Hạn chế dần tình trạng đô la hóa nền kinh tế

Trước đó, NHNN cũng đã ban hành Thông tư 13/2011/TT-NHNN yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước và các tập đoàn, Tổng công ty phải bán ngoại tệ cho các tổ chức tín dụng từ ngày 1-7, đồng thời tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc ngoại tệ thêm 1%. Động thái của NHNN đang thể hiện rõ việc siết chặt thị trường ngoại hối, hạn chế việc nắm giữ và vay vốn bằng USD, từng bước chống tình trạng đô la hóa nền kinh tế, đồng thời nâng cao vị thế của đồng nội tệ.

Hạ lãi suất huy động để giảm bớt ưu thế của đồng đô la

Cách đây gần 2 tháng, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã chính thức yêu cầu các tổ chức tín dụng (TCTD) thực hiện mức trần lãi suất huy động vốn tối đa bằng USD của cá nhân là 3%/năm và các tổ chức 1%/năm. Biện pháp này đã tạo hiệu ứng tức thì đối với thị trường tiền tệ. Bằng chứng là người dân đã bắt đầu quay sang với tiền Việt, bởi trên thực tế lợi nhuận thu được khi gửi bằng VND gấp nhiều lần so với gửi tiết kiệm bằng USD.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, lượng ngoại tệ huy động từ các cá nhân tính đến 23/5 giảm 2,89%. Trong đó, nếu trừ đi số giảm tỷ giá thì lượng tiền gửi ngoại tệ vào ngân hàng vẫn giảm gần 2%. Con số mà Tổng cục Thống kê vừa công bố vào cuối tháng 5/2011 cũng cho thấy: Chỉ số giá đôla tháng 5 tiếp tục giảm 0,98% sau khi đã giảm 1,6% trong tháng 4; nguồn cung USD cũng dồi dào hơn khi cả người dân và doanh nghiệp tích cực bán USD cho Ngân hàng (NH).

Để chống đa la hóa nền kinh tế cần có lộ trình.

Theo Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), đây là thành công bước đầu, có hiệu quả rất nhanh và tích cực ngoài dự đoán của đa phần các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế tiền tệ. Vì thế, việc NHNN tiếp tục hạ lãi suất huy động USD của các tổ chức xuống mức 0,5%/năm và cá nhân về mức 2%/năm tiếp tục được xem là một bước đi đúng hướng.

Bước điều chỉnh này sẽ làm giảm bớt đi sức hấp dẫn của đồng USD so với VND, từ đó góp phần hạn chế dần tình trạng đô la hóa nền kinh tế. Theo lý giải của đại diện VAFI, ngay tại nước Mỹ, mức huy động lãi suất của USD chỉ ở mức 1,5% đến 2%/năm, các nhà băng ở các nước khác trên thế giới cũng đều có mức huy động tương tự. Do đó, việc chúng ta áp dụng lãi suất huy động USD từ 5-6%/năm như trước đây là "không hợp lý".

Sự chênh lệch quá lớn trên chính là điều kiện "lý tưởng" để Việt kiều mang USD từ nước ngoài về nước nhờ người nhà gửi vào ngân hàng kiếm lời, làm cho số lượng USD tại ngân hàng tăng lên, khiến cho hiện tượng đô-la hóa cũng vì đó mà tăng lên. Cũng theo VAFI, lo ngại hạ lãi suất tiền gửi về mức 0,5 cho tổ chức kinh tế và 2% cho cá nhân như quy định mới của NHNN sẽ khiến lượng kiều hối giảm sút là không có cơ sở, vì chi phí cho việc chuyển ngoại tệ bất hợp pháp từ Việt Nam ra nước ngoài khoảng 2%. Với mức phí này cộng thêm với rủi ro là có thể mất toàn bộ vốn thì có lẽ không ai dám làm vì quá mạo hiểm.

Sắp có lộ trình chống đô la hóa

Mặc dù pháp luật ngoại hối đã quy định rõ "trên lãnh thổ Việt Nam, không được sử dụng ngoại tệ trong mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, trừ một số trường hợp được Thủ tướng Chính phủ cho phép", tuy nhiên, trên thực tế thì USD đang được người Việt Nam sử dụng như là "nội tê", thậm chí còn lấn lướt cả VND trong hầu hết mọi lĩnh vực từ định giá hàng hóa, dịch vụ, trả tiền mua bán, cho vay, trả nợ, gửi vào ngân hàng đến cất giữ trong két sắt.

Đáng nói hơn, suốt cả một thời gian dài, dường như tình trạng "đô la hóa" này đã được coi là bình thường. Chỉ gần đây, khi lạm phát đã trở lại với hai con số, khi Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 11 về kiềm chế lạm phát thì vấn đề đô la hóa nền kinh tế mới bắt đầu được nhắc đến như một tác nhân lạm phát.

Tại buổi giao lưu trực tuyến với chủ đề "Kinh doanh ngân hàng trong mắt nhà đầu tư ngoại" do Diễn đàn kinh tế Việt Nam tổ chức tại Hà Nội vào chiều 31-5, ông Louis Taylor, TGĐ Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam cho rằng: Chính việc cho phép các khoản tiền gửi bằng USD cũng như việc sử dụng gần như hợp pháp hóa đồng USD tại Việt Nam đã làm gia tăng quá trình đôla hóa. Việt Nam không còn chọn lựa nào khác ngoài việc tìm mọi cách có thể được nhằm chống lại tình trạng đôla hóa, từ đó chỉ có một tiền tệ duy nhất được lưu hành là VND.

Cũng theo ông Louis Taylor, cũng cần thấy rằng tình trạng đô la hóa phát sinh chủ yếu là do thi hành pháp luật về ngoại hối không nghiêm, sử dụng tràn lan USD trong cả các giao dịch nội địa. Vì vậy, đi đôi với việc hoàn thiện pháp luật bằng cách gấp rút xây dựng lộ trình chống đô la hóa, Việt Nam cần phải thực thi pháp luật một cách nghiêm ngặt.

Đồng tình với ông Louis Taylor về việc chống đôla hóa cần có lộ trình, TS. Lê Xuân Nghĩa-Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho biết thêm: Chính phủ đã đưa ra quy chế xây dựng thị trường ngoại hối, sắp có lộ trình chống đô la hóa từ 2011 đến cuối 2013.

Theo đó, trong lộ trình chống đô la hóa sẽ cho phép ngân hàng thương mại được mua bán ngoại tệ theo giá thỏa thuận trên cơ sở tỷ giá bình quân liên ngân hàng. Ngoài ra, sẽ có khung phí mua bán ngoại tệ, nhằm tiến tới ngừng hẳn việc cho vay và huy động USD, chỉ còn hình thức mua bán