyên buộc phải trả ngay số nợ 1,8 tỉ đồng nhưng không hiểu sao, cho đến ngày ông Minh bỏ trốn, Công ty Dục Quân vẫn "bình chân như vại".

Văn phòng Công ty Dục Quân.

UBND TP HCM đã chỉ đạo Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng xử lý những vụ việc như trên. Thế nhưng, trong thời gian chờ đợi TP HCM chấp nhận các kiến nghị của SởLĐ-TB&XH, nhiều giám đốc công ty đã kháng cáo bản án của tòa rồi "biến mất".

Trong số hơn 10 doanh nghiệp có giám đốc biến mất trong thời gian vừa qua thì chỉ có 3 doanh nghiệp đã giải quyết xong quyền lợi cho CN do công ty còn có người đứng ra đại diện để cùng cơ quan chức năng thanh lý tài sản. Còn lại, với những công ty "vắng chủ", CN vẫn đang tiếp tục chờ đợi, nhiều CN thay nhau canh ở cổng công ty.

Trên thực tế các cơ quan chức năng cũng đã "ra tay" với hiện tượng giám đốc nhiều doanh nghiệp cố tình "xù" quyền lợi của CN nhưng thực tế càng giải quyết thì... càng bí. Một số vụ, CN đã được tổ chức công đoàn hướng dẫn khởi kiện ra tòa để trực tiếp kiện đòi quyền lợi, song thời gian kéo dài khiến CN nản chí.

Theo Luật sư Trịnh Thanh (Văn phòng luật sư Người nghèo): Khách quan mà nói, hiện tượng chủ doanh nghiệp nợ lương, bảo hiểm của người lao động bỏ trốn rộ lên gần đây ít nhiều là do suy thoái kinh tế toàn cầu. Phần còn lại là có cả nguyên nhân từ bất cập trong hệ thống pháp luật của ta hiện nay.

Theo tôi cần chia ra hai nhóm đối tượng chính sau để tìm ra giải pháp khắc phục: Nhóm 1 là các nhà đầu tư làm ăn đàng hoàng, nhưng năng lực hạn chế, không vượt qua khủng hoảng dẫn đến mất khả năng chi trả... Đối với dạng này cần phải khẳng định ngay rằng, việc nợ lương, bảo hiểm của người lao động và chây ỳ không trả, cũng đã vi phạm pháp luật. Song, suy cho cùng họ cũng chỉ là nạn nhân giống như bao doanh nghiệp khác đang phải gánh chịu. Do đó, cần cân nhắc đến các giải pháp tháo gỡ những vướng mắc hoặc có các giải pháp hỗ trợ, kiểu như Chính phủ ta đang cho vay vốn kích cầu cho các doanh nghiệp, hơn là áp dụng ngay các chế tài xử phạt họ.

Nhóm 2 là các nhà đầu tư lợi dụng bất cập của pháp luật của ta để chiếm dụng hoặc chiếm đoạt tiền lương, bảo hiểm của người lao động rồi bỏ trốn về nước. Đối với nhóm này ta  cần một giải pháp mạnh, mang tính đồng bộ và kịp thời.

Luật sư Thanh cho biết thêm - để giải quyết tình trạng trên, phải rà soát lại tất cả các quy định pháp luật liên quan và phải sửa ngay những quy định lỗi thời theo hướng triệt để hơn trước. Đơn cử, khi thấy mức xử phạt về bảo hiểm của ta còn thấp và cơ chế khởi kiện tại Tòa án để đòi tiền bảo hiểm còn rối rắm, nhiều doanh nghiệp chấp nhận nộp phạt, chấp nhận bị khởi kiện, chứ nhất quyết không chịu nộp bảo hiểm cho người lao động. Với những trường hợp như thế, không có cách khác là phải nâng mức xử phạt và cải tiến cơ chế xét xử mới hy vọng đủ sức giáo dục riêng và phòng ngừa chung.

Ngay trong lĩnh vực hình sự, một trong những chế tài nghiêm khắc nhất, hữu hiệu nhất để răn đe người vi phạm cũng phải sửa lại ngay. Bởi khi chủ doanh nghiệp ôm tiền lương, bảo hiểm và trốn về nước là đã có dấu hiệu: lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Nhưng khi Cơ quan điều tra nhận được đơn thư tố cáo, thì người vi phạm đã không còn ở trong nước, do đó không thể xác minh làm rõ hành vi phạm tội, dẫn đến rất khó có thể khởi tố vụ án, khởi tố bị can...

Bên cạnh đó, cũng phải chú trọng, nâng cao trình độ của Cơ quan quản lý, kể cả đội ngũ Công đoàn cơ sở cho phù hợp với thời kỳ hội nhập. Thực tế cho thấy muốn ngăn chặn hiệu quả, thì đội ngũ này không chỉ cần nắm chắc các quy định về lao động, bảo hiểm như hiện nay, mà còn nắm vững nhiều quy định chuyên ngành khác, như tố tụng dân sự, hình sự, tố tụng hình sự, xuất nhập cảnh...

Các cơ quan chức năng TP HCM vẫn đang loay hoay giải bài toán: Khi các giám đốc "bỗng dưng mất tích"...