Đổi mới hoạt động ban quản lý dự án hàng hải: Loại trừ các tổ chức sân sau

Cục Hàng hải Việt Nam hiện đang có 7 Ban Quản lý dự án (QLDA) trực thuộc, trong đó có 3 Ban QLDA chuyên nghiệp (Ban QLDA 1, 2, 3) và 4 Ban QLDA kiêm nhiệm (Ban QLDA Cảng Cửa Lò, Qui Nhơn, Nha Trang và các đài thông tin Duyên Hải). Tuy nhiên, hoạt động của các Ban QLDA trực thuộc Cục hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn do thiếu vốn để triển khai các dự án dở dang, thiếu việc để gối đầu trong những năm tiếp theo.

Bài học PMU18

Sau bài học của Ban QLDA 18, Bộ Kế hoạch - Đầu tư và Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã tổ chức những cuộc hội thảo về đổi mới sự hoạt động của các Ban QLDA chuyên ngành giao thông, tập trung vào 3 hướng cụ thể. Thứ nhất, công ty hoá hay doanh nghiệp hoá các Ban QLDA, thay đổi địa vị pháp lý từ đại diện của chủ đầu tư (bên A) thành công ty hay doanh nghiệp tư vấn quản lý dự án (bên B). Ban QLDA sẽ được tách ra khỏi cơ quan chủ quản, vai trò chủ đầu tư và Ban QLDA quan hệ với nhau thông qua hợp đồng. Hoạt động của Ban QLDA như một doanh nghiệp, chịu sự điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp. Thứ hai, duy trì các Ban QLDA như hiện tại, nhưng qui định lại chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo hướng tăng cường trách nhiệm. Thứ ba, lồng ghép Ban QLDA vào cơ cấu tổ chức của chủ đầu tư, gắn trách nhiệm với các dự án, chịu trách nhiệm toàn diện trước chủ dự án về kết quả thực hiện.

Theo 3 hướng trên, việc chuyển đổi các Ban QLDA theo mô hình nào là hợp lý? Bộ GTVT cũng đã chỉ rõ hạn chế của từng mô hình. Trước hết, việc công ty hóa các Ban QLDA thành các công ty tư vấn QLDA không phải là hoàn toàn tránh được tiêu cực vì các công ty này vẫn hoạt động dựa vào ngân sách Nhà nước thông qua các dự án được đầu tư bằng vốn ngân sách Nhà nước. Và như vậy, công ty như mô hình trên sẽ đồng thời quản lý nhiều công ty khác liên quan như tư vấn thiết kế, nhà thầu, tư vấn giám sát... thì không thể tránh khỏi dàn xếp ngầm, quan hệ A-B.

Còn việc qui định trách nhiệm theo hướng hạn chế chức năng, quyền hạn thì mọi yếu tố phát sinh như trượt giá, thay đổi thiết kế, thay đổi vật liệu, tăng khối lượng... đều do chủ đầu tư quyết định. Theo đó, không khác là mấy như các Ban QLDA trước đây đã hoạt động. Cuối cùng, việc lồng ghép Ban QLDA vào cơ cấu tổ chức của chủ đầu tư, gắn trách nhiệm của Ban QLDA với các dự án, các nguồn vốn đầu tư sẽ nảy sinh cơ cấu tổ chức thêm "phình to" ắt phải chi phí lớn, ảnh hưởng đến dự án.

Lựa chọn mô hình chuyển đổi

Trong tương lai, và theo qui định của pháp luật hiện hành, việc tồn tại các Ban QLDA là cần thiết. Vấn đề là thường xuyên kiểm tra, giám sát, rút kinh nghiệm và cải tiến phương thức quản lý. Cục Hàng hải Việt Nam đưa ra phương án, đối với Ban QLDA kiêm nhiệm như Cảng Cửa Lò, Qui Nhơn, Nha Trang và các đài thông tin Duyên Hải kiên quyết giải thể sau khi dự án hoàn thành, nghiệm thu, đưa vào khai thác sử dụng.

Đối với Ban Quản lý chuyên ngành Hàng hải như hiện nay có 2 phương án. Thứ nhất, sắp xếp chuyển đổi linh hoạt các Ban QLDA theo mô hình thành lập Ban QLDA xây dựng công trình chuyên nghiệp hoặc thành lập cơ quan quản lý khu vực cảng biển. Và nếu có thể thành lập Công ty Tư vấn QLDA chuyên nghiệp. Thứ hai, thành lập Tổng Công ty Phát triển cảng biển Việt Nam đại diện cho Nhà nước làm chủ đầu tư đứng ra huy động vốn trên thị trường dưới mọi hình thức và tự đứng ra thu phí, khoán, cho thuê công trình để thu hồi vốn đầu tư và tái đầu tư.

Thực tế, một số Ban QLDA hàng hải do không có dự án được Cục Hàng hải và Bộ GTVT giao, nhưng đã năng động tìm kiếm công việc, chủ yếu là đấu thầu, làm giám sát công trình và tư vấn đầu tư cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước đang phổ biến như hiện nay. Với kinh nghiệm quản lý dự án sẵn có và thương hiệu của một Ban QLDA chuyên ngành hàng hải, Ban có thể tham gia đấu thầu tư vấn hoặc quản lý dự án trọn gói cho những dự án lớn và phức tạp trên thị trường, không phải trông chờ vào các dự án vốn Nhà nước do Bộ hoặc Cục giao như hiện nay. Vì vậy, có thể chuyển đổi Ban QLDA này thành một Công ty Tư vấn QLDA chuyên nghiệp.

Mặt khác, từ bài học kinh nghiệm Tổng Công ty Phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) việc quản lý các dự án vừa chặt chẽ, vừa hiệu quả, không có lý gì Bộ GTVT không thành lập Tổng Công ty Phát triển cảng biển Việt Nam để đại diện cho Nhà nước đứng ra huy động vốn, đẩy nhanh tốc độ phát triển cảng biển, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội phục vụ chiến lược quốc gia 2010 - 2020