Khan hiếm xăng dầu vì đâu?

Báo CAND đã thông tin về trường hợp cây xăng 79 Thanh Nhàn bị lực lượng QLTT quận Hai Bà Trưng (Hà Nội) kiểm tra vì hành vi đóng cửa ngưng bán hàng không rõ lý do vào lúc 18h ngày 27/2, ngày 4/3, lực lượng QLTT đã tiếp tục kiểm tra để làm rõ hành vi.

Qua kiểm tra sổ sách nhập - bán hàng của cây xăng này, đối chiếu với phiếu xuất hàng của tổng đại lý là Xí nghiệp Bán lẻ xăng dầu (thuộc Công ty Xăng dầu khu vực 1 - Petrolimex), ông Nguyễn Văn Thanh - Phó Đội trưởng Đội QLTT số 5 cho biết cây xăng này sẽ bị xử lý hành chính với 2 hành vi: tự ý ngưng bán hàng không báo cáo và thiếu hồ sơ đại lý do Sở Công Thương cấp. Một lần nữa, đại lý và tổng đại lý lại không ai bị xử lý về việc thiếu hàng, mà nguyên nhân chính do sự sơ hở từ chính sách.

Tại sao cây xăng 79 Thanh Nhàn đóng cửa?

Về diễn biến cụ thể của vụ việc, nguồn tin của người dân gần cây xăng cho biết, từ ngày 25/2 cây xăng này đã ngưng bán xăng. Đến ngày 27/2, cây xăng này lại tiếp tục có thời điểm ngưng bán. Theo sổ sách nhập hàng từ đầu mối, tối 25/2, cây xăng có nhập 9.120 lít xăng và đến ngày 26/2 đã mở bán bình thường. Qua đến ngày 26/2, họ tiếp tục nhập 9.120 lít và mở bán sáng 27. Tuy nhiên, đến chiều 27 thì trưng biển hết hàng với lý do người dân kéo đến mua quá đông vì nghe tin đồn sắp tăng giá xăng. Ngay tại thời điểm 18h ngày 27, đoàn kiểm tra có tiến hành đo bồn chứa của cây xăng và xác nhận lượng xăng còn lại quá ít, xuống dưới ngưỡng có thể bơm được.

Từ trường hợp cây xăng 79 Thanh Nhàn (Hà Nội) đang đặt ra những câu hỏi về lỏng lẻo trong quản lý.

Ông Phạm Bá Cường - Phó Giám đốc Công ty TNHH Phú Thụy (chủ cây xăng) cho biết: “Bình thường chúng tôi bán hàng 24/24 giờ nhưng do đầu nguồn chỉ cấp theo tiến độ hợp đồng mà tiêu thụ tăng gấp rưỡi bình thường nên chúng tôi phải hết hàng sớm và ngưng bán”.

Ông Nguyễn Văn Thanh - Phó Đội trưởng Đội QLTT số 5 cũng thừa nhận, sau khi làm việc với cả tổng đại lý và cây xăng, phát hiện cả 2 đều... không sai. Cây xăng 79 Thanh Nhàn sẽ chỉ bị xử phạt vì 2 lỗi: Tự động nghỉ bán không báo cáo cơ quan chức năng (phạt 25 triệu đồng) và không có hồ sơ đại lý của Sở Công thương cấp (phạt 7,5 triệu). Đây cũng là tình trạng chung đã lặp đi lặp lại rất nhiều lần với rất nhiều trường hợp cây xăng ngưng bán khác trên khắp cả nước; cũng là lý do vì sao đại lý và tổng đại lý đổ lỗi lẫn nhau và không có ai bị xử lý.

Phải có quy định chặt hơn về hợp đồng đại lý và hoa hồng

Nhìn cụ thể từ trường hợp cây xăng 79 Thanh Nhàn, họ ký hợp đồng đại lý với Xí nghiệp bán lẻ xăng dầu với lượng hàng tiêu thụ mỗi tháng là 300 m³ (xê dịch trong phạm vi 10%, trong đó 250 m³ xăng và 50 m³ dầu DO). Hợp đồng này cũng không hề có điều khoản nào về hoa hồng (dù Thông tư 36 của Bộ Công Thương quy định phải có) mà hiện nay đang thực hiện theo cơ chế 1 chiều: tổng đại lý “cho” bao nhiêu, đại lý biết bấy nhiêu, mỗi khi điều chỉnh được thông báo qua tin nhắn điện thoại.

Trong tháng 2, tính đến ngày 16, cây xăng 79 Thanh Nhàn đã nhập hàng tổng cộng 9 lần, mỗi lần trên dưới 20.000 lít. Như vậy, mức tiêu thụ trung bình của họ trong những ngày này là xấp xỉ 11.000 lít xăng/ngày. Tuy nhiên, kể từ 22/2, lượng nhập của đại lý đột ngột giảm, chỉ còn khoảng 9.000 lít/ngày. Chủ cây xăng cho biết đây là thời điểm nguồn cung bắt đầu khó khăn.

“Tổng đại lý bảo giờ họ chỉ cung cấp đúng theo tiến độ hợp đồng thôi, tức là lấy 250.000 lít định mức trừ đi số đã nhập trước, còn lại bao nhiêu họ chia đều theo số ngày còn lại” - ông Cường cho biết.

Do vậy, trong 11 ngày (từ ngày 18 đến 27/2), cây xăng 79 Thanh Nhàn chỉ có thể được nhập 71.825 lít, tương đương khoảng 7.000 lít/ngày, hụt so với thông thường khoảng gần 4.000 lít. Thêm vào đó, thời điểm này lại xuất hiện nhiều tin đồn tăng giá xăng, lượng mua của người dân cũng tăng cao, nên thiếu hàng là tất yếu.

Hợp đồng đại lý vốn là thỏa thuận riêng giữa tổng đại lý và đại lý. Thông thường, định mức trong hợp đồng thường thấp hơn thực tế tiêu thụ (như cây xăng 79 Thanh Nhàn tiêu thụ xung quanh 10.000 lít/ngày nhưng chỉ ký hợp đồng khoảng 8.500 lít/ngày). Khi buôn bán thuận lợi, việc lấy thêm hàng không khó khăn gì; nhưng khi thị trường khó khăn sẽ lập tức xuất hiện thiếu hàng. Rõ ràng điều này đã nảy sinh những bất cập trong thực tế.

Chưa kể đến việc mặc dù Thông tư 36 của Bộ Công Thương có định nghĩa mức thù lao đại lý “bảo đảm cho bên giao và bên nhận đại lý bù đắp đủ chi phí, có lợi nhuận hợp lý và làm nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước”, tuy nhiên quy định kiểu này lại thành ra không quy định, bởi quá chung chung. Do đó, hoa hồng đại lý cũng là một cách các đầu mối dùng để gây sức ép gián tiếp lên các cơ quan quản lý nhà nước, bởi khi họ hạ hoa hồng xuống dưới mức chịu đựng của các đại lý, lập tức thị trường có vấn đề, và cơ quan quản lý lại căng mình ra giải quyết hậu quả bằng tăng giá, giảm thuế hoặc ít nhất cũng trích quỹ bình ổn để “ổn định tình hình”.