Dự án trồng hoa hồng xuất khẩu ở Hải Dương: Đầu voi đuôi chuột!

Bắt đầu từ ý tưởng "giúp đỡ" nhân dân huyện Gia Lộc chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi của Công ty TNHH Nhân Văn (Hà Nội) bằng dự án trồng và tiêu thụ hoa hồng xuất khẩu. Sau nhiều lần khảo sát, ngày 20/5/2003, Công ty Nhân Văn ký bản ghi nhớ với UBND huyện Gia Lộc về quy mô và tính khả thi của dự án để sớm trình UBND tỉnh Hải Dương phê duyệt.

Ngày 27/6/2003, hợp đồng thực hiện giữa Công ty Nhân Văn với 2 HTX Gia Xuyên và Đoàn Thượng chính thức được ký kết. Ngày 3/9/2003, UBND tỉnh Hải Dương có Quyết định số 3567/QĐ-UB phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi cho dự án và giao cho các HTX làm chủ đầu tư, UBND huyện là chủ quản đầu tư, Công ty Nhân Văn là đối tác đồng trách nhiệm thực hiện.

Theo đó, Công ty Nhân Văn thực hiện đầy đủ 3 trách nhiệm: Hướng dẫn quy trình kỹ thuật theo công nghệ mới để đảm bảo mỗi hécta có số cây hoa hồng sống là 50.000 cây/ha. Số hoa/cây năm đầu đạt 30 bông, từ năm thứ 2 trở đi đạt 50 bông/cây với chất lượng đủ điều kiện xuất khẩu. Nếu không đạt những yêu cầu trên, Công ty phải chịu trách nhiệm trả đủ tiền như cam kết. Tiếp đó, Công ty chịu trách nhiệm 5 khoản chi phí (cung ứng toàn bộ cây giống, phân bón, thuốc BVTV, lưới thép làm giàn giữ cây và bao chụp hoa).

Với số tiền chi phí khoán gọn bằng 1/3 tổng doanh thu bán hoa của từng vụ (không quá 500đ/cây). Đặc biệt, Công ty chịu trách nhiệm bao tiêu toàn bộ sản phẩm với giá thu mua từ 300-400đ/bông. Đến thời vụ thu hoạch nếu công ty không tổ chức thu mua phải chịu trách nhiệm thanh toán theo giá mua quy định.

Trách nhiệm của các HTX là qui hoạch vùng sản xuất, tổ chức bộ máy quản lý điều hành; chỉ đạo các hộ gia đình nông dân, công nhân hoặc cán bộ kỹ thuật của xã thực hiện đúng qui trình kỹ thuật mà công ty yêu cầu. Không được bán hoa ra ngoài thị trường, nếu vi phạm thì phải chịu phạt gấp 10 lần so với giá trị trong hợp đồng.

Trách nhiệm đã rõ, dự án ngay sau đó được đôi bên thực hiện. Dự kiến từ tháng 9/2003 đến tháng 8/2004 sẽ trồng kín hoa hồng giống trên diện tích 50ha (HTX Đoàn Thượng 40ha, Gia Xuyên 10ha). Thực tế, diện tích của HTX Đoàn Thượng không đảm bảo chất lượng nên phải nhường cho HTX Thạch Khôi 3,4ha.

Vào thời điểm này, có 3 HTX cùng tham gia dự án được Công ty Nhân Văn chấp thuận. Như vậy, đúng với thời gian dự kiến (8/2004) dự án đã phủ kín hoa hồng giống trên diện tích 47,5ha, được tổ chức theo mô hình các hộ góp đất, góp công tham gia dự án và được thanh toán tiền công 1.920.000đ/sào/năm, tiền thuê đất 480.000đ/sào/năm, hưởng lợi nhuận khi có thu hoạch.

Cùng vào thời gian khi vừa phủ kín hoa hồng giống không may gặp mưa lớn gây ngập úng ở tất cả trong huyện Gia Lộc. Công ty Nhân Văn và 3 HTX thẩm định sau úng, giống hoa hồng bị chết của Đoàn Thượng 30,3% diện tích, Gia Xuyên 36%, Thạch Khôi 46%, tương đương tổng diện tích mất hơn 10ha. Trước tình hình trên, Ban chỉ đạo dự án của UBND huyện nhiều lần làm việc với Công ty Nhân Văn yêu cầu Công ty có biện pháp kỹ thuật cụ thể, tích cực khâu đầu tư kỹ thuật chăm sóc cây sống và khắc phục trồng dặm diện tích cây chết. Tuy nhiên, đến tháng 11/2004, Công ty vẫn không có cây giống phủ kín diện tích như đã hứa.

Tháng 12/2004, Công ty Nhân Văn thấy mình không còn khả năng kinh phí đáp ứng yêu cầu đối với các HTX nên đã có công văn đề nghị các HTX ứng tiền mua vật tư để kịp chăm sóc diện tích hoa còn lại. Do hạn hẹp về kinh phí, UBND huyện Gia Lộc đã báo cáo với UBND tỉnh xin hỗ trợ thiệt hại của dự án do ngập úng gây ra. Được UBND tỉnh chấp thuận hỗ trợ một phần cho các hộ gia đình và yêu cầu Công ty Nhân Văn thực hiện đúng hợp đồng với các HTX.

Thấy Công ty Nhân Văn có dấu hiệu "bỏ rơi" dự án, ngày 25/4/2005, UBND huyện đã có cuộc họp với Công ty Nhân Văn cùng các đơn vị thực hiện dự án, lúc này Công ty bộc lộ rõ ý định "bỏ cuộc" với lý do không đủ nguồn tài chính tiếp tục thực hiện dự án. Và tháng 6/2005, Công ty Nhân Văn chính thức đơn phương phá hợp đồng đã ký. Bỏ "cuộc chơi", Công ty Nhân Văn bỏ lại cho hàng trăm hộ nông dân huyện Gia Lộc gánh nặng nợ nần, không dưới 40 tỷ đồng đã đầu tư chưa hề nhìn thấy tương lai lấy lại vốn...

Ai chịu trách nhiệm?

Mặc dù được Công ty Rau hoa quả Hà Nội cùng Sở Khoa học - Công nghệ tỉnh giúp đỡ về kỹ thuật để thu hoạch hoa hồng trên diện tích còn lại, tuy nhiên, đến tháng 12/2005, cả 3 HTX chỉ thu hoạch tổng số 292.485 bông hồng. Thực tế, tiêu thụ ngoài thị trường cũng chỉ thu về trên dưới 100 triệu đồng. Trong khi đó, tổng số tiền đã chi cho dự án đến hết năm 2005 là hơn 40 tỷ đồng. Bởi vậy, đầu năm 2006, cả 3 xã đều có văn bản đề nghị các cấp cho phép được dừng dự án ngay để trả lại diện tích cho các hộ nông dân tiếp tục canh tác cây trồng truyền thống.

Ngày 10/7, UBND huyện Gia Lộc đã có báo cáo UBND tỉnh số 49/BC-UBND kiến nghị trên các nội dung: Đề nghị Tỉnh ủy, UBND tỉnh và Ngân hàng Nhà nước xem xét cho xóa khoản nợ đã vay chi cho dự án và miễn tiền thủy lợi phí cho diện tích hoa hồng; các cơ quan pháp luật hỗ trợ các HTX yêu cầu Công ty Nhân Văn thực hiện nghiêm túc hợp đồng đã ký và giải quyết dứt điểm vướng mắc giữa 2 bên. Đặc biệt, nếu thấy dấu hiệu lừa đảo cần phải được xử lý trước pháp luật.

Trách nhiệm thuộc về ai thì đã rõ. Không còn là sớm để các cơ quan pháp luật vào cuộc giải quyết nỗi bức xúc đang đè nặng lên người nông dân huyện Gia Lộc...