Chuyện đáy biển tìm dầu

Lần đầu tiên tôi được ở lại một đêm trên giàn khoan RP-2 hay còn gọi là mỏ Rồng 2.

Hơn một giờ sáng, tôi xách máy ảnh đi ra chỗ anh em đang nối ống khoan. Gió mùa đông bắc thổi như bão. Mưa bay giăng giăng và dù đang ở cực Nam nhưng cũng thấy rét tê tái. Dưới ánh sáng của hàng chục ngọn đèn cao áp công suất không dưới 1.000W mỗi bóng, những người thợ trong bộ đồ bảo hộ màu đỏ lửa vẫn đang hối hả làm việc. Những ống khoan bằng thép hợp kim dài 12m, đường kính 25cm, nặng hơn một tấn và có giá 15.000 USD được dựng lên rồi nối vào ống đã có và được thả xuống lỗ giếng khoan có đường kính tới gần 80cm. Những người thợ làm việc với độ điêu luyện nhuần nhuyễn. Chẳng phải hò hét, chẳng có những lời ra lệnh bởi họ đã quá thuộc công việc của mình.

Vào những ngày này, giàn khoan RP-2 đang khoan thêm một giếng thứ bảy trong điều kiện thời tiết khá xấu. Gió đông bắc mạnh cấp 7 cấp 8 thổi xiêu cả người. Mặt biển lúc nào nhăn nhúm, cau có. Bầu trời sũng nước và hầu như không có nắng. Những người thợ phải rút gần 3.000m ống từ dưới biển lên rồi lại lắp một mũi khoan đặc biệt xuống để làm sao mũi khoan xuống đến độ sâu nhất định rồi bắt đầu đi nghiêng. Nghe cái chuyện khoan nghiêng này, tôi không thể nào hiểu nổi rằng tại sao mũi khoan cắm thẳng xuống đáy biển khoảng 3.000m rồi lại chạy nghiêng được. Rồi có khi đang chạy nghiêng hàng cây số, mũi khoan lại cắm thẳng xuống…

Nói mãi tôi cũng không hình dung được, Kỹ sư trưởng phụ trách khoan Nguyễn Văn Hùng phải lấy giấy bút ra vẽ cho tôi hiểu thế nào là khoan nghiêng. Để giúp cho cái đầu tối tăm của tôi về nghề khoan lộ sáng, anh phải ví von thế này: Những mũi khoan thép hợp kim dài 12m thế kia là rất cứng, nhưng nếu bây giờ ta nối các mũi khoan lại thành một sợi dây dài khoảng 3km, thì sợi dây đó mềm như một sợi chỉ dài 2m và có thể cuốn quanh một trục có đường kính 200m. Anh bảo rằng, nếu như có gã khổng lồ nào cầm… 3km mũi khoan giơ lên lên thì nó cũng sẽ bay như sợi chỉ vậy.

À, hóa ra là thế. Lâu nay tôi cứ nghĩ rằng, mỗi một giếng khoan là người ta cứ khoan thẳng xuống rồi hút dầu lên. Nhưng hóa ra đấy là công nghệ xưa rồi, còn bây giờ, người ta khoan nghiêng. Mũi khoan được cắm xuống một độ sâu nhất định theo thiết kế rồi bắt đầu chạy ngang theo độ dốc 5% và người thợ ở trên sẽ điều khiển mũi khoan chạy ngang đó tới một khoảng cách nhất định rồi có khi lại cắm thẳng xuống.

Nói nôm na như vậy thì có thể hiểu rằng, từ giàn khoan RP2, với diện tích nhỏ như một sân bóng đá thì đã có 7 giếng khoan vươn xa ra dưới đáy biển và nếu cộng tổng diện tích của nó lại thì cũng phải hàng chục cây số vuông. Vấn đề quan trọng là phải điều khiển mũi khoan đó làm sao “mò” đến được chỗ có dầu.

Những lần trước, tôi ra giàn chỉ lâu lắm là được nửa ngày. Còn đận này, lãnh đạo Vietsovpetro ưu tiên cho tôi ở lại giàn tới 3 ngày 2 đêm nhằm thỏa mãn mong mỏi của tôi là được biết giàn khoan cả… ngày lẫn đêm.

Hóa ra, ở giàn khoan, không có khái niệm ngày nghỉ, giờ nghỉ, không có ngày hay đêm. Lúc nào trên giàn khoan cũng máy nổ rầm rầm và tiếng ồn ào từ bộ cần khoan đang cần mẫn xoáy vào lòng biển hàng cây số. Thật ra, trên giàn khoan, cũng có lúc chỉ còn lại vài ba người, trong đó có giàn trưởng - ấy là khi bão đổ vào tới cấp trên 14. Lúc đó, tất cả mọi người phải rời giàn khoan đi tránh bão. Các giếng dầu đang khai thác phải bịt chặt lại… Nhưng may thay, trong lịch sử khai thác dầu của Vietsovpetro kể từ khi có dòng dầu đầu tiên là vào năm 1984 cho tới nay, chưa có trường hợp nào phải sơ tán vì bão như vậy.

Khu mỏ Rồng nằm cách Vũng Tàu khoảng 140km và hiện đang là khu mỏ cho sản lượng khai thác vào loại khá của Vietsovpetro.

Bay từ đất liền ra giàn khoan bây giờ không khó như ngày xưa nhưng thủ tục vẫn vô cùng chặt chẽ, tôi tỉ mẩn tìm hiểu mới thấy, hóa ra để cho một người bay ra giàn khoan bằng máy bay trực thăng Puma của Pháp giá vé còn đắt gấp gần 2 lần là cưỡi Boeing 777 từ Hà Nội vào Sài Gòn. Không biết một ngày có bao nhiêu chuyến bay đi ra đi về các giàn khoan và thế mới biết, chi phí để hút lên được một lít dầu dưới đáy biển thật là khủng khiếp.

Cũng phải nói thêm rằng, chi phí cho một mũi khoan thăm dò trên biển ở độ sâu dưới 50 mét nước như tại mỏ Rồng là từ 3 đến 5 triệu USD, và trên thế giới, trung bình cứ 20 mũi khoan thì sẽ có một mũi thành công, tìm thấy dầu. Nhưng để có được dầu đủ khai thác thương mại thì phải cứ 50 mũi khoan là được 1. Chính vì thế mà mặc dù nước ta có nhiều đại gia, nhưng tuyệt nhiên không có vị nào dám hiên ngang đứng ra xin thăm dò khai thác tại các lô trên vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam, mặc dù Nhà nước có chính sách ưu đãi cho đầu tư thăm dò khai thác tại đây.

Từ Vũng Tàu ra giàn khoan RP2 chỉ mất không đến 40 phút bay. Và từ trên cao nhìn xuống thì thấy đây là một giàn khoan già nua, cũ kỹ.

Lại nói tên “mỏ Rồng”. Đã có một thời kỳ dài tôi không hiểu rằng tại sao các mỏ dầu khí trên vùng đặc quyền kinh tế của ta ở biển Đông lại có những cái tên như Bạch Hổ, Đại Hùng, mỏ Rồng, Lan Tây, Lan Đỏ… Sự thắc mắc ấy chỉ được giải đáp khi tôi gặp ông Ngô Thường San, hiện là Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, trước từng là Phó Tổng Liên doanh Vietsovpetro, rồi là Tổng Giám đốc Tổng Công ty Dầu khí… Ông cho tôi hay rằng ngày xưa, đã có nhiều hãng khai thác dầu danh tiếng trên thế giới vào thăm dò khai thác ở Việt Nam. Mỗi một hãng khi thăm dò vùng nào thì đặt tên theo sở thích của mình.

Hãng Mobil lấy tên các thú dữ để đặt như Bạch Hổ, Đại Hùng, Rồng, Sói, Gấu…

Hãng Epxon Shell thì lại lấy tên các dòng sông như Sông Ba, Trà Giang…

Hãng BP lại lấy tên các loài hoa như Lan Tây, Lan Đỏ…

***

Nhưng điều làm tôi kinh ngạc nhất ở đây, đó là hệ thống máy móc, thiết bị. Trong 2 ngày ở giàn khoan, tôi lần mò đi xem đủ mọi ngóc ngách và mới phát hiện ra rằng, ở đây có những thiết bị khoan mà tuổi đời của nó còn hơn cả tuổi tôi, nghĩa là được chế tạo từ những năm 50 của thế kỷ trước. Có những cỗ máy phát điện trên giàn khoan mang nhãn hiệu của Rumania được chế tạo năm 1967. Rất nhiều loại thiết bị khác không còn nhãn hiệu và năm sản xuất, nhưng cứ nhìn cái vẻ cóc cáy, xù xì, han gỉ của nó, thì chắc chắn chẳng có loại nào dưới… 40 năm tuổi? Già cỗi đến tội nghiệp là cần khoan và bàn xoay.

Thiết bị này già đến mức độ mà theo các kỹ sư ở đây thì chí ít nó cũng có gần… 60 năm tuổi. Ấy thế mà nó vẫn quắp chặt mũi khoan, cần mẫn xoáy vào lòng biển hàng cây số. Tôi để ý thấy anh Hậu, thợ điều khiển cần khoan cứ chốc chốc lại nhìn vào tấm gương nhỏ trước mặt. Lúc đầu, tôi cho rằng anh soi gương để “chỉnh sửa” dung nhan của mình chăng? Nhưng rồi tôi nghĩ ở môi trường này, lại chẳng có bóng hồng nào thì việc quái gì phải lo cho dung nhan? Đến khi tôi đến hỏi anh thì mới biết là do thiết bị cũ quá, cho nên người thợ cứ phải ngẩng đầu lên nhìn cần khoan cao bằng ngôi nhà 5 tầng, nên mỏi cổ, mỏi gáy lắm. Vì thế, các anh mới nghĩ ra cách là đặt tấm gương trước mặt và nhìn vào đó để điều chỉnh cần khoan… Một sáng kiến tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại rất có ý nghĩa.

Một kỹ sư bảo tôi rằng, các chuyên gia ở các nước tư bản họ sẽ không thể nào tưởng tượng nổi rằng tại sao ở một giàn khoan cho sản lượng hơn 1.000 thùng dầu/ngày như thế này mà lại sử dụng những thiết bị cũ như vậy. Cũ nhưng mà vẫn chạy tốt, đó mới là sự tài giỏi của người công nhân trên giàn khoan. Tất nhiên, ở giàn khoan cũng không thiếu những thiết bị rất hiện đại và với những người thợ của Vietsovpetro thì thực hiện tiết kiệm được coi là một nhiệm vụ.

Giàn RP-2 đang có 6 giếng khoan và tiếp tục mở thêm 2 giếng nữa, dầu từ dưới tầng đá móng phụt lên có màu cánh gián và nóng tới 70 độ C. Nếu để ở nhiệt độ bình thường thì dầu sẽ đặc quánh lại, các kỹ sư cho tôi biết, dầu ở Bạch Hổ là loại dầu ngọt, tốt nhất thế giới. Nghe nói rằng, trước đây Nhật Bản rất thích mua dầu Bạch Hổ, họ mang về và chẳng cần lọc gì cả, cho vào chạy máy phát điện ngay.

Kỹ sư Trần Văn Thắng, đốc công khai thác giàn RP 2, người đã có hơn 20 năm làm nghề khoan và từng “lang thang” ở 14 giàn khoan trên khu mỏ Bạch Hổ, mỏ Rồng đưa tôi đi thăm giàn khoan và giảng giải cho tôi biết. Hiện nay giàn đang cho sản lượng từ 800 đến 1.000 thùng/ ngày. Sản lượng như thế là vào loại khá ở mỏ Rồng. Sau này, nếu đưa thêm hai giếng nữa vào khai thác thì sản lượng có thể tăng gần gấp rưỡi. Dầu hút lên từ RP- 2 sẽ chuyển theo đường ống đến giàn công nghệ trung tâm và rồi mới rót xuống tàu chở về Dung Quất hoặc mang đi bán.

Ngoài dầu, hằng ngày, RP- 2 còn lấy thêm được 370 ngàn mét khối khí đồng hành để chuyển vào đất liền, bơm xuống vỉa dầu để tạo áp lực 70 ngàn mét khối. Tôi chỉ vào ngọn lửa đang cháy rừng rực và phụt dài tới 13m, hỏi anh là sao vẫn phải đốt bỏ, anh cho biết: Đó là khí đồng hành lấy không hết. Ngọn lửa cháy mạnh như thế nhưng mỗi ngày cũng chỉ đốt hết khoảng… 1.000m³. Tỷ lệ thu gom khí đồng hành ở RP-2 là trên 90%, đây là một tỷ lệ cao lý tưởng. Các giàn khoan trên khu mỏ Rồng và Bạch Hổ cũng đều thu gom được khí đồng hành, thứ mà trước đây, ta đành đốt bỏ.

Năm nay, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam hoàn thành kế hoạch cả năm từ cuối tháng… 9. Và đến cuối tháng 12, Tập đoàn đã nộp cho ngân sách Nhà nước tăng 2,7 tỉ USD so với kế hoạch. Đây quả thực là con số cực kỳ có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế nước nhà đang gặp nhiều khó khăn như hiện nay. Và các giàn khoan khai thác của Liên doanh Vietsovpetro, trong đó có giàn RP-2 này đã đóng góp tới gần  một phần tư vào con số tăng trưởng đẹp đó.

Tôi chỉ vào mấy người Nga, trong đó có một anh chàng đẹp trai như diễn viên và hỏi: “Các chuyên gia Nga làm việc ở đây thế nào?”, anh Thắng cười và bảo: “Bây giờ chả có chuyên gia nào cả. Họ cũng là công nhân, kỹ sư và sang đây làm bình thường. Thậm chí còn sang để học nghề khoan, nhất là khoan nghiêng từ những người thợ Việt Nam”.

Câu trả lời của anh nghe thật đơn giản nhưng nếu như những ai biết về quá trình xây dựng và trưởng thành của Vietsovpetro thì sẽ thấy đó quả là một bước tiến vĩ đại. Những người thợ Việt Nam của Vietsovpetro trên các giàn khoan đã hoàn toàn làm chủ được công nghệ tiên tiến nhất, thậm chí còn có nhiều sáng tạo về công nghệ thăm dò khai thác dầu, và đóng góp vào lịch sử khai thác dầu khí trên thế giới những kinh nghiệm quý báu